روایتی از فوتبال، سیاست و پیامهای انسانی در دل بحران
دور از خانه
اردوی تدارکاتی تیم ملی فوتبال ایران در آنتالیا که در آستانه جامجهانی ۲۰۲۶ برگزار شد، فراتر از یک رویداد ورزشی عادی بود. این اردو، در دل بحرانهای داخلی و منطقهای، به صحنهای برای نمایش مسئولیتهای اجتماعی و سیاسی تبدیل شد. از یک سو، امیر قلعهنویی و شاگردانش تلاش میکردند تا پس از یک وقفه طولانی، آمادگی فنی و بدنی خود را برای بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان بازیابند؛ از سوی دیگر، حواشی و اقدامات نمادین بازیکنان در همدردی با قربانیان حملات اخیر، حضور غیرمنتظره رئیس فیفا و مذاکرات پشت پرده درباره میزبانی جامجهانی، این اردو را به یکی از پربازتابترین رویدادهای سالهای اخیر تبدیل کرد. این گزارش، روایتی جامع از اتفاقات رخ داده در اردوی آنتالیا، از نبردهای درون زمین تا پیامهای خارج از آن است.
آریا طاری
تیم ملی فوتبال ایران در حالی از دوم فروردینماه وارد ترکیه شد که با چالشهای بزرگی برای آمادهسازی مواجه بود. تعطیلی ۲۵روزه لیگ برتر، باعث شده بود تا بازیکنان داخلی از شرایط مسابقه فاصله بگیرند. به گفته امیر قلعهنویی، سرمربی تیم ملی، حتی بازیکنان لژیونر نیز شرایط آسانی نداشتند؛ برخی از آنها مجبور به طی مسافتهای طولانی زمینی و هوایی شده بودند که بر شرایط بدنیشان تأثیر گذاشته بود. این اردو، آخرین فرصت برای ارزیابی نفرات و اجرای پلنهای تاکتیکی جدید در مسیر جامجهانی بود.
اولین دیدار تدارکاتی تیم ملی در این اردو، مقابل نیجریه، غایب بزرگ جامجهانی برگزار شد. این مسابقه در ورزشگاه کورندون ایرلاینز پارک و در حضور تنها ۲۰۰ تماشاگر برگزار شد. ترکیب تیم ملی ایران نسبت به آخرین دیدار خود برابر ازبکستان، ۶ تغییر داشت و قلعهنویی به دنبال ارزیابی بازیکنان مختلف بود. بازی با نیجریه برای ایران با شروعی ضعیف همراه بود. در دقیقه ۶، موزس سیمون، مهاجم نیجریه، با یک حرکت سریع و سرتوپ به محمدحسین کنعانیزادگان، با شوتی زمینی دروازه علیرضا بیرانوند را باز کرد. این گل زودهنگام، نشان داد که تیم ملی ایران از نظر بدنی و تمرکزی، هنوز به آمادگی لازم نرسیده است. در نیمه اول، تیم ملی ایران چندین موقعیت خطرناک ایجاد کرد، اما در ضربات آخر دقت لازم را نداشت. شوت سرضرب علی قلیزاده در دقیقه سه به بیرون رفت و شوت میلاد محمدی در دقیقه ۱۰ نیز راهی اوت شد. فرار سریع آکور آدامز در دقیقه ۳۳، موقعیت خطرناکی برای نیجریه ایجاد کرد که شوت او پس از عبور از بیرانوند، به تور کنار دروازه اصابت کرد. با شروع نیمه دوم، قلعهنویی چهار تغییر در ترکیب تیم ایجاد کرد تا جریان بازی را تغییر دهد. احسان حاجصفی، رامین رضائیان، صالح حردانی و علیرضا جهانبخش وارد زمین شدند. اما این تغییرات نیز نتوانست از دریافت گل دوم جلوگیری کند. در دقیقه ۵۲، آکور آدامز روی پاس عمقی لوکمن، با شوتی زمینی برای دومینبار دروازه ایران را باز کرد.
یکی از داستانهای جذاب این مسابقه، نبرد مهدی طارمی، ستاره بوشهری ایران با مادوکا اوکویه، دروازهبان نیجریه بود. اوکویه با ۶۳ بازی سابقه حضور در سریآ ایتالیا برای اودینزه، رقیب سابق طارمی در فوتبال ایتالیا محسوب میشد. طارمی که پس از جدایی از فوتبال ایتالیا به لیگ یونان رفته بود، انگیزههای مضاعفی برای اثبات تواناییهایش به رسانههای ایتالیایی داشت. جریان مسابقه برای طارمی با فراز و نشیبهای زیادی همراه بود. او بارها با فرار به پشت مدافعان پرسرعت نیجریه نفوذ کرد، اما سرعت بالای خط دفاعی حریف و اصرار بیش از حد طارمی برای گرفتن پنالتی در چندین صحنه، باعث شد تا فرصتها یکی پس از دیگری از دست برود. در دقیقه ۴۶، طارمی در محوطه جریمه سرنگون شد که داور ترکیهای اعتقادی به پنالتی نداشت. در دقایق ۶۱ و ۶۲ نیز موقعیتهای مشکوک دیگری برای پنالتی رخ داد که باز هم داور از اعلام آن خودداری کرد. با این حال، ستاره ایران در نهایت زهرش را به حریف ریخت. در دقیقه ۶۷، روی سانتر رامین رضائیان از کرنر سمت راست، شهریار مغانلو ضربه سر تماشایی زد که به تیرک دروازه نیجریه برخورد کرد. در ریباند، مهدی طارمی با یک واکنش سریع و ضربه نمایشی قیچی برگردان، توپ را به تور چسباند تا اختلاف را به حداقل برساند. این گل، اولین گل تاریخ ایران در تقابل با نیجریه بود و طارمی توانست دروازه رقیب سابقش در سریآ را باز کند.
امیر قلعهنویی پس از مردود شدن گل دوم طارمی (به دلیل خطای هند در دقیقه ۷۳)، به شدت به داور معترض شد. او در نشست خبری پس از بازی، ضمن ابراز رضایت از عملکرد بازیکنانش با توجه به شرایط بدنی، به جنبههای فنی مسابقه اشاره کرد:«به نظرم این بازی تدارکاتی بسیار مفید بود، بهویژه اینکه توانستیم در خط دفاعی پلن B را مقابل تیمی قدرتمند و فیزیکی مانند نیجریه اجرا کنیم. نیجریه تیم بسیار خوبی بود و تمام ۱۱بازیکن این تیم در لیگهای مهم و اصلی اروپا بازی میکنند. تیم ملی به چنین بازیهایی نیاز دارد.»
اردوی تیم ملی ایران در آنتالیا، تنها محلی برای تمرینات فنی نبود؛ این اردو به صحنهای برای نمایش مسئولیتهای اجتماعی و سیاسی تبدیل شد. بازیکنان تیم ملی، در دو دیدار دوستانه خود، اقداماتی نمادین انجام دادند که به سرعت در رسانههای بینالمللی بازتاب پیدا کرد. پیش از آغاز دیدار با نیجریه، ملیپوشان ایران در مراسم آغازین مسابقه، اقدام شایستهای انجام دادند. آنها با در دست گرفتن کوله پشتی، به شکل زیبایی نشان دادند که به یاد ۱۶۵ شهید و ۹۶ مجروح در جریان حمله آمریکایی-رژیم صهیونی به مدرسه ابتدایی شجره طیبه میناب هستند. مهدی طارمی، کاپیتان تیم ملی، کوله پشتی صورتی رنگ و متفاوتی در دست داشت که روی آن نوشته شده بود:«به نام خدا. به یاد شهدای دانشآموز میناب.»
این حرکت نمادین، بلافاصله در رسانههای بینالمللی مورد توجه قرار گرفت. خبرگزاری رویترز در گزارشی به این اتفاق ویژه اشاره کرد و نوشت:«بازیکنان مرد ایران هنگام ردیف شدن، کولهپشتیهای صورتی و بنفش با روبانهایی در دست داشتند؛ اشارهای به حمله به مدرسه شجره طیبه میناب که تهران اعلام کرده در نخستین روز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل بیش از ۱۷۵نفر از جمله کودکان و معلمان کشته شدند.» آنتالیا هاکیندا، وبسایت ترکیهای نیز به تمجید از این حرکت پرداخت و نوشت:«تیم ملی ایران در آنتالیا پیام معناداری ارسال کرد. آنها با کیفهای مدرسه خود به میدان رفتند... تا توجهها را به کودکانی که در جنگ جان خود را از دست دادهاند، جلب کنند.»
البته این پایان داستان نبود. اقدام نمادین بازیکنان در دیدار دوم مقابل کاستاریکا، گستردهتر شد. پیش از آغاز این مسابقه، ملیپوشان ایران در لحظه خواندن سرود ملی، تصاویری از کودکان و دانشآموزان شهید، بناهای تاریخی آسیبدیده و اماکن ورزشی تخریبشده در پی حملات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی را در دست داشتند. این حرکت در سکوت کامل بازیکنان انجام شد. این اقدام نیز بازتاب گستردهای در رسانههای خارجی داشت. نشریه لسآنجلس تایمز در گزارشی نوشت:«بازیکنان و کادرفنی تیم ملی ایران پیش از بازی دوستانه مقابل کاستاریکا، با عکسهایی از کودکانی که در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل کشته شدهاند، عکس گرفتند.» آسوشیتدپرس نیز با تیتر «بازیکنان ایران با یاد قربانیان کودک، پیش از بازی تدارکاتی جامجهانی» به این موضوع اشاره کرد و نوشت:«بازیکنان ایران به همراه امیر قلعهنویی، سرمربی تیم، مهدی محمدنبی، نایبرئیس فدراسیون فوتبال ایران و اعضای کادر، در حالی که تصاویر را در دست داشتند، سرود ملی را خواندند.»
حالا که صحبت از اتفاقات بیرون از زمین شد، بد نیست اشارهای هم به حضور رئیس فیفا در ترکیه داشته باشیم. حضور جیانی اینفانتینو، رئیس فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا)، در اردوی تیم ملی ایران در آنتالیا، یک اتفاق غیرمنتظره بود. اینفانتینو در آخرین روز حضور تیم ملی در ترکیه، به هتل محل اقامت تیم آمد و ضمن گفتوگو با مدیر و سرمربی تیم ملی، با بازیکنان نیز به صحبت پرداخت. این دیدار، فرصتی فراهم کرد تا مسئولان تیم ملی دغدغههای جدی خود را مستقیما با رئیس فیفا در میان بگذارند. امیر قلعهنویی در این دیدار، با اشاره به جنگ تحمیلی و مظلومیت مردم ایران، یکی از اهداف سهگانه تیم ایران از حضور در جامجهانی را رساندن «پیام انسانیت» به مردم دنیا عنوان کرد. او خطاب به اینفانتینو تاکید کرد:«جنگ چیز خوبی نیست. هزینه جنگ را مردم میدهند. هزینه جنگ فعلی را هم مردم ایران و کشورمان میدهند. اماکن تاریخی، اماکن ورزشی و مدارس ما را به ناحق بمباران میکنند و مردم ما را شهید میکنند. آدم سیاسی نیستم اما کشور و مردم ما مظلوم واقع شده و شهید میشوند. این خوب نیست. فوتبال جای لذت بردن و پیامهای انسانی است.» قلعهنویی همچنین به شرایط سخت بازیکنان اشاره کرد و گفت:«خودتان هم میدانید و درک میکنید خیلی از فوتبالیستهایی که الان اینجا هستند، اقوام خود را از دست داده اما همراه ما به این اردو آمدهاند.» او در پایان از اینفانتینو خواست تا پیام انسانیت و مظلومیت مردم ایران را به دنیا مخابره کند.
اردوی تیم ملی ایران در آنتالیا، یک دوره پرفراز و نشیب بود. تیم ملی با وجود شکست مقابل نیجریه، توانست با پیروزی پرگل مقابل کاستاریکا، به آمادگی نسبی دست یابد. اما آنچه این اردو را متمایز کرد، اقدامات نمادین بازیکنان در همدردی با مردم و قربانیان حملات اخیر بود که بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی داشت. همچنین، حضور رئیس فیفا و طرح دغدغههای امنیتی و لجستیکی، نشان داد که تیم ملی ایران در آستانه جامجهانی، با چالشهای پیچیدهای مواجه است که فراتر از مسائل فنی فوتبال هستند
مهدی محمدنبی، مدیر تیم ملی نیز از این فرصت استفاده کرد و سه درخواست مهم را با اینفانتینو در میان گذاشت. محمدنبی به مشکل ویزا اشاره کرد و گفت که حتی به مهدی تاج، رئیس فدراسیون ویزا ندادند. او این موضوع را بسیار مهم دانست. همچنین نبی درخواست کرد که به دلیل آسیب دیدن کمپ تیم ملی در پی حملات اخیر، برای مرمت و بازسازی آن از پروژههای فیفا و مبالغی که ایران در این نهاد دارد، استفاده شود. او در پایان بر لزوم بهبود شرایط اردوها و لجستیک تیم ملی هم تاکید کرد. رئیس فیفا در پاسخ به این درخواستها، شرایط را «پیچیده» توصیف کرد، اما قول داد که فیفا در تلاش است تا ایران در بهترین شرایط ممکن تا جامجهانی باشد.
یکی از موضوعات اصلی که در حاشیه این اردو مطرح شد، بحث میزبانی بازیهای تیم ملی ایران در جامجهانی ۲۰۲۶ بود. به دلیل شرایط امنیتی و سیاسی منطقه و حملات اخیر، مسئولان فوتبال ایران تمایلی به برگزاری بازیها در خاک آمریکا نداشتند. لسآنجلس تایمز گزارش داد که دولت و مقامات فوتبال ایران اعلام کردهاند که قصد تحریم جامجهانی را ندارند، اما به دلیل جنگ آغاز شده توسط ایالات متحده و رژیمصهیونیستی، سفر تیم ملی به ایالات متحده امکانپذیر نیست. سفیر ایران در مکزیکوسیتی نیز اعلام کرد که ایران از فیفا خواسته تا سه بازی مرحله گروهی را از آمریکا به مکزیک منتقل کند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز پیش از این گفته بود که حضور تیم ملی ایران ممکن است برای «زندگی و امنیت آنها» مناسب نباشد. اینفانتینو در واکنش به این درخواستها، تأکید کرد که «هیچ برنامه جایگزینی وجود ندارد؛ فقط یک برنامه داریم» و فیفا در تلاش است تا ایران در بهترین شرایط ممکن در این رقابتها شرکت کند.
و اما بازی سوم با کاستاریکا؛ این مسابقه در مجموعه ورزشی مردام آنتالیا و در غیاب تماشاگران برگزار شد. تیم ملی ایران که در بازی قبلی شکست خورده بود، در این بازی با نمایش سراسر هجومی، به پیروزی پرگل پنج بر صفر دست یافت. شاگردان امیر قلعهنویی از همان ابتدا توپ و میدان را در دست گرفتند. علی قلیزاده در دقیقه ۱۱، روی پاس امیرحسین حسینزاده گل اول را به ثمر رساند. مهدی طارمی در دقایق ۱۹ و ۳۳، هر دو بار از روی نقطه پنالتی گلزنی کرد و محمد محبی نیز در دقیقه ۳۱، گل سوم ایران را به ثمر رساند. در نیمه دوم نیز مهدی قایدی در دقیقه ۵۴، با یک شوت سرضرب تماشایی، گل پنجم را وارد دروازه حریف کرد.
این پیروزی، اهمیت ویژهای داشت؛ تیم ملی ایران پس از ۱۶۹روز، طعم پیروزی را چشید. آخرین برد ایران به فیفادی مهر سال گذشته (۲۰۲۵) برمیگشت که تیم ملی مقابل تانزانیا با نتیجه دو بر صفر به پیروزی رسیده بود. پس از آن، شاگردان قلعهنویی در تورنمنت العین مقابل کیپ ورد و ازبکستان به تساوی رسیده بودند. این برد پرگل مقابل کاستاریکا، روحیه تیم ملی را برای ورود به جامجهانی ۲۰۲۶ تقویت کرد. در این بازی، مهدی طارمی بهترین بازیکن زمین بود. او علاوه بر زدن دو گل از روی نقطه پنالتی، سازنده موقعیت منجر به گل اول شد و پاس گل سوم را نیز به زیبایی برای محمد محبی ارسال کرد. مهدی قایدی نیز که در ابتدای نیمه دوم به عنوان یار تعویضی وارد زمین شده بود، با گلزنی و نمایش درخشان خود، نشان داد که میتواند مهرهای کلیدی برای تیم ملی باشد.
در حالی که تیم ملی در ترکیه اردو زده بود، در داخل کشور بحث ادامه لیگ برتر به صورت مجتمع مطرح شد. امیرمهدی علوی، سخنگوی فدراسیون فوتبال، اعلام کرد که تصمیمگیری نهایی در اینباره در جلسهای با حضور مدیران عامل باشگاهها انجام خواهد شد. قلعهنویی در این رابطه نظر خود را اعلام کرد و گفت که برای موفقیت تیم ملی در جامجهانی، نیاز است بازیکنان در کوران لیگ آماده مسابقات باشند. علوی نیز با اشاره به «فتنهآمیز» بودن برنامهریزی برخی مدیر برنامههای خارجی برای فسخ قرارداد بازیکنان، بر لزوم رصد جدی این مسائل توسط باشگاهها تاکید کرد. در همین راستا، هیات فوتبال استان کرمان اعلام آمادگی کرد تا میزبان ادامه مسابقات لیگ برتر باشد. علوی در اینباره گفت که این استان به اندازه کافی زمین تمرین و هتلینگ دارد و یک استان دیگر نیز برای میزبانی اعلام آمادگی کرده است.
دیدگاه تان را بنویسید