اتلاف پیش از رسیدن به بازار:
حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد محصولات کشاورزی ایران به ضایعات تبدیل میشود
در ایران بخش قابلتوجهی از محصولات کشاورزی کشور پیش از رسیدن به بازار از چرخه عرضه خارج میشوند. در شرایطی که افزایش صادرات محصولات کشاورزی و حمایت از تولید داخلی به محورهای سیاستگذاری اقتصادی تبدیل شدهاند، مسئله ضایعات محصولات کشاورزی نباید مغفول بماند.
به گزارش تجارتنیوز، بحث افزایش صادرات محصولات کشاورزی و حمایت از تولید داخلی همواره بخشی از دستور کار سیاستگذاران بوده است. در این میان، مسئلهای مهم کمتر مورد توجه قرار میگیرد: بخش قابلتوجهی از محصولات کشاورزی کشور پیش از آنکه به دست مصرفکننده برسد از چرخه عرضه خارج و به ضایعات تبدیل میشود. این مسئله را نباید تنها از بین رفتن بخشی از محصول دید. مقادیر بالای ضایعات کشاورزی اتلاف منابعی است که برای تولید صرف شدهاند. بنا به گزارشها در ایران حدود 20 تا 30 درصد محصولات کشاورزی به ضایعات تبدیل میشوند. این عدد در مورد برخی محصولات به 40 درصد نیز میرسد.
هر واحد ضایعات، سرمایه و نیروی کاری است که بدون بازگشت هزینه از دست رفته است. کاهش ضایعات در اسناد بینالمللی یکی از موارد مهم برای تقویت تابآوری غذایی به شمار میرود. ضایعات کشاورزی نقطه تلاقی مسائلی از قبیل بحران آب، ناکارآمدی زنجیره تأمین و موارد دیگر است. در ایران کاهش ضایعات کشاورزی نه یک انتخاب، که یک ضرورت است. کشوری که با بحران آب و فشارهای اقتصادی و نیاز فوری به افزایش بهرهوری روبهرو است نمیتواند بیست تا سی درصد محصولات کشاورزی خود را به شکل ضایعات از دست بدهد. کاهش ضایعات کشاورزی یکی از راههای ضروری تقویت تابآوری اقتصادی، کاهش فشار بر منابع محیطزیستی و افزایش توان صادراتی کشور است.
در رابطه با امنیت غذایی، کاهش ضایعات یکی از مؤثرترین و کمهزینهترین راهها برای بهبود تابآوری و بهرهوری منابع به شمار میرود. هر واحد محصولی که در مراحل مختلف تولید تا مصرف از بین میرود، در واقع مجموعهای از نهادهها و منابع را نیز با خود از بین میبرد. از این منظر، ضایعات کشاورزی تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه نشانهای از کارایی یا ناکارآمدی کل زنجیره تولید، نگهداری، توزیع و بازار محصولات کشاورزی است. ماهیت ضایعات در کشورهای مختلف یکسان نیست. در کشورهای توسعهیافته، بخش عمده ضایعات در مراحل پایانی زنجیره (شبکه خردهفروشی و در سطح مصرفکننده) رخ میدهد. در مقابل، در بسیاری از کشورهای درحالتوسعه و کمترتوسعهیافته، ضایعات عمدتاً در مراحل ابتدایی زنجیره شکل میگیرد؛ یعنی در زمان برداشت، حملونقل، نگهداری و مراحل اولیه توزیع. نبود زیرساختهای مناسب نگهداری، ضعف در فناوریهای برداشت، کمبود امکانات سردخانهای و مشکلات لجستیکی از مهمترین عوامل شکلگیری این نوع ضایعات هستند.
در ایران بخش قابلتوجهی از محصولات کشاورزی، بهویژه محصولات باغی و فسادپذیر، در مراحل پساز برداشت و پیشاز رسیدن به بازار از بین میروند. محدودیت ظرفیت سردخانهها، ضعف در بستهبندی و نگهداری استاندارد، مشکلات حملونقل و نبود زنجیره سرد منسجم از جمله عواملی هستند که باعث میشود بخشی از محصولی که با هزینههای قابلتوجه برای کشور تولید شده، در عمل امکان عرضه مؤثر در بازار را پیدا نکند. در چنین شرایطی، حتی افزایش تولید نیز لزوماً به افزایش عرضه واقعی در بازار منجر نمیشود. اهمیت این مسئله در ایران زمانی بیشتر آشکار میشود که آن را در کنار محدودیتهای منابع طبیعی، بهویژه منابع آب، قرار دهیم. بخش کشاورزی بزرگترین مصرفکننده آب در کشور است و سهم قابلتوجهی از منابع آب تجدیدپذیر برای تولید محصولات کشاورزی استفاده میشود. در نتیجه هر مقدار محصولی که به ضایعات تبدیل میشود، در عمل معادل هدررفت منابع آبی است که برای تولید آن مصرف شدهاند.
مسئله ضایعات کشاورزی را باید به عنوان بخشی از تصویر بزرگتر اقتصاد کشاورزی در نظر گرفت؛ تصویری که در آن بهرهوری منابع، مدیریت آب، کارایی زنجیره تأمین و سیاستهای تجاری به یکدیگر پیوند خوردهاند. در کشوری که با محدودیت منابع آب و فشارهای اقتصادی مواجه است، کاهش ضایعات میتواند به افزایش بهرهوری، تقویت امنیت غذایی و بهبود توان رقابتی محصولات کشاورزی در بازارهای داخلی و خارجی کمک کند. توجه به این مسئله در واقع گامی در جهت استفاده مؤثرتر از منابعی است که برای تولید غذا صرف میشوند.
دیدگاه تان را بنویسید