گزارش یک چوپان محلی از نفوذ امنیتی اسرائیل در بغداد پرده برداشت؛
بیابانهای عراق، دژ سری اطلاعاتی - عملیاتی علیه ایران!
رامین پرتو
عراق این روزها بیش از هر زمان دیگری به کانون تحولات سیاسی و امنیتی منطقه تبدیل شده است؛ تحولاتی که نهتنها ساختار داخلی این کشور را تحت تأثیر قرار داده بلکه ابعاد تازهای از رقابتهای راهبردی میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده را آشکار کرده است. در حالی که بغداد همچنان درگیر رایزنیهای پیچیده برای تشکیل دولت جدید و حل اختلافات میان جریانهای سیاسی است، انتشار گزارشهایی درباره وجود یک پایگاه مخفی اسرائیلی در غرب عراق، افکار عمومی منطقه را در شوکی کمسابقه فرو برده است.
گزارش روزنامه آمریکایی والاستریت ژورنال مبنی بر اینکه اسرائیل پیش از آغاز جنگ گسترده علیه ایران، یک پایگاه سری در بیابانهای عراق ایجاد کرده بود، نهتنها ابعاد امنیتی تازهای را آشکار کرد، بلکه سوالات سنگینی را نیز درباره میزان نفوذ بازیگران خارجی در عراق و وضعیت واقعی حاکمیت بغداد بر سرزمین خود به وجود آورد. بر اساس این گزارش، این پایگاه با اطلاع آمریکا ساخته شده و مأموریت آن پشتیبانی لجستیکی، استقرار نیروهای ویژه و آمادهسازی تیمهای جستوجو و نجات برای عملیات احتمالی علیه ایران بوده است.
افشای این پایگاه، آن هم به واسطه گزارش یک چوپان محلی درباره رفتوآمد بالگردها و تحرکات غیرعادی نظامی، به سرعت به یک رسوایی امنیتی بزرگ تبدیل شد؛ رسوایی که اکنون دولت، پارلمان و نهادهای امنیتی عراق را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است.
عراق؛ حلقه راهبردی میان ایران، سوریه و خلیج فارس
انتخاب عراق برای ایجاد یک پایگاه مخفی اسرائیلی اتفاقی یا صرفاً تاکتیکی نبود، بلکه بخشی از یک طراحی ژئوپلیتیکی گستردهتر به شمار میرود. عراق از منظر جغرافیایی، مهمترین حلقه اتصال میان ایران، سوریه، لبنان و خلیج فارس است. همین موقعیت سبب شده که این کشور طی دو دهه اخیر به میدان رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای تبدیل شود.
در ظاهر، مقامات عراقی تلاش کردهاند خود را غافلگیر و بیاطلاع نشان دهند. احضار وزرای دفاع و کشور به پارلمان، موضعگیری برخی نمایندگان و تاکید مقامهای امنیتی بر «پاکسازی منطقه» همگی در راستای کنترل خشم افکار عمومی صورت گرفته است اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند که احتمال بیاطلاعی کامل بغداد بسیار ضعیف است
برای اسرائیل، حضور در غرب عراق چند مزیت راهبردی اساسی دارد. نخست آنکه این منطقه در فاصلهای نسبتاً نزدیک به مرزهای غربی ایران قرار دارد و میتواند بهعنوان سکوی پشتیبانی برای عملیاتهای اطلاعاتی، پهپادی یا هوایی علیه ایران عمل کند. دوم آنکه بیابانهای گسترده و کمجمعیت غرب عراق، امکان ایجاد زیرساختهای مخفی و دور از دید را فراهم میکند. همانگونه که برخی تحلیلگران آمریکایی اشاره کردهاند، حتی ارتش آمریکا نیز در جنگهای ۱۹۹۱ و ۲۰۰۳ از همین مناطق برای عملیاتهای ویژه استفاده کرده بود.
از سوی دیگر، اسرائیل در سالهای اخیر تلاش کرده است حلقه محاصره اطلاعاتی و عملیاتی پیرامون ایران را تکمیل کند. هدف اصلی اسرائیل از تاسیس چنین پایگاهی را باید فراتر از یک مرکز موقت نظامی دانست. این پایگاه به احتمال زیاد چند مأموریت همزمان را دنبال میکرد که عبارت است از پشتیبانی از حملات هوایی علیه ایران، رصد تحرکات نظامی ایران و نیروهای همپیمانش، ایجاد ظرفیت نجات خلبانان در صورت سقوط هواپیماها و همچنین فراهم کردن بستر عملیات نیروهای ویژه در عمق منطقه.
گزارشهای منتشر شده نشان میدهد که این پایگاه تنها یک باند فرود موقت یا محل استقرار چند نیروی محدود نبوده، بلکه یک مرکز لجستیکی کامل با قابلیت پشتیبانی عملیاتی محسوب میشده است و وجود تیمهای ویژه و نیروهای آموزشدیده برای عملیات کماندویی نیز نشان میدهد که اسرائیل سناریوهای پیچیدهتری را برای جنگ احتمالی با ایران در نظر داشته است.
آیا بغداد واقعاً بیخبر بود؟
یکی از مهمترین پرسشهایی که پس از افشای این ماجرا مطرح شد، میزان آگاهی دولت و نهادهای امنیتی عراق از وجود این پایگاه است: آیا واقعاً ممکن است یک پایگاه مخفی متعلق به اسرائیل در خاک عراق ایجاد شود و بغداد از آن بیاطلاع باشد؟
پاسخ به این سوال چندان ساده نیست. در ظاهر، مقامات عراقی تلاش کردهاند خود را غافلگیر و بیاطلاع نشان دهند. احضار وزرای دفاع و کشور به پارلمان، موضعگیری برخی نمایندگان و تاکید مقامهای امنیتی بر «پاکسازی منطقه» همگی در راستای کنترل خشم افکار عمومی صورت گرفته است اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند که احتمال بیاطلاعی کامل بغداد بسیار ضعیف است.
انتخاب عراق برای ایجاد یک پایگاه مخفی اسرائیلی اتفاقی یا صرفاً تاکتیکی نبود، بلکه بخشی از یک طراحی ژئوپلیتیکی گستردهتر به شمار میرود، چراکه عراق از منظر جغرافیایی، حلقه اتصال میان ایران، سوریه، لبنان و خلیجفارس است و همین موقعیت سبب شده این کشور طی دو دهه اخیر به میدان رقابت قدرتها تبدیل شود
واقعیت این است که ساختار امنیتی عراق طی سالهای اخیر با چندپارگی گسترده مواجه بوده است. ارتش، پلیس فدرال، سرویس مبارزه با تروریسم، حشد الشعبی، نیروهای وابسته به اقلیم کردستان و همچنین حضور مستقیم آمریکا در قالب ائتلاف بینالمللی، مجموعهای پیچیده و گاه متعارض را شکل دادهاند. در چنین فضایی، امکان دارد بخشی از نهادهای امنیتی از فعالیتهای خاص مطلع باشند اما اطلاعات در سطح ملی به اشتراک گذاشته نشود.
از سوی دیگر، برخی گزارشها حاکی از آن است که نیروهای عراقی در زمان نزدیک شدن به این پایگاه، تصور میکردند با نیروهای آمریکایی مواجه هستند. این موضوع نشان میدهد که احتمالاً حضور نیروهای خارجی در آن منطقه از قبل وجود داشته و دستگاههای عراقی نیز آن را در چارچوب فعالیتهای ائتلاف بینالمللی تفسیر میکردند.
نقش آمریکا و سناریوی پایگاههای مشابه در منطقه
تقریباً تمامی گزارشهای منتشر شده درباره این پایگاه، به نوعی به نقش آمریکا اشاره دارند. والاستریت ژورنال نوشته است که اسرائیل این پایگاه را با اطلاع واشنگتن ایجاد کرده بود. هرچند منابع آمریکایی مدعی هستند که نیروهای ایالات متحده مستقیماً در حمله به نیروهای عراقی مشارکت نداشتند، اما دشوار است تصور شود چنین پروژهای بدون هماهنگی کامل با آمریکا امکانپذیر بوده باشد.
باید توجه کرد که ایالات متحده همچنان نفوذ گستردهای بر ساختار امنیتی عراق دارد؛ از کنترل بخشی از حریم هوایی گرفته تا حضور مستشاران نظامی و پایگاههای متعدد در خاک این کشور. بنابراین ایجاد یک مرکز عملیاتی مخفی در منطقهای حساس، بدون اطلاع یا رضایت واشنگتن تقریباً غیرممکن به نظر میرسد.
از منظر راهبردی نیز منافع آمریکا و اسرائیل در مهار نفوذ منطقهای ایران تا حد زیادی همسو است. هرچند واشنگتن در ظاهر تلاش میکند فاصلهای میان خود و برخی عملیاتهای اسرائیل حفظ کند، اما واقعیت میدانی نشان میدهد که همکاری اطلاعاتی و لجستیکی میان دو طرف همچنان بسیار عمیق است.
موضوع مهمتر اما احتمال وجود پایگاههای مشابه در دیگر کشورهای همسایه ایران است. تجربه سالهای اخیر نشان داده که اسرائیل به دنبال توسعه شبکه نفوذ اطلاعاتی و عملیاتی خود در پیرامون ایران بوده است. گزارشهای متعدد درباره فعالیتهای اطلاعاتی اسرائیل در جمهوری آذربایجان، اقلیم کردستان عراق، برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و حتی بخشهایی از آسیای مرکزی، این فرضیه را تقویت میکند.
از جهت دیگر اسرائیل بهخوبی میداند که هرگونه تقابل مستقیم با ایران نیازمند زیرساختهای منطقهای، مراکز پشتیبانی و شبکههای اطلاعاتی نزدیک به مرزهای ایران است. به همین دلیل، ایجاد پایگاههای موقت یا نیمهمخفی در کشورهای همسایه ایران میتواند بخشی از دکترین امنیتی تلآویو در سالهای آینده باشد.
دیدگاه تان را بنویسید