کم‌سوادی دانش‌آموزان بحرانی شده است

رئیس دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی و دانشیار مطالعات برنامه درسی گفت: اگرچه مدارس غیر دولتی از سامانه‌های باکیفیت‌تری برای برگزاری کلاس‌های آنلاین استفاده می‌کنند، اما مسئله حضور فعال دانش‌آموزان و میزان یادگیری واقعی آن‌ها همچنان محل تردید است. در مدارس دولتی این مشکل می‌تواند شدیدتر باشد و افت تحصیلی دانش‌آموزان بیشتر رخ دهد. همین مسئله به طور طبیعی بر عدالت آموزشی اثر منفی می‌گذارد، زیرا طبیعتا یکی از مؤلفه‌های اصلی عدالت آموزشی، دسترسی برابر به امکانات یادگیری است.

به گزارش ایلنا، مصطفی قادری تصریح کرد: بسیاری از معلمان مدارس دولتی تلاش کردند با استفاده از شبکه‌های اجتماعی یا بارگذاری محتوای آفلاین در «شاد» روند آموزش را حفظ کنند تا دانش‌آموزانی که دسترسی مناسب به اینترنت ندارند نیز بتوانند از محتوای درسی استفاده کنند. با این حال، در مدارس دولتی معمولا ارتباط همزمان معلم و دانش‌آموز به یک تا دو ساعت محدود می‌شود و به دلیل کندی اینترنت، امکان تعامل زنده و مؤثر وجود ندارد. 

قادری ادامه داد: جمعیت بالای کلاس‌ها در مدارس دولتی نیز مشکل دیگری است. در بسیاری از مدارس ابتدایی تعداد دانش‌آموزان بیش از ۳۰ نفر است و همین مسئله فرصت تعامل میان معلم و دانش‌آموز را کاهش می‌دهد. 

رئیس دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی درباره تفاوت پلتفرم‌های مدارس دولتی و غیردولتی گفت: سامانه‌های آموزش آنلاین امکاناتی مانند ویدئوکنفرانس، کار گروهی، چت‌روم و اشتراک‌گذاری تصویر و فیلم دارند، اما به دلیل سرعت پایین اینترنت، معلمان اغلب نمی‌توانند از این قابلیت‌ها استفاده کنند. از سوی دیگر، بسیاری از معلمان نیز آموزش کافی برای بهره‌گیری از این امکانات ندیده‌اند. 

وی افزود: پشتیبانی فنی در مدارس دولتی و غیردولتی ضعیف است، اما در مدارس دولتی به دلیل متمرکز بودن سیستم آموزش مجازی، مشکلات بیشتری دیده می‌شود. در مقابل، مدارس غیردولتی به دلیل استفاده از پلتفرم‌های خصوصی و تعداد کمتر کاربران، اختلالات کمتری دیده می‌شود. هر چند بنده معتقدم تدریس آنلاین یا هیبریدی در مدارس غیر دولتی نیز نهادینه نشده است، اما به دلیل زیرساخت‌های بهتر مشکلات کم‌تری نسبت به مدارس دولتی دارند. 

او در پاسخ به این سوال که در شرایط کنونی مسئولیت پیامدهایی مانند افت تربیتی، کاهش تعاملات اجتماعی و تضعیف مهارت‌های ارتباطی دانش‌آموزان بیشتر متوجه خانواده‌ها، مدارس یا سیاست‌گذاران آموزشی است، گفت: نمی‌توان خانواده‌ها را مسئول دانست، زیرا آن‌ها در فرایند سیاست‌گذاری کلان کشور حضور ندارند؛ همچنین مدارس و معلمان نیز آموزش و امکانات کافی برای این نوع آموزش‌ها دریافت نکرده‌اند. به همین دلیل من بیش از همه سیاست‌گذاران آموزشی و مدیران را مسئول این وضعیت به ویژه کندی اینترنت و عدم توسعه ال‌ام اس‌ها می‌دانم. 

وی با اشاره به تجربه آموزش مجازی در دوران بحران‌ها گفت: معمولاً زمانی به سراغ این پلتفرم‌ها می‌رویم که با بحران‌هایی مانند کرونا یا شرایط جنگی مواجه می‌شویم، اما پس از پایان بحران آن‌ها را کنار می‌گذاریم. در نتیجه بدون اینکه پیش از بحران برای آن برنامه‌ریزی کرده باشیم یا پس از آن به توسعه این زیرساخت‌ها ادامه دهیم، همه مشکلات آموزشی و تربیتی را به گردن آموزش مجازی می‌اندازیم. 

رئیس دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی تأکید کرد: این سامانه‌ها صرفاً ابزار هستند و اگر به‌درستی طراحی و استفاده شوند می‌توانند در کنار آموزش حضوری بسیار مفید باشند. در واقع در بسیاری از نظام‌های آموزشی جهان از مدل «آموزش هیبریدی» استفاده می‌شود؛ یعنی ترکیبی از آموزش حضوری و مجازی. 

قادری با اشاره به برخی ضعف‌های ساختاری در طراحی پلتفرم‌های آموزشی گفت: برای مثال سامانه «شاد» برای مقاطع مختلف تحصیلی تقریباً به یک شکل طراحی شده، در حالی که می‌توانست نسخه‌های متفاوتی متناسب با نیازهای دوره ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم داشته باشد. 

وی همچنین بر ضرورت تقویت زیرساخت‌های ارتباطی در بخش آموزش تأکید کرد و گفت: سرعت اینترنت در مدارس و دانشگاه‌ها به‌هیچ‌وجه متناسب با نیازهای آموزشی نیست و باید پهنای باند و اینترنت قوی‌تری به این مراکز اختصاص یابد، زیرا آموزش در واقع سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است. 

قادری در پایان خاطرنشان کرد: پیامدهای ضعف آموزشی ممکن است در کوتاه‌مدت چندان دیده نشود، اما در بلندمدت آثار جدی بر جامعه می‌گذارد. در سال‌های گذشته، به شدت دچار افت تحصیلی و کم‌سوادی در میان دانش‌آموزان بوده‌ایم و این یک مسئله بحرانی برای کشور ما است که باید برای آن چاره‌ای اندیشیده شود.