پایان عصر بیطرفی در فضای مجازی
از کاراکاس و مسکو تا تهران، چه بر سر تیکهای آبی آمد؟
حذف تیک آبی مقامات ایرانی در شبکه اجتماعی ایکس نشاندهنده یک واقعیت سرد در فضای مجازی است؛ پلتفرمهای دیجیتال دیگر «زمین بیطرف» نیستند. آنها به طور کامل با سیاستهای مالی و امنیتی کشورهای خود همسو شدهاند.
به گزارش رویداد۲۴ ، مرز میان سیاست و تجارت در دنیای مدرن بسیار باریک است، به ویژه در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی. حذف ناگهانی نشان تایید (تیک آبی) از حسابهای کاربری چهرههای شاخصی، چون عباس عراقچی، غلامحسین محسنیاژهای، محمدباقر قالیباف و علی لاریجانی، اما فراتر از یک تغییر ساده در ظاهر پروفایل آنها، بازتابی از پیچیدگیهای حقوقی و فشارهای سیاسی در عصر ایلان ماسک است.
ریشه این اتفاق نه در یک بیانیه تند سیاسی، بلکه در تغییر مدل درآمدی شبکه «ایکس» نهفته است. پیش از این، تیک آبی صرفاً نمادی برای «احراز هویت» بود و به رایگان در اختیار چهرههای شناختهشده قرار میگرفت. اما ایلان ماسک با تبدیل آن به بخشی از سرویس X Premium، عملاً این نشان را به یک «کالا» تبدیل کرد.
همین تغییر به ظاهر ساده، یک تله حقوقی بزرگ ایجاد کرد: طبق قوانین خزانهداری آمریکا (OFAC)، هیچ شرکت آمریکایی حق ندارد از افراد یا نهادهای تحت تحریم، وجهی دریافت کند یا به آنها خدمات تجاری بفروشد. زمانی که گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه مقامات تحریمشده ایرانی با پرداخت هزینه اشتراک، در حال استفاده از خدمات ویژه ایکس هستند، این شبکه برای فرار از جریمههای سنگین و اتهام «نقض تحریمها»، چارهای جز حذف این نشانها و قطع دسترسی به امکانات تجاری این حسابها نداشت.
سوابق مشابه؛ تیغ دولبه برای همه
ایران تنها کشوری نیست که با این «تصفیه دیجیتال» روبهرو شده است. در سالهای اخیر، شبکه ایکس (و توییتر سابق) اقدامات مشابهی را علیه مقامات دیگر کشورها نیز انجام داده است. مثلا پس از آغاز جنگ اوکراین، بسیاری از مقامات و رسانههای دولتی روسیه تیکهای آبی و طلایی خود را از دست دادند یا با برچسبهای محدودکننده روبهرو شدند تا نفوذ کلامی آنها در فضای بینالمللی کاهش یابد.
ایکس همچنین تیک آبی برخی اعضای طالبان - که پس از بازگشت این گروه به قدرت در افغانستان، اقدام به خرید تیک آبی کرده بودند - را حذف کرد تا از اتهام حمایت مالی از گروههای تحت تحریم تبرئه شود.
این اقدام ایکس در ونزوئلا نیز سابقه دارد. حسابهای کاربری نیکلاس مادورو و وزرای او نیز بارها با محدودیتهای مشابه یا حذف تیکهای تایید به دلایل حقوقی و سیاسی روبهرو شدهاند.
دیپلماسی در سایه «سکوت الگوریتمی»
برای جمهوری اسلامی ایران، این اتفاق بیش از آنکه جنبه اعتباری داشته باشد، جنبه کاربردی دارد. حذف تیک آبی به معنای حذف مزایای «پریمیوم» است؛ یعنی این مقامات دیگر نمیتوانند ویدیوهای طولانی بارگذاری کنند، مطالبشان در جستوجوها اولویت ندارد و مهمتر از همه، هویت آنها در برابر حسابهای جعلی آسیبپذیر میشود.
این موضوع در میانمدت، «دیپلماسی دیجیتال» ایران را که سعی داشت از بستر ایکس برای دور زدن رسانههای رسمی غرب و صحبت مستقیم با افکار عمومی جهان استفاده کند، با لکنت مواجه میکند.
پایان دوران استثنائات
این ماجرا نشاندهنده یک واقعیت سرد در فضای مجازی است؛ پلتفرمهای دیجیتال دیگر «زمین بیطرف» نیستند. آنها به طور کامل با سیاستهای مالی و امنیتی کشورهای خود همسو شدهاند. حذف تیکهای آبی مقامات ایرانی، پیامی روشن به همراه داشت. در دنیای جدید دیجیتال، حتی اگر هویت شما برای همه روشن باشد، تا زمانی که نامتان در لیستهای سیاه قرار دارد، از حقوق شهروندی این دهکده جهانی محروم خواهید بود. این نه یک اقدام نمادین، بلکه اجرای دقیق پروتکلهای مالی در لباس یک شبکه اجتماعی است.
دیدگاه تان را بنویسید