به‌رغم حمایت سیاسی، پشتیبانی نظامی مصر از عربستان در جنگ یمن با ملاحظاتی روبه‌روست:
همبستگی و خروجی مبهم یک مشارکت عملیاتی
رامین پرتو
تحولات تازه در پرونده یمن نشان می‌دهد که جنگ میان عربستان سعودی و انصارالله ممکن است وارد مرحله‌ای حساس شود؛ مرحله‌ای که در آن، حمایت سیاسی کشورهای عربی از ریاض می‌تواند به بررسی گزینه‌های نظامی گسترده‌تر منجر شود. درخواست عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، برای تشکیل جلسه اضطراری پارلمان با هدف بررسی مجوز حمایت از عربستان، نشانه‌ای مهم از تغییر لحن قاهره است. بااین‌حال، فاصله میان اعلام آمادگی سیاسی و مشارکت عملیاتی در جنگ همچنان قابل‌توجه است. تعویق رأی‌گیری پارلمان، مخالفت برخی چهره‌های نظامی مصر با اعزام نیرو به خارج از مرزها و نگرانی انصارالله از گسترش مداخله خارجی، همگی نشان می‌دهند که تصمیم نهایی قاهره با مجموعه‌ای از ملاحظات نظامی، اقتصادی و سیاسی گره خورده است. پرسش اصلی این است که آیا مصر برای دفاع از عربستان وارد میدان نبرد یمن خواهد شد یا تلاش می‌کند با حمایت محدود، ضمن حفظ روابط راهبردی با ریاض، از گرفتارشدن در جنگی فرسایشی جلوگیری کند؟
اگر عملیات نظامی احتمالی مصر به نتیجه روشنی نرسد یا تلفات افزایش یابد، هزینه‌های سیاسی تصمیم برای دولت السیسی بیشتر خواهد شد و در مقابل، خودداری کامل از حمایت نیز ممکن است روابط قاهره با ریاض را تحت تأثیر قرار دهد و همین دوگانگی، راهبرد محتمل مصر را به سمت حمایت محدود، مرحله‌ای و متناسب با نوع تهدید سوق می‌دهد
حمایت رسمی قاهره
در این راستا شورای دفاع ملی مصر، پس از نشست (یکشنبه) به ریاست السیسی، حمایت و همبستگی کامل خود را با عربستان اعلام کرد. این شورا متعهد شد تمام اشکال لازم و ممکن حمایت را برای دفاع از امنیت، ثبات، منابع، تمامیت ارضی و اماکن مقدس اسلامی عربستان فراهم کند. همچنین در این جلسه بر ادامه و تشدید تلاش‌های سیاسی و دیپلماتیک، با هماهنگی طرف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، برای کاهش تنش‌ها و دستیابی به راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز تأکید شد.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که السیسی از پارلمان خواست مجوز لازم برای اقدام احتمالی در دفاع از عربستان را بررسی کند. رئیس‌جمهور مصر در سخنرانی خود تأکید کرده است که کشورش اجازه نخواهد داد امنیت عربستان آسیب ببیند و در صورت درخواست ریاض، آمادگی انجام اقدامات لازم را دارد. بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، نیز پیش‌تر از آمادگی قاهره برای پاسخ به درخواست‌های حمایتی عربستان، از جمله کمک نظامی، سخن گفته بود.
بااین‌حال، این مواضع به‌معنای تصویب قطعی اعزام نیرو نیست. براساس ماده ۱۵۲ قانون اساسی مصر، اعزام نیروهای مسلح به مأموریت رزمی خارج از مرزهای کشور، پس از نظرخواهی از شورای دفاع ملی، به موافقت دوسوم نمایندگان پارلمان نیاز دارد. برگزاری جلسه اضطراری، تعویق رأی‌گیری و ادامه بررسی موضوع، بیانگر آن است که فرایند تصمیم‌گیری هنوز تکمیل نشده است. افزون بر این، ماهیت درخواست احتمالی عربستان اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد، به این معناکه مقابله با حملات موشکی و پهپادی، حفاظت از تأسیسات یا مشارکت در عملیات زمینی علیه انصارالله، گزینه‌هایی متفاوت با هزینه‌ها و پیامدهای یکسان نیستند. از این منظر، قاهره می‌تواند حمایت دفاعی خود را افزایش دهد، بدون آنکه لزوماً وارد جنگ زمینی شود.
اهداف مصر
مهم‌ترین انگیزه مصر برای حمایت از عربستان را باید در پیوند امنیت دو کشور، روابط تاریخی قاهره و ریاض و جایگاه راهبردی دریای سرخ جست‌وجو کرد. عربستان یکی از بازیگران مهم منطقه‌ای و شریک مصر است و تضعیف امنیت آن می‌تواند بر ترتیبات سیاسی و اقتصادی منطقه اثر بگذارد. از سوی دیگر، امنیت دریانوردی در دریای سرخ و تنگه باب‌المندب، مستقیماً با تجارت بین‌المللی و عملکرد کانال سوئز ارتباط دارد؛ مسیری که برای منافع اقتصادی مصر اهمیت حیاتی دارد.
در چنین شرایطی، قاهره ممکن است افزایش تهدیدهای موشکی، پهپادی یا دریایی علیه عربستان را نه صرفاً مسئله‌ای دوجانبه، بلکه خطری مرتبط با امنیت اقتصادی و راهبردی خود ارزیابی کند. کمک به حفاظت از تأسیسات حیاتی عربستان و جلوگیری از گسترش ناامنی در مسیرهای دریایی، می‌تواند توجیه اصلی حمایت دفاعی مصر باشد. این رویکرد با ورود به عملیات زمینی برای شکست انصارالله تفاوت اساسی دارد؛ زیرا هدف نخست، کاهش تهدیدهاست، نه لزوماً تغییر موازنه قدرت در داخل یمن.
براساس ماده ۱۵۲ قانون اساسی مصر، اعزام نیروهای مسلح به مأموریت رزمی خارج از مرزهای کشور، پس از نظرخواهی از شورای دفاع ملی، به موافقت دوسوم نمایندگان پارلمان نیاز دارد و برگزاری جلسه اضطراری، تعویق رأی‌گیری و ادامه بررسی موضوع، بیانگر آن است که فرایند تصمیم‌گیری هنوز تکمیل نشده است
هزینه‌های احتمالی مداخله نیز قابل‌توجه هستند. ارتش مصر با چالش‌های امنیتی در مرزهای شرقی، جنوبی و غربی روبه‌روست و اعزام نیرو به خارج می‌تواند منابع انسانی، مالی و عملیاتی آن را تحت فشار قرار دهد. سرلشکر احمد وصفی، فرمانده نظامی سابق مصر، در ویدئویی با اعزام نیرو به خارج مخالفت کرده و هشدار داده است که ارتش نباید در جنگ‌های بیرونی فرسوده شود، درحالی‌که مرزهای کشور با تهدیدهای متعدد مواجه‌اند. این دیدگاه نشان می‌دهد که حتی در داخل محافل نظامی نیز حمایت از عربستان لزوماً به‌معنای تأیید حضور رزمی در یمن نیست.
از منظر سیاسی، مشارکت مستقیم در جنگ می‌تواند مصر را در معرض انتقاد داخلی و منطقه‌ای قرار دهد. اگر عملیات به نتیجه روشنی نرسد یا تلفات افزایش یابد، هزینه‌های سیاسی تصمیم برای دولت السیسی بیشتر خواهد شد. در مقابل، خودداری کامل از حمایت نیز ممکن است روابط قاهره با ریاض را تحت تأثیر قرار دهد. همین دوگانگی، راهبرد محتمل مصر را به سمت حمایت محدود، مرحله‌ای و متناسب با نوع تهدید سوق می‌دهد.
هشدار صنعا و هزینه‌های ورود مستقیم
واکنش یحیی علی الراعی، رئیس پارلمان یمن در صنعا، نشان می‌دهد که انصارالله و نهادهای سیاسی همسو با آن، احتمال مداخله مصر را تهدیدی جدی تلقی می‌کنند. الراعی در پیامی به همتای مصری خود نسبت به هر اقدامی که قاهره را وارد عملیات نظامی به سود عربستان کند، ابراز نگرانی کرد و هشدار داد که چنین مسیری می‌تواند امنیت ملی و ثبات داخلی مصر را تهدید کند. او همچنین از قاهره خواست از ورود به مناقشه‌ای که به‌گفته وی با ارزش‌های تاریخی مصر در تضاد است، خودداری کند.
الراعی عربستان را آغازگر تجاوز و محاصره‌ای طولانی معرفی کرد و مدعی شد ریاض با حمله به فرودگاه صنعا و کنارگذاشتن تعهدات مربوط به نقشه راه، مسیر کاهش تنش را متوقف کرده است. این مواضع بازتاب روایت سیاسی طرف صنعا از جنگ است و نشان می‌دهد که هرگونه مشارکت نظامی مصر، از نگاه انصارالله، صرفاً اقدامی دفاعی و محدود تلقی نخواهد شد. ورود نیروهای مصری می‌تواند به تشدید تقابل سیاسی و نظامی با صنعا بینجامد و احتمال هدف قرارگرفتن منافع مرتبط با مشارکت‌کنندگان در جنگ را افزایش دهد.
بااین‌حال، از اطلاعات موجود نمی‌توان نتیجه گرفت که انصارالله الزاماً در صورت ورود مصر، جبهه‌ای مستقل و گسترده علیه این کشور خواهد گشود
در نهایت، محتمل‌ترین ارزیابی آن است که مصر در کوتاه‌مدت، پیش از هر تصمیم برای اعزام گسترده نیرو، گزینه‌های دفاعی و سیاسی را بررسی کند. تعویق رأی‌گیری پارلمان به‌تنهایی نشانه مخالفت قطعی با مداخله نیست؛ همان‌طور که موافقت شورای دفاع ملی نیز به‌معنای نهایی‌شدن اعزام نیروها محسوب نمی‌شود. تصمیم قاهره به درخواست رسمی عربستان، روند قانونی، شدت حملات و ارزیابی هزینه‌های جنگ وابسته خواهد بود.
اگر تهدیدها علیه عربستان و مسیرهای دریایی افزایش یابد، احتمال گسترش حمایت مصر وجود دارد؛ اما ورود مستقیم به جنگ زمینی علیه انصارالله، با خطر فرسایش نظامی، افزایش هزینه‌های اقتصادی و پیچیده‌شدن روابط منطقه‌ای همراه است. قاهره باید میان حفظ شراکت با ریاض و اجتناب از گرفتارشدن در منازعه‌ای طولانی توازن برقرار کند. برای انصارالله نیز مهم‌ترین مسئله، جلوگیری از شکل‌گیری جبهه‌ای گسترده‌تر و حفظ ظرفیت بازدارندگی است. ازاین‌رو، آینده مداخله مصر نه با یک اعلام همبستگی، بلکه با نوع مأموریت، دامنه تعهدات و تصمیم نهایی نهادهای قانونی این کشور مشخص خواهد شد.
دیدگاه تان را بنویسید