رئیسجمهور فرانسه برای اولین بار پس از ۱۸ سال به دمشق رفت؛
ماکرون در سوریه؛ جولانی در مسیر خروج از انزوا
رامین پرتو
سفر امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، به دمشق را باید یکی از مهمترین تحولات سیاسی سوریه پس از سقوط دولت بشار اسد و روی کار آمدن دولت موقت احمد الشرع دانست؛ سفری که نه تنها نخستین حضور یک رئیس دولت مهم غربی در سوریه پس از تحولات سال ۲۰۲۴ محسوب میشود، بلکه از منظر سیاسی، امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی نیز حامل پیامهای مهمی برای آینده سوریه و آرایش جدید قدرت در خاورمیانه است.
این سفر که بنا به دلایل امنیتی تا لحظه ورود رئیسجمهور فرانسه به دمشق رسانهای نشد، در شرایطی انجام گرفت که سوریه همچنان با چالشهای امنیتی، فعالیت هستههای تروریستی، بحران اقتصادی، خرابی گسترده زیرساختها و روند دشوار بازسازی روبهرو است. در همین حال، وقوع دو انفجار در نزدیکی محل اقامت ماکرون و همزمان با حضور او در دمشق، اهمیت امنیتی این سفر را بیش از پیش نمایان کرد.
ماکرون در جریان این سفر با احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، دیدار و درباره همکاریهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و بازسازی سوریه گفتوگو کرد. حضور هیأت بزرگی از سرمایهگذاران و مدیران شرکتهای فرانسوی نیز نشان داد که این سفر تنها یک دیدار سیاسی نبوده، بلکه ابعاد اقتصادی و راهبردی گستردهای را دنبال میکند.
چرا ماکرون پس از 18 سال به دمشق بازگشت؟
بازگشت فرانسه به دمشق را باید نتیجه مجموعهای از تحولات بزرگ منطقهای و بینالمللی دانست. طی 18 سال گذشته، پاریس از اصلیترین مخالفان دولت بشار اسد بود و از مخالفان سیاسی دمشق حمایت میکرد، اما تغییر ساختار قدرت در سوریه و روی کار آمدن دولت موقت احمد الشرع (ابومحمد الجولانی) شرایط جدیدی را برای اروپا ایجاد کرده است.
نخستین هدف فرانسه، جلوگیری از خالی ماندن میدان سوریه برای بازیگرانی همچون ترکیه، روسیه، کشورهای عربی و حتی چین است. پاریس به خوبی میداند که دوران بازسازی سوریه آغاز شده و کشوری که بیش از یک دهه جنگ را پشت سر گذاشته، به صدها میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد. طبیعی است که شرکتهای بزرگ فرانسوی در حوزه انرژی، زیرساخت، حملونقل، بانکداری، مخابرات و خدمات شهری به دنبال سهم قابل توجهی از این بازار باشند.
دومین هدف، تثبیت نقش فرانسه به عنوان یکی از بازیگران اصلی سیاست خاورمیانه است. در سالهای اخیر نفوذ پاریس در منطقه نسبت به گذشته کاهش یافته و اکنون دولت ماکرون تلاش میکند با حضور فعال در پرونده سوریه، جایگاه خود را در معادلات منطقهای بازیابی کند.
موضوع سوم، امنیت اروپا است. فرانسه معتقد است ثبات سوریه میتواند در کاهش موج مهاجرت، کنترل افراطگرایی و جلوگیری از بازگشت گروههای تروریستی به اروپا نقش مهمی ایفا کند. از همین رو، ماکرون بارها بر ضرورت ایجاد شرایط مناسب برای بازگشت میلیونها آواره سوری تأکید کرده است.
در کنار این اهداف، نباید رقابت ژئوپلیتیکی فرانسه با سایر قدرتها را نادیده گرفت؛ چراکه اروپا به دنبال آن است که در نظم جدید سوریه تنها نظارهگر نباشد و بتواند در تصمیمگیریهای آینده این کشور سهم مؤثری داشته باشد. حضور هیأت اقتصادی فرانسه و مذاکرات درباره پروژههای انرژی، بنادر، آب، صنعت، بانکداری و حتی خرید هواپیماهای ایرباس از سوی دمشق، همگی نشان میدهد که پاریس نگاه بلندمدتی به سوریه دارد.
انفجارهای دمشق در میانه دیپلماسی
همزمان با حضور ماکرون در دمشق، وقوع دو انفجار در نزدیکی محل اقامت رئیسجمهور فرانسه، توجه رسانههای جهان را به خود جلب کرد. هرچند مقامهای سوری اعلام کردند این انفجارها خارج از کمربند امنیتی محل اقامت ماکرون رخ داده و تهدید مستقیمی متوجه وی نبوده است، اما همزمانی این حوادث با سفر تاریخی رئیسجمهور فرانسه، نمیتواند صرفاً یک اتفاق عادی تلقی شود.
وزارت کشور سوریه اعلام کرد دو بمب در یک خودرو و داخل سطل زباله کار گذاشته شده بود که منجر به زخمی شدن تعدادی از شهروندان و نیروهای پلیس شد. سخنگوی این وزارتخانه نیز تأکید کرد که هدف این عملیات بیش از آنکه امنیتی باشد، سیاسی بوده است.
این انفجارها چند پیام مهم در برداشت. نخست آنکه سوریه هنوز فاصله زیادی تا بازگشت کامل امنیت دارد و شبکههای تروریستی یا گروههای مخالف روند جدید سیاسی همچنان توان انجام عملیات را دارند. این مسئله برای سرمایهگذاران خارجی نیز یک هشدار محسوب میشود؛ زیرا بدون تثبیت امنیت، اجرای پروژههای بزرگ اقتصادی با دشواری همراه خواهد بود.
دوم اینکه مخالفان روند عادیسازی روابط سوریه با غرب تلاش دارند این پیام را منتقل کنند که دمشق هنوز محیطی امن برای همکاریهای گسترده بینالمللی نیست. انتخاب زمان انفجارها، درست همزمان با سفر مهمترین مقام اروپایی به سوریه، نشان میدهد عاملان عملیات به دنبال تأثیرگذاری سیاسی و رسانهای بودهاند.
در واقع، انفجارهای دمشق بیش از آنکه مسیر این سفر را تغییر دهند، اهمیت بازسازی ساختارهای امنیتی سوریه را آشکار کردند؛ موضوعی که احتمالاً در آینده یکی از محورهای اصلی همکاری میان دمشق و کشورهای اروپایی خواهد بود.
دمشق از نزدیکی به پاریس چه میخواهد؟
نگاه دولت موقت احمد الشرع به این سفر، صرفاً یک دیدار تشریفاتی یا دیپلماتیک نیست، بلکه دمشق آن را نقطه آغاز مرحلهای جدید در سیاست خارجی سوریه میداند.
دولت موقت سوریه در تلاش است مشروعیت بینالمللی خود را تقویت کند و سفر نخستین رئیس دولت مهم غربی به دمشق، دستاوردی بزرگ در این مسیر به شمار میرود. از نگاه دمشق، حضور ماکرون نشانهای از پایان تدریجی انزوای سیاسی سوریه و آغاز روند عادیسازی روابط با کشورهای غربی است.
در بعد اقتصادی، دولت احمد الشرع بیش از هر چیز به سرمایهگذاری خارجی نیاز دارد. زیرساختهای سوریه در طول سالهای جنگ آسیب گستردهای دیده و دولت جدید بدون ورود سرمایه، فناوری و شرکتهای بینالمللی قادر به بازسازی کشور نخواهد بود. به همین دلیل، الشرع در دیدار با ماکرون از فرصتهای بزرگ سرمایهگذاری در حوزه انرژی، بنادر، آب، حملونقل، صنعت، بانکداری، بهداشت و شهرکهای صنعتی سخن گفت و از شرکتهای فرانسوی برای حضور در سوریه دعوت کرد.
اعلام آمادگی دمشق برای خرید هشت فروند هواپیمای ایرباس نیز صرفاً یک قرارداد تجاری نیست، بلکه نمادی از تلاش سوریه برای بازسازی ناوگان هوایی، احیای ارتباطات بینالمللی و گسترش همکاریهای اقتصادی با اروپا محسوب میشود.
از منظر سیاسی نیز دمشق تلاش دارد با ایجاد روابط متوازن با کشورهای اروپایی، از وابستگی بیش از حد به سایر بازیگران خارجی فاصله بگیرد و سیاست خارجی متنوعتری را دنبال کند. همکاری با فرانسه میتواند زمینه گسترش روابط سوریه با سایر اعضای اتحادیه اروپا را نیز فراهم سازد.
در مجموع، سفر امانوئل ماکرون به دمشق را باید فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمول ارزیابی کرد. این سفر نشانه آغاز رقابت تازه قدرتهای غربی برای حضور در سوریه پس از سقوط دولت بشار اسد است؛ رقابتی که در آن اقتصاد، امنیت، بازسازی و ژئوپلیتیک به یکدیگر گره خوردهاند. هرچند انفجارهای دمشق نشان داد که ثبات امنیتی همچنان مهمترین چالش دولت جدید سوریه است، اما ادامه برنامههای این سفر و توافق دو طرف برای گسترش همکاریها نشان میدهد هم پاریس و هم دمشق مصمم هستند فصل جدیدی از روابط دوجانبه را آغاز کنند؛ فصلی که موفقیت آن، بیش از هر چیز، به توانایی دولت سوریه در برقراری امنیت، جذب سرمایهگذاری و تثبیت مشروعیت داخلی و بینالمللی وابسته خواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید