یک اقتصاددان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»:
توافق با آمریکا میتواند گشایشهای اقتصادی غیرمنتظره ایجاد کند
رامتین موثق
آمارهای رسمی همچنان بر باقی ماندن ایران در چرخه رکود، گواهی میدهند و طبق آخرین اعلام بانک مرکزی، رشد اقتصاد ایران در سال 1404 به منفی ۰.۷ درصد رسیده است که نشان میدهد در سال گذشته، اقتصاد حتی در ظرفیت قبلی خود نیز باقی نمانده و کوچکتر از گذشته شده است.
در ادوار گذشته، فروش نفت به کمک رشد اقتصادی ایران میآمد و به ظاهر و در آمارها، رشد اقتصادی ایران مثبت میشد اما اکنون حتی نفت نیز نتوانسته است به داد آمارهای رسمی برسد. به نظر میرسد عمده دلیل منفی شدن رشد اقتصادی ایران، منفی شدن تشکیل سرمایه ثابت ناخالص باشد که این موضوع هم به وجود ریسکها و نااطمینانیهای اقتصاد ایران برمیگردد زیرا در این شرایط، فعالان اقتصادی چشمانداز مثبتی برای اقتصاد متصور نیستند بنابراین تقاضای سرمایهگذاری آنها کاهش پیدا میکند.
یک اقتصاددان: درجه منفی بودن رشد اقتصادی ایران بیش از ۰.۷ درصد بوده است. در کشور ما سرمایهگذاری تقریبا منفی است و در عمل میبینیم که نرخ تورم ما به ۳ رقم رسیده است؛ مسئله کاهش نیروهای کار و رقم کسری بودجه وحشتناک دولت نیز دیده میشود. همه این مسائل نشاندهنده این است که حتی توان لازم را برای حفظ سطح فعلی اقتصاد را هم نداریم
هرچند این آمار در شرایطی منتشر شده است که امیدها به گشایش اقتصادی بسیار افزایش یافته است. در یک دهه گذشته نیز اقتصاد ایران این گشایش را تجربه کرده بود و در سالهای 1394 تا 1397، اقتصاد هم رشد دو رقمی داشت و هم تورم تک رقمی را تجربه کرده بود اما اکنون کارشناسان نظرهای متفاوتی درباره آینده اقتصاد ایران دارند.
رشد اقتصادی 2 رقمی با رفع تحریمها
برخی از تحلیلگران و اقتصاددانان، درعین رعایت شروط و الزامات گشایش اقتصادی، به آینده اقتصاد ایران، در صورت رسیدن به یک تفاهم کامل، با خوشبینی سخن میگویند.
برای مثال مرتضی افقه، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در گفتوگو با خبرآنلاین، درباره شرایط رشد اقتصادی ایران در صورت اجرا شدن توافق، گفته است: «اگر توافقی انجام شود که براساس آن هم جنگ به پایان برسد و هم تحریمهای نفتی و بانکی لغو شوند، اقتصاد ایران ظرفیت رسیدن به رشد 2 رقمی را هم احتمالا دارد. به خصوص اگر آن بند مربوط به سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری اجرا شود، گشایش مهمی صورت میگیرد. با این همه رشد 2 رقمی شرط کافی نیست و باید نحوه توزیع منابع به نحوی تغییر کند که عموم جامعه از مواهب آن بهرهمند شوند.»
او در مورد نرخ ارز نیز گفته است: «همین که تحریم ها لغو شوند و منابع به کشور بازگردد، دلار ارزان خواهد شد. منتها بعید است قیمت دلار خیلی هم کاهش پیدا کند چرا که بالا بودن قیمت ارز، ذینفعان مهم و پرنفوذی دارد. صاحبان دلار یا همان صادرکنندگان کشور از اینکه دلار گران باشد، سود سرشاری به دست میآورند و به احتمال فراوان در شرایط پساتوافق هم این گروه اجازه کاهش بیشتر قیمت ارز را ندهند.»
هرچند این اقتصاددان نیز در نهایت معتقد است: نباید آثار توافق احتمالی را بزرگنمایی کرد و نباید انتظار داشت که شرایط اقتصادی بهسرعت بهبود پیدا کند.
انتظار رشد اقتصادی بالا نداشته باشیم
در گروه مقابل تحلیلگرانی قرار دارند که نسبت به آینده اقتصاد ایران بسیار بدبین هستند و اعتقاد دارند که چالشهای ساختاری اقتصاد ایران مانع شکلگیری روند مثبت، حتی با توافق احتمالی، میشود.
در همین خصوص، پویا جبلعاملی، کارشناس مسائل اقتصادی، در گفتوگو با اکوایران، میگوید: «توافقنامه در کوتاهمدت اثرگذار است و میتواند اقتصاد را تا حدی به شرایط قبل از تشدید تنشها نزدیک کند. اما مسئله مهم این است که نباید انتظار داشت از دل این تفاهم، رشد اقتصادی بالا، جهش اشتغال یا بهبود اساسی در وضعیت صنایع رخ دهد. اساساً چنین توافقی، حتی در بهترین حالت، به معنای یک جهش بنیادین در اقتصاد ایران نیست و بیشتر در حد تعدیل شرایط و بازگشت نسبی به وضعیت پیشین قابل ارزیابی است.»
او میافزاید که نسبت به رسیدن به یک توافق جامع میان ایران و آمریکا خوشبین نیست اما در صورتی که یک تفاهم کامل و جامع میان طرفین امضا شود، در آن صورت میتوان انتظار داشت که «آثار قابل توجهی بر رشد اقتصادی، جذب سرمایهگذاری خارجی و بهبود کلی فضای کسبوکار شکل بگیرد.»
شروط ورود ایران به رشد باثبات
یک اقتصاددان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، با تاکید بر اینکه اجرای توافق قطعا میتواند آثار مثبتی برای بخش حقیقی اقتصاد ایران به ارمغان بیاورد، گفت: اگر همین بندهای توافق به نحوی اجرایی شود و دو طرف نیز به آن پایبند باشند، تاثیر بسیار گستردهای بر اقتصاد ایران خواهد داشت.
لطفعلی بخشی با بیان اینکه توافق احتمالی با آمریکا میتواند اقتصاد ایران را وارد یک دوره رشد اقتصادی باثبات کند، درباره نحوه تاثیر مثبت توافق بر اقتصاد ایران، توضیح داد: اگر تحریمهای ایران حذف شود، پولهای بلوکه شده کشور آزاد شود، حاکمیت این پولها را به فساد آغشته نکند و در مسیر درست خرج کند و اقتصاد بتواند با جهان یک تبادلات رسمی برقرار کند، شاهد یک جهش اقتصادی خواهیم بود.
او تصریح کرد: البته قرار گرفتن ایران در مسیر رشد باثبات و جهش اقتصادی، به شرط و شروطی محقق میشود. اولین شرط این است که حاکمیت دست از روشهای گذشته خود بردارد، مبارزه با فساد جدیتر شود و پولهای آزاد شده در مسیرهای فاسد قبلی هزینه نشود و اگر چنین شود، این توافق میتواند اثر شگرفی بر اقتصاد ایران داشته باشد و گشایش غیرمنتظرهای را انجام دهد اما تمام این شرایط مستلزم این است که اصلاحات ساختاری در اقتصاد ایران داشته باشیم.
رشد اقتصادی ایران، بیش از مقدار اعلامی، منفی بوده است
عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی همچنین در تحلیل خود از منفی شدن رشد اقتصادی ایران در سال 1404، بیان کرد: برداشت شخصی من اینست که درجه منفی بودن رشد اقتصادی ایران بیش از ۰.۷ درصد بوده است. بخشی درباره علل منفی شدن رشد اقتصادی ایران عنوان کرد: در کشور ما سرمایهگذاری تقریبا منفی است و در عمل میبینیم که نرخ تورم به ۳ رقم رسیده است؛ مسئله کاهش نیروهای کار و رقم کسری بودجه وحشتناک دولت نیز دیده میشود. همه این مسائل نشاندهنده این است که توان لازم را برای حفظ سطح فعلی اقتصاد را هم نداریم.
لطفعلی بخشی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: توافق احتمالی با آمریکا میتواند اقتصاد ایران را وارد یک دوره رشد اقتصادی باثبات بکند مشروط بر اینکه تحریمهای ایران حذف شود، پولهای بلوکه شده کشور آزاد شود، حاکمیت این پولها را به فساد آغشته نکند و در مسیر درست خرج کند و اقتصاد بتواند با جهان یک تبادلات رسمی برقرار کند. تنها در این صورت شاهد جهش اقتصادی خواهیم بود
او افزود: علاوه بر دلایل فوق باید توجه کنیم که هزینهها و خسارتهای جنگ هم قطعا بسیار سنگین بوده است و با احتساب تمام این موارد، میتوان گفت که رشد اقتصادی ایران، بیش از مقدار اعلامی، منفی بوده است.
افزایش تقاضای سرمایهگذاری؛ به تدریج!
تحلیلگر ارشد مسائل اقتصادی در پاسخ به این سوال که «با توجه به نقش سرمایهگذاری در رشد اقتصادی، آیا توافق میان ایران و آمریکا میتواند نااطمینانی و ریسکهای اقتصادی ایران را کاهش دهد تا در نهایت شاهد رشد تقاضای سرمایهگذاری باشیم؟»، گفت: افزایش تقاضای سرمایهگذاری با یک توافقنامه انجام نمیشود.
بخشی توضیح داد: سرمایهگذاران منتظرند تا ببینند طرفین چقدر به تعهدات خود پایبند هستند و تنها در آن صورت است که به تدریج، اصطلاحا «سروکله» سرمایهگذاران، هم داخلی و هم خارجی، پیدا خواهد شد. سرمایهگذاران بسیار با احتیاط عمل میکنند و تنها با مشاهده یک آینده باثبات، تقاضای سرمایهگذاری آنها افزایش مییابد اما این آینده باثبات، ظرف 6 ماه و حتی یکسال حاصل نمیشود و به زمان بیشتری نیاز داریم.
به اعتقاد او، اگر سرمایهگذاران ببینند که اقتصاد ایران به طرف ثبات قدم برمیدارد، میتوانیم به صورت تدریجی شاهد شکل گرفتن سرمایهگذاری داخلی در ابتدا، و بعدا سرمایهگذاری خارجی باشیم.
توافق در جهت منافع ملی باشد
این استاد دانشگاه درباره اینکه «آیا اقتصاد ایران میتواند مانند دوره بعد از برجام، شاهد رشد اقتصادی 2 رقمی و تورم تک رقمی باشد؟»، پاسخ داد: به نظر من زمینه رشد 2 رقمی کاملا فراهم است به شرط اینکه هم آمریکا و هم ایران به تعهدات پایبند باشند و در نهایت به سازش برسند.
بخشی هشدار داد: نباید به هر بهانهای مانند لبنان دومرتبه جنگ را آغاز کنیم. جالب است که مقامات در مصاحبههای خود میگویند لبنان مهمترین شرط آنهاست اما در پاسخ به آنها باید گفت که مقداری هم به فکر شرایط ایران باشید! اگر با همین روش پیش برویم و اسرائیل نیز برای بهانهجویی، مجددا به لبنان حمله کند و ما نیز در پاسخ، تنگه هرمز را ببندیم و موشک باران را آغاز کنیم، دیگر چیزی از توافق و آثار احتمالی آن باقی نخواهد ماند.
او در نهایت خاطرنشان کرد: به شرطی که از این توافق در جهت منافع ملت ایران استفاده شود، شرایط رشد 2 رقمی نیز فراهم میشود.
دیدگاه تان را بنویسید