چگونه جام جهانی ۲۰۲۶ اقتصاد فوتبال را بازنویسی کرد؟ صنعت فوتبال
نگار رشیدی
سوت پایان بازی به صدا درمیآید. بازیکنی از فرط خستگی و خوشحالی روی چمن زانو میزند، تماشاگران روی سکوها غرق در اشک شوق هستند و یک ملت برای صعود تیم ملی کشورشان به بزرگترین فستیوال ورزشی جهان به خیابانها میآیند. این، تصویری کلاسیک و رمانتیک از صعود به جامجهانی است. اما در پشت پرده این احساسات ناب، در راهروهای شیشهای فدراسیونهای فوتبال و در دفاتر مدیران اقتصادی، صدای دیگری به گوش میرسد؛ صدای زنگ کاروانهای حامل میلیونها دلار پول نقد! جام جهانی ۲۰۲۶ که قرار است با وسعتی بیسابقه در سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار شود، دیگر تنها یک تورنمنت فوتبال نیست؛ بلکه به یک بنگاه اقتصادی غولپیکر تبدیل شده است که قواعد بازی درآمدزایی در ورزش را برای همیشه تغییر میدهد.
در فاصله کمتر از ۵۰روز تا آغاز این ماراتن ۴۸تیمه، شورای فیفا در شهر ونکوور کانادا تشکیل جلسه داد تا روی اعدادی مهر تایید بزند که تا پیش از این در تاریخ فوتبال بیسابقه بودهاند. خروجی این نشست، تصویب یک بسته مالی رکوردشکن بود که نشان میدهد فیفا نهتنها مرزهای جغرافیایی فوتبال را با افزایش تیمها گسترش داده، بلکه مرزهای مالی آن را نیز جابهجا کرده است.
بر اساس اسناد منتشر شده، بزرگترین بخش از بودجه اولیه فیفا برای این تورنمنت، مبلغی بالغ بر ۶۵۵میلیون دلار است که مستقیما به پرداختهای مبتنی بر عملکرد تیمها اختصاص یافته است. برای درک عظمت این رقم، کافی است آن را با جام جهانی ۲۰۲۲ قطر مقایسه کنیم؛ جایی که کل صندوق جوایز حدود ۴۴۰میلیون دلار بود. این جهش خیرهکننده، جام جهانی ۲۰۲۶ را از منظر مالی به سنگینترین و گرانترین تورنمنت تاریخ مستطیل سبز تبدیل میکند.
داستان جذابتر میشود وقتی بدانیم فیفا چگونه از تیمهای صعودکننده استقبال میکند. در گذشته، تیمهای کوچکتر نگران هزینههای سنگین سفر، اقامت و کمپهای تمرینی بودند، اما امروز صعود به جامجهانی خود به معنای دریافت یک چک تضمینشده و نجاتبخش است. فیفا تایید کرده است که هر کشوری که جواز حضور در این رقابتها را کسب کند، دو بسته مالی مجزا دریافت خواهد کرد؛ اول کمکهزینه آمادهسازی، مبلغ ۱.۵میلیون دلار که پیش از آغاز مسابقات به حساب فدراسیونها واریز میشود تا دغدغهای برای پوشش هزینههای اردوهای تدارکاتی، بازیهای دوستانه، پروازها و لجستیک نداشته باشند و دوم پاداش پایه حضور، حداقل ۱۰.۵میلیون دلار پاداش قطعی برای حضور در مرحله گروهی مسابقات.
با یک جمع ساده به عدد ۱۲میلیون دلار میرسیم. این یعنی حتی اگر تیمی در هر سه بازی مرحله گروهی خود با نتایج سنگین شکست بخورد و زودتر از همه چمدانهایش را ببندد، باز هم با یک چمدان پر از ۱۲میلیون دلار به خانه برمیگردد. برای فدراسیونهای کوچک و در حال توسعه در آفریقا، آسیا یا آمریکای مرکزی، این رقم معادل بودجه چندین سال توسعه زیرساختها، ساخت آکادمیهای پایه و پرداخت دستمزد مربیان است. صعود در اینجا دیگر فقط یک موفقیت ورزشی نیست، بلکه یک قهرمانی اقتصادی است.
اما فیفا این ثروت عظیم را از کجا آورده است؟ پاسخ این سوال در گزارش سالانه فیفا برای سال ۲۰۲۵ نهفته است. استراتژی جیانی اینفانتینو برای برگزاری اولین دوره جامجهانی باشگاهها با فرمت ۳۲تیمی در ایالات متحده، یک قمار بزرگ اما به شدت موفق بود. این مسابقات به عنوان یک پیشدرآمد و تست استراتژیک برای جامجهانی ۲۰۲۶ عمل کرد. موفقیت تجاری این تورنمنت باشگاهی به حدی بود که فیفا توانست تا پایان سال ۲۰۲۵، حدود ۹۳درصد از کل درآمد بودجهای پیشبینیشده خود را محقق کند. هجوم اسپانسرهای آمریکایی، فروش سرسامآور حق پخش تلویزیونی و پر شدن استادیومهای مدرن در ایالات متحده، خزانههای فیفا را لبریز کرد و دست این نهاد را باز گذاشت تا ولخرجیهای تاریخی خود را برای جامجهانی ۲۰۲۶ کلید بزند.
دریافتیهای مستقیم از فیفا تنها نوک کوه یخ است. راهیابی به جامجهانی در آمریکای شمالی، برای فدراسیونها نقش یک تزریق مالی استراتژیک را بازی میکند که موجی از درآمدهای غیرمستقیم را به همراه دارد. به محض قطعی شدن صعود یک تیم، معادلات تجاری در آن کشور تغییر میکند؛ اول اینکه برندهای داخلی و بینالمللی برای درج لوگوی خود روی پیراهن تیم ملی و تبلیغات محیطی سر و دست میشکنند، دوم ارزش حق پخش تلویزیونی بازیهای تدارکاتی و محتوای مرتبط با تیم ملی در داخل کشور چندین برابر میشود و سوم حضور بازیکنان گمنام در ویترین جهانی و بازی مقابل ستارگان بزرگ، ارزش آنها را در بازار نقلوانتقالات (ترانسفر مارکت) به شدت افزایش میدهد که این امر در نهایت چرخه اقتصادی باشگاههای داخلی آن کشور را نیز به گردش درمیآورد.
حالا و در شرایطی که عقربههای ساعت با سرعت به سمت ۲۱ خرداد (روز افتتاحیه) حرکت میکنند، آمریکا، کانادا و مکزیک آماده میشوند تا میزبان بزرگترین رویداد سرگرمی و ورزشی تاریخ باشند. تورنمنتی که تا اواخر تیرماه به طول میانجامد، میزبان ۱۰۴مسابقه خواهد بود و میلیونها توریست را به قاره آمریکا خواهد کشاند. جامجهانی ۲۰۲۶ دیگر تنها میدان رقابت مسیها، امباپهها و ستارههای نوظهور نیست. اینجا میدانی است که در آن، فوتبال به کاملترین شکل ممکن با صنعت و اقتصاد درآمیخته است. فیفا با این بسته مالی بینظیر نشان داد که فوتبال در بالاترین سطح خود، یک بازی برد-برد است؛ جایی که حتی بازندههای درون زمین نیز برندههای بزرگ اقتصادی خواهند بود.
دیدگاه تان را بنویسید