مکرون همزمان با تنش‌های داخلی و منطقه‌ای به چند کشور حاشیه خلیج فارس سفر کرد؛
دیپلماسی در اوج التهاب
رامین پرتو
اعتراضات فرانسه در شرایطی شدت گرفته است که افزایش هزینه‌های زندگی، رشد قیمت سوخت و گسترش نارضایتی اجتماعی، دولت امانوئل ماکرون را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است. اعتراضاتی که حدود دو ماه پیش با محوریت دانش‌آموزان و دانشجویان آغاز شد، اکنون با گسترش خشونت‌ها و تشدید برخوردهای امنیتی و قضایی، ابعادی فراتر از مطالبات اولیه پیدا کرده است. آتش‌سوزی ساختمان شهرداری لیموژ، تمدید مقررات منع تردد شبانه و تشدید برخورد قضایی با بازداشت‌شدگان، نشانه‌هایی از دشوارترشدن مدیریت این بحران هستند.
در چنین شرایطی، ماکرون در سخنرانی خود خطاب به مردم فرانسه، بخشی از افزایش هزینه‌ها را به تحولات منطقه خلیج فارس و منازعات مرتبط با آن پیوند داد و از تلاش دولت برای تضمین تأمین سوخت و گاز سخن گفت. او سپس سفر منطقه‌ای خود را با هدف تقویت همکاری‌های انرژی، اقتصادی و دفاعی آغاز کرد و این تحولات نشان می‌دهد که الیزه امنیت انرژی را یکی از عوامل مؤثر بر ثبات اقتصادی و اجتماعی فرانسه می‌داند؛ بااین‌حال، پرسش اساسی آن است که آیا توافق با کشورهای تولیدکننده انرژی می‌تواند به کاهش فشار معیشتی و مهار اعتراضات منجر شود یا این سفرها بیشتر کارکردی راهبردی و سیاسی دارند؟
از تأمین سوخت تا تحکیم نفوذ منطقه‌ای
سفر ماکرون با دیدار از کویت آغاز شد و سپس امارات، بحرین، قطر و عربستان سعودی را دربرگرفت. محور اصلی این تحرکات، تأمین انرژی، تضمین آزادی کشتیرانی، تقویت روابط اقتصادی و سرمایه‌گذاری و گسترش همکاری‌های دفاعی عنوان شد. انتخاب این کشورها تصادفی نیست؛ زیرا کشورهای حاشیه خلیج فارس در تولید و صادرات انرژی نقش مهمی دارند و همکاری با آنها می‌تواند برای فرانسه در شرایط بی‌ثباتی بازار جهانی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
تا زمانی که توافقی در منطقه خلیج فارس حاصل نشود، کشورهای منطقه برای ارائه تعهدات محکم با دشواری روبه‌رو خواهند بود و این ارزیابی محدودیت اصلی راهبرد الیزه را روشن می‌کند که توافق‌های دوجانبه می‌توانند عرضه را تقویت کنند، اما قادر نیستند به‌تنهایی تنش‌های منطقه‌ای یا سازوکار قیمت‌گذاری جهانی را تغییر دهند
در کویت، ماکرون با مشعل الاحمد الجابر الصباح، امیر این کشور، دیدار کرد و دو طرف درباره توسعه روابط دوجانبه، همکاری‌های اقتصادی، تجاری و سرمایه‌گذاری و تحولات منطقه‌ای گفت‌وگو کردند. همچنین مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌ها و بیانیه‌های همکاری در زمینه‌های دفاعی، هوانوردی غیرنظامی، هوش مصنوعی، همکاری‌های علمی و دانشگاهی و تشویق سرمایه‌گذاری مستقیم امضا شد. این توافق‌ها نشان می‌دهد که پاریس به‌دنبال گسترش روابطی فراتر از خرید انرژی است و می‌خواهد همکاری‌های فناوری، اقتصادی و امنیتی را نیز تقویت کند.
در امارات، دیدار ماکرون با محمد بن زاید، رئیس این کشور، بر گسترش همکاری‌های راهبردی، سرمایه‌گذاری، فناوری‌های پیشرفته و انرژی متمرکز بود. دو طرف همچنین چارچوب همکاری دفاعی راهبردی و ترتیبات اجرایی صنایع دفاعی را مورد توجه قرار دادند و در بحرین نیز مذاکرات رئیس‌جمهور فرانسه با حمد بن عیسی آل خلیفه، پادشاه این کشور، موضوعاتی مانند همکاری‌های دفاعی، امنیتی، اقتصادی و فناوری را شامل شد. ماکرون از آمادگی فرانسه برای کمک به حفاظت از امنیت بحرین سخن گفت و گسترش همکاری در حوزه موشکی، سامانه‌های دریایی، پهپادی و فضایی را مطرح کرد. همچنین یادداشت تفاهمی برای همکاری در استفاده‌های صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای امضا شد.
در قطر نیز ماکرون و شیخ تمیم بن حمد، امیر این کشور، درباره توسعه روابط اقتصادی، سرمایه‌گذاری، انرژی و همکاری‌های دفاعی و امنیتی گفت‌وگو کردند و حالا مجموع این دیدارها نشان می‌دهد که فرانسه می‌خواهد ضمن پاسخ‌گویی به نیازهای فوری انرژی، جایگاه خود را در معادلات اقتصادی و امنیتی خلیج فارس تثبیت کند. در واقع، دیپلماسی ماکرون دو هدف مکمل دارد؛ نخست کاهش آسیب‌پذیری فرانسه در برابر شوک‌های انرژی و دوم، تقویت موقعیت این کشور در منطقه‌ای که امنیت مسیرهای دریایی و جریان صادرات نفت و گاز آن بر اقتصاد جهانی اثرگذار است.
چرا توافق‌ها لزوماً قیمت‌ها را کاهش نمی‌دهند؟
مهم‌ترین نتیجه اعلام‌شده سفر ماکرون، تعهدات مربوط به تأمین سوخت دیزل بود. کاخ الیزه اعلام کرد که امارات و بحرین برای تأمین مقادیر بیشتری دیزل اعلام آمادگی کرده‌اند تا مجموع عرضه ماهانه به فرانسه، با احتساب ۹۵ هزار تن تأمین‌شده از عربستان، به ۲۹۵ هزار تن برسد. بنا بر اعلام الیزه، این میزان بیش از ده درصد مصرف فرانسه را پوشش می‌دهد. کویت نیز متعهد شده است مقادیری گازوئیل و سوخت جت برای مایوت و رئونیون، دو قلمرو فرادریایی فرانسه در اقیانوس هند، فراهم کند.
انتخاب کشورهای حاشیه خلیج فارس از سوی پاریس برای سفر ماکرون تصادفی نیست، چراکه کشورهای حاشیه خلیج فارس در تولید و صادرات انرژی نقش مهمی دارند و همکاری با آنها می‌تواند برای فرانسه در شرایط بی‌ثباتی بازار جهانی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد و راه خروج از بحران را به آنها نشان دهد
این تعهدات می‌توانند امنیت عرضه را تقویت کنند و احتمال کمبود سوخت را کاهش دهند؛ اما تضمینی برای کاهش سریع قیمت‌ها نیستند. قیمت نهایی انرژی علاوه بر حجم عرضه، از شرایط بازار جهانی، هزینه حمل‌ونقل و بیمه، وضعیت پالایش و توزیع، مالیات و تحولات ژئوپلیتیکی تأثیر می‌پذیرد. بنابراین، حتی اگر تعهدات اعلام‌شده عملیاتی شوند، نتیجه آنها لزوماً کاهش فوری هزینه‌های خانوارهای فرانسوی نخواهد بود.
اهمیت تنگه هرمز و دیگر مسیرهای راهبردی منطقه نیز در همین چارچوب قابل بررسی است. اختلال در عبور انرژی از این مسیرها می‌تواند هزینه حمل‌ونقل را افزایش دهد و بازارهای جهانی را تحت فشار قرار دهد. فرانسه همچنین از مشارکت خود در عملیات دفاعی اروپایی آسپیدس در باب‌المندب برای حفاظت از کشتی‌های غیرنظامی خبر داده است. پاریس در موضوع امنیت عربستان نیز موضع حمایتی اتخاذ کرده و حملات نیروهای دولت یمن به اهدافی در این کشور را محکوم کرده است؛ درحالی‌که دولت یمن، این حملات را واکنشی به عملیات نظامی عربستان می‌داند. این اختلاف نشان می‌دهد که امنیت انرژی منطقه با منازعات سیاسی و نظامی پیوند خورده است.
بااین‌حال، سفر ماکرون به‌تنهایی نمی‌تواند این عوامل را کنترل کند. فرانسیس پرین، کارشناس انرژی در مؤسسه فرانسوی روابط بین‌الملل و راهبردی، به نقل از فرانس ۲۴ تأکید کرده است تا زمانی که توافقی در منطقه خلیج فارس حاصل نشود، کشورهای منطقه برای ارائه تعهدات محکم با دشواری روبه‌رو خواهند بود. این ارزیابی محدودیت اصلی راهبرد الیزه را روشن می‌کند که توافق‌های دوجانبه می‌توانند عرضه را تقویت کنند، اما قادر نیستند به‌تنهایی تنش‌های منطقه‌ای یا سازوکار قیمت‌گذاری جهانی را تغییر دهند.
نگاه مخالفان داخلی ماکرون
از منظر سیاسی، سفرهای ماکرون فرصتی برای نمایش ابتکار عمل دولت در برابر بحران اقتصادی است. او می‌کوشد نشان دهد که برای تأمین سوخت و کاهش فشار بر بازار داخلی، تنها به اقدامات داخلی متکی نیست و از ظرفیت شرکای خارجی نیز استفاده می‌کند. بااین‌حال، مخالفان او می‌توانند این پرسش را مطرح کنند که آیا تمرکز بر تحولات خلیج فارس، مسئولیت دولت در قبال مشکلات ساختاری اقتصاد و مطالبات معترضان را کم‌رنگ نمی‌کند.
نخستین محور انتقاد می‌تواند فاصله میان توافق‌های اعلام‌شده و نتایج ملموس برای شهروندان باشد. فزایش حجم سوخت تعهدشده، امضای توافق‌های دفاعی و گسترش همکاری‌های فناوری، به‌خودی‌خود به معنای کاهش قیمت‌ها یا بهبود قدرت خرید خانوارها نیست
محور دیگر انتقاد، گسترش همکاری‌های دفاعی با کشورهای منطقه است. این همکاری‌ها می‌توانند منافع اقتصادی و امنیتی برای فرانسه داشته باشند، اما همزمان پرسش‌هایی درباره اولویت‌های سیاست خارجی و نسبت میان تعهدات نظامی و نیازهای داخلی مطرح می‌کنند.
در نهایت، سفر ماکرون به کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاشی برای مدیریت همزمان ریسک انرژی، تقویت همکاری‌های راهبردی و نمایش توانایی دولت در مواجهه با بحران است. این سفرها از نظر دیپلماتیک دستاوردهایی داشته‌اند، اما موفقیت نهایی آنها به تحقق تعهدات، وضعیت بازار جهانی انرژی و میزان تأثیرگذاری بر هزینه‌های داخلی بستگی دارد. اگر عرضه سوخت افزایش یابد، اما فشار معیشتی و نارضایتی اجتماعی ادامه پیدا کند، دستاورد خارجی ماکرون برای مهار بحران سیاسی کافی نخواهد بود. معیار اصلی موفقیت این راهبرد، نه تعداد توافق‌ها، بلکه میزان تأثیر واقعی آنها بر زندگی مردم فرانسه است.
دیدگاه تان را بنویسید