بانک مرکزی ۱۳۵ همت را از سطح بازار پول جارو کرد

تحلیل داده‌های بانک مرکزی نشان می‌دهد، خلاف ظاهر انبساطی حراج‌ها، خالص ۱۳۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی از شبکه بانکی جمع‌آوری شده است. 

به گزارش تجارت‌نیوز، در دنیای پیچیده سیاست‌گذاری پولی، اعداد همیشه تمام واقعیت را نشان نمی‌دهند. اگرچه گزارش‌های رسمی از تزریق ۲۲۵ هزار میلیارد تومانی بانک مرکزی به شبکه بانکی در آخرین حراج فروردین‌ماه حکایت دارند، اما کالبدشکافی داده‌های پنهان‌تر بازار ثانویه، پرده از یک «عملیات انقباضی و خاموش» برمی‌دارد. ماجرا از این قرار است که ۱۳ بانک تشنه نقدینگی، برای پوشش کسری‌های خود تقاضای دریافت ۳۲۵ هزار میلیارد تومان وام کوتاه‌مدت کردند، اما سیاست‌گذار با رد ۳۰ درصد از این درخواست‌ها (معادل ۱۰۰ هزار میلیارد تومان)، نشان داد که دوران پول‌پاشی آسان به پایان رسیده است.

با این حال، شگفتی اصلی زمانی نمایان می‌شود که روشن شود، همزمان با این تزریق، بیش از ۳۶۰ هزار میلیارد تومان از بدهی‌های قبلی بانک‌ها سررسید و تسویه شده است. در واقع، نه تنها پولی به اقتصاد اضافه نشده، بلکه سیاست‌گذار پولی خالص ۱۳۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی را از سطح بازار «جارو» کرده است. در این میان، بانک‌ها برای دریافت همین مقدار نقدینگی محدود نیز مجبور شدند ۶۲ درصد از کل اوراق بازار ثانویه را بخرند تا بتوانند آن را نزد بانک مرکزی وثیقه بگذارند؛ رویکردی چندلایه که نشان می‌دهد ترمز تولید نقدینگی با قدرت کشیده شده است.

آنچه در گزارش‌های رسمی بانک مرکزی به چشم نمی‌آید، در بازار ثانویه اوراق رخ می‌دهد. در حالی که بانک مرکزی در حراج ۲۴ فروردین ۲۲۵ هزار میلیارد تومان به بانک‌ها تزریق کرده، همزمان در بازار ثانویه ۱۴۶,۸ هزار میلیارد تومان اوراق فروخته است. به عبارت دیگر، بانک مرکزی از طریق ریپو هفتگی با یک دست به بانک‌ها پول موقت می‌دهد، اما با دست دیگر اوراق می‌فروشد و پول دائمی از سیستم بیرون می‌کشد. جالب‌تر اینکه دقیقاً در همان روز، بانک‌ها ۱,۴۷۸ هزار میلیارد تومان اوراق خریدند؛ تقریباً برابر با همان چیزی که بانک مرکزی فروخته بود! این تطابق عجیب اعداد نشان می‌دهد بانک‌ها مجبورند ابتدا از بانک مرکزی اوراق بخرند، سپس همان اوراق را وثیقه بگذارند تا ریپو دریافت کنند.

اما ماجرا فقط به همین‌جا ختم نمی‌شود. وقتی ۳۶۰ هزار میلیارد تومان از ریپو های قبلی سررسید می‌شود، عملاً خالص منفی ۱۳۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی از گردش خارج شده است. جمع این عدد با مبلغ هفته قبل (منفی ۲۴۰ هزار میلیارد)، می‌شود ۳۷۵ هزار میلیارد تومان جذب خالص در دو هفته اول سال! این روش که در ادبیات بانکداری مرکزی به آن «خنثی سازی» گفته می‌شود، یک هنر ظریف است؛ از یک طرف جلوی فروپاشی نقدینگی بانک‌ها را گرفته می‌شود، از طرف دیگر اجازه داده نمی‌شود که پول جدید وارد اقتصاد شود و تورم را 

شعله‌ور کند.

تفاوت بین دو حراج متوالی فروردین‌ماه، نشان‌دهنده تغییر ناگهانی موضع بانک مرکزی است. در حراج ۱۷ فروردین، ۱۵ بانک درخواست ۳۵۹ هزار میلیارد تومان کردند و بانک مرکزی بدون هیچ سوالی تمام آن را پذیرفت (نسبت پذیرش ۱۰۰ درصد). اما فقط یک هفته بعد، قوانین بازی عوض شد. در حراج ۲۴ فروردین، تعداد بانک‌های متقاضی از ۱۵ به ۱۳ کاهش یافت؛ یعنی دو بانک حتی دیگر حاضر به درخواست نشدند که می‌تواند احتمالاً به دلیل پیش‌بینی رد یا نداشتن وثیقه کافی باشد. تقاضای کل نیز به ۳۲۵ هزار میلیارد تومان رسید، اما بانک مرکزی فقط ۲۲۵ هزار میلیارد آن را تایید کرد. این یعنی ۱۰۰ هزار میلیارد تومان معادل (۳۰ درصد) رد شده است. جالب اینجاست که متوسط درخواست هر بانک از ۲۳۹ هزار میلیارد به ۲۵۰ هزار میلیارد افزایش یافته؛ یعنی بانک‌هایی که باقی‌ مانده‌اند، نیاز بیشتری دارند. این نشان‌دهنده تمرکز مشکل نقدینگی در تعداد کمتری بانک است، نه یک بحران سیستمیک گسترده.

از طرف دیگر، حجم کل تزریق ۳۷.۳ درصد کاهش یافت (از ۳۵۹ به ۲۲۵ هزار میلیارد). اما نکته مهم‌تر این است که نرخ بهره در هر دو حراج ثابت ۲۳ درصد باقی ماند. یعنی بانک مرکزی عملا نرخ را بالا نبرده است، بلکه حجم را کم کرده است. البته این موضوع مسبوق به سابقه است که حاکی از  مدیریت کمی نقدینگی، نه سیگنال‌دهی از طریق قیمت از سوی بانک مرکزی دارد.