بحران حقابه ایران از رودخانه هیرمند وارد مرحلهای تازه شد:
سدسازیهای جدید طالبان و خطر «آخرالزمان زیستمحیطی»
بحران حقابه ایران از رودخانه هیرمند وارد مرحلهای تازه شده؛ مرحلهای که دیگر صرفاً اختلافی بر سر اجرای معاهده ۱۳۵۱ نیست و حالا ابعاد ژئوپلیتیکی، امنیتی، زیستمحیطی و حتی تغییرات جمعیتی در مرزهای شرقی ایران را نیز دربر گرفته است. به نظر میرسد طالبان از شلوغی فضای خبری ناشی از جنگ اخیر استفاده کرده تا پروژههای آبی خود را با سرعت بیشتری پیش ببرد؛ پروژههایی که از نگاه کارشناسان، مستقیماً منافع ایران را هدف قرار دادهاند.
به گزارش رویداد24، در تازهترین تحول، تصاویر ماهوارهای نشان میدهد بخش قابل توجهی از آب هیرمند که میتوانست وارد تالاب هامون شود، بار دیگر از طریق بند کمالخان به سمت شورهزار گودزره منحرف شده است؛ اقدامی که کارشناسان آن را بخشی از یک سیاست هدفمند برای مهندسی آبی و حتی تغییرات جمعیتی در مرز ایران میدانند. همزمان، وزارت آب و انرژی و شرکت انکشاف ملی افغانستان نیز رسماً از طرح احیای اراضی اطراف گودزره و اسکان ۴۹ هزار خانواده پشتون در نزدیکی مرز ایران سخن گفتهاند؛ طرحی که علاوه بر تشدید بحران زیستمحیطی در سیستان، میتواند ترکیب قومی و امنیتی منطقه را نیز تحت تأثیر
قرار دهد.
در همین راستا، حسین سرگزی، معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سیستان و بلوچستان، معتقد است یکی از اهداف انحراف آب به سمت گودزره، تغییرات دموگرافیک در مرز ایران است. او به این پایگاه خبری اظهار کرد: «سد کمالخان سال ۱۳۹۹ افتتاح شد. حالا تلاش دارند آب آن مناطق به سمت نمکزار گودزره برود. یکی از دلایلی که هامونهای سهگانه آب شیرین و خاک مناسب داشتند، خروجی آب شور به سمت گودزره بود. بردن آب به گودزره منطقی نیست. احیای آن منطقه قرنها زمان میبرد و اساساً مشخص نیست چه فعالیت اقتصادیای قرار است آنجا شکل بگیرد.»
این مسئول مربوط افزود: «یکی از برنامههای بلندمدت طالبان، احیای ۴۹ هزار هکتار از اراضی اطراف گودزره و اسکان ۴۹ هزار خانوار پشتون در آنجاست. در سمت مرز ایران عمدتاً بلوچها ساکن هستند و حتی کمالخان سنجرانی هم بلوچ بوده است. حالا میخواهند با انتقال پشتونها، ترکیب قومی منطقه را تغییر دهند و اخلالهای جدیدی ایجاد کنند. تصاویر ماهوارهای اخیر نشان میدهد حدود دو میلیارد مترمکعب آب در سال جاری به گودزره هدایت شده؛ آبی که عملاً هیچ استفاده اقتصادی مشخصی برای آن تعریف نشده است.»
سرگزی معتقد است سدسازیهای تازه افغانستان میتواند بحران اکولوژیک شرق ایران را وارد مرحلهای خطرناکتر کند. او توضیح داد: «روی خاشرود سد احداث کردهاند و میخواهند هشت هزار هکتار اراضی را توسعه دهند. سد بخشآباد هم با ظرفیت ۱.۳ میلیارد مترمکعب در حال اجراست و پیک سیلاب را مهار میکند. وقتی خبر احداث سد روی خاشرود منتشر شد، همان موقع گفتم افغانستان با این طرح به چشم خودش شلیک کرده است؛ چون گردوغبار ناشی از خشک شدن تالابها به سمت خود افغانستان هم بازمیگردد.»
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان هشدار داد که تبعات اقدامات طالبان تنها محدود به سیستان نیست و خراسان رضوی را هم درگیر خواهد کرد.
همچنین فرشید عابدی، روزنامهنگار اهل سیستان و بلوچستان و فعال حوزه دیپلماسی آب با افغانستان، تصریح کرد که طالبان از سدسازی صرفاً اهداف توسعهای ندارد و به آب بهعنوان یک ابزار ژئوپلیتیکی نگاه میکند. او در گفتوگو با رویداد24، بیان داشت: «در چارچوب رویکرد هیدروپلیتیک افغانستان، شاهد ساخت سدهایی مانند بند کمالخان، سد بخشآباد با کمک ترکیه و قطر، کانالهای انحرافی و سدهای کوچک روی خاشرود هستیم؛ پروژههایی که هدف آنها استفاده از آب بهعنوان اهرم فشار علیه کشورهای پاییندست است.»
این کارشناس تاکید کرد: «ایران در جنگ رسانهای و دیپلماسی آب از طالبان عقب مانده است؛ افغانستان هوشمندانه روایتسازی میکند، اما در ایران حتی مطالعات جامع درباره پیامدهای زیستمحیطی سدسازی افغانستان انجام نشده است.»
دیدگاه تان را بنویسید