نتیجه سالها غفلت از محدودیتهای اکولوژیک:
۳۰۰ دشت کشور با پدیده فرونشست مواجهاند
آنطور که وزیر نیرو مدعی شده، حدود 300 دشت کشور با پدیده فرونشست زمین مواجه هستند. همچنین پایداری منابع آبی در چارچوب ماده 37 قانون برنامه هفتم توسعه تعریف شده است. این در حالی است که فاصله زیادی تا اهداف برنامه وجود دارد و نهادهای متعددی در شکلگیری و تشدید این وضعیت مقصر هستند.
به گزارش تجارتنیوز، عباس علیآبادی روز یکشنبه سوم خرداد در دیدار با اعضای کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه مهمترین چالش بخش آب کشور اضافهبرداشت از منابع زیرزمینی است، تصریح کرد: «فشار بیش از حد بر آبخوانها موجب بروز مشکلات متعددی شده است. در حال حاضر از مجموع ۶۰۹ دشت کشور، بیش از ۴۰۰ دشت در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند و حدود ۳۰۰ دشت نیز با پدیده فرونشست زمین مواجه هستند. این مساله بهویژه در مناطقی که آبخوانهای اصلی کشور در آنها قرار دارد از جمله استانهای اصفهان، کرمان، فارس، خراسان رضوی، تهران و برخی دیگر از مناطق کشور، نمود بیشتری دارد و نیازمند اقدامات فوری و موثر است.» تاکید کرد: «اجرای برنامه کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی ناترازی آب، یکی از مهمترین ابزارهای کشور برای کنترل روند افت منابع زیرزمینی، حفاظت از آبخوانها و مهار فرونشست زمین محسوب میشود و وزارت نیرو با جدیت این برنامه را دنبال میکند.»
وجود آب در سفرههای زیرزمینی مانع از فشرده شدن رسوبات میشود. خروج آب از منافذ میان ذرات خاک در آبخوان، تراکم برگشتناپذیر در لایههای خاک و در پی آن فرونشست را به دنبال دارد. آنطور که خبرآنلاین گزارش داده، مهدی زارع، استاد دانشگاه و زمینشناس، عنوان کرد: «ذخیره آب زیرزمینی ایران از نظر تاریخی حدود ۵۰۰ میلیارد متر مکعب برآورد شده، با این حال، چندین دهه استخراج بیش از حد این میزان را به شدت کاهش داده است. سرعت تخلیه آب زیر زمینی ایران حدود ۵۵ میلیارد متر مکعب در سال از سفرههای زیرزمینی به صورت استخراج از چاهها است که بسیار بیشتر از نرخ تغذیه طبیعی حدود ۴۹ میلیارد متر مکعب در سال است که منجر به اضافه برداشت سالانه حدود ۵-۶ میلیارد
متر مکعب میشود.»
به بیان دیگر، امروزه در حالی که نرخ تغذیه طبیعی سفرهها سالانه تنها حدود ۴۹ میلیارد مترمکعب است، میزان استخراج از چاهها به ۵۵ میلیارد مترمکعب در سال میرسد که این ناترازی و اضافه برداشت سالانه ۵ میلیارد تا ۶ میلیارد مترمکعبی، به فرونشست گسترده زمین میانجامد. در این میان، وزارت نیرو به عنوان متولی اصلی مدیریت منابع آب کشور، نقشی کلیدی در بروز و تشدید این وضعیت ایفا کرده است. چراکه به جای اعمال روشهای مبتنی بر پایداری منابع آبی، کنترل هوشمند برداشتها و نظارت بر انواع کشت در نقاط مختلف و بهویژه در فلات مرکزی، عملا برای جبران کمبودها به تامین کوتاهمدت آب از منابع استراتژیک روی آورده است.
آنطور که پیداست، موضوعی که مورد انتقاد وزیر نیروست، از مواردی است که خود وزارتخانه نیرو در تشدید آن بیتقصیر نیست. لازم به ذکر است که بخشی از اضافهبرداشت مربوط به سیاستهای کلان کشور ازجمله خودکفایی در کشاورزی و کشت محصولات آببر مانند گندم در مناطق خشک کشور مانند فلات مرکزی است. همین موضوع فشار بر آبخوانهای زیرزمینی را تشدید کرده است. به بیان دیگر، ترکیبی از سیاستهای کلان و البته مدیریت نادرست باعث شده است که فشار بر منابع آبی زیرزمینی وارد شود و بحران آب وارد مرحلهای دیگر شود. همچنین در حوزه مدیریت آب، تفکیک نهادی میان وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و نهادهای محلی سبب شده است تا مسئولیتها بدون هماهنگی موثر دنبال شود.
در نهایت، فرونشست زمین در ایران صرفا یک پدیده طبیعی نیست، بلکه محصول دههها نادیده گرفتن محدودیتهای اکولوژیک سرزمین در سایه مدیریت کوتاهمدت است. ادامه روند فعلی که در آن منابع استراتژیک زیرزمینی فدای مسکنهای موقتی برای تامین آب شرب و کشاورزی میشوند، نه تنها به نابودی دائمی ظرفیت ذخیرهسازی آبخوانها میانجامد، بلکه با تخریب زیرساختهای حیاتی، امنیت زیستی در دشتهای بحرانی را با خطری بازگشتناپذیر مواجه میکند.
دیدگاه تان را بنویسید