هوای تهران در وضعیت «قرمز»، «بسیار ناسالم» و «بسیار خطرناک»

دیروز ۱۸ آذرماه وضعیت هوای تهران با رسیدن به عدد ۱۵۵ به رنگ «قرمز» درآمد و برای تمام گروه‌های سنی «بسیار ناسالم» و «بسیار خطرناک» اعلام شد؛ به طوری که حتی همه مدارس دو استان تهران و البرز هم به همین دلیل در روزهای شنبه و یکشنبه(امروز و فردا) غیرحضوری شدند.

کارشناسان مهمترین دلیل آلودگی هوا در تهران و شهر‌های بزرگ ایران را ذرات PM ۲.۵ می‌دانند که عامل مهم تنگی نفس و بیماری‌های قلبی و سکته مغزی در سالمندان است. بنا بر گفته رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت، خسارت‌های آلودگی هوا در دنیا فقط به علت از کارافتادگی افراد از ۱۴۴ میلیارد دلار فراتر رفته و در ایران سالانه حدود ۸.۲ میلیارد دلار به کشور خسارت می‌زند که ۸۰۰ میلیون دلار آن در بخش بهداشت و درمان است. ۱۲.۶ درصد مرگ‌های زودرس در ایران به علت آلودگی هواست که بیشتر آن در ۲۷ کلانشهر مثل تهران رخ می‌دهد.

داریوش گل‌علیزاده سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت از محیط زیست با اشاره به مرگ‌های ۶ هزار نفره در تهران و ۲۷ هزار نفره در کشور، آن‌ها را نتیجه بررسی‌های وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۰ بر روی جمعیتی ۳۵ میلیونی در ۲۷ شهر معرفی می‌کند که سال ۱۴۰۱ منتشر شده است.

او می‌گوید: «دلیل این‌که چرا ما آلودگی هوا داریم به انباشت آلاینده‌ها برمی‌گردد، یعنی اثرات تجمیعی ناشی از انواع سوخت، شامل گاز، سوخت خودرو و سوخت صنایع».

موتورسیکلت‌ها، خودروها، کامیون‌ها

محمد درویش فعال محیط زیست در گفتگو با فرارو اظهار کرد: «در پژوهش‌های مستقلی که در خصوص آلودگی هوای تهران انجام شده است، ۸۰ درصد منشاء آلودگی‌ موتور سیکلت‌ها، خودرو‌ها و کامیون‌ها عنوان شده است. ۲۰ درصد باقی مانده شامل خانه ها، کارخانه ها، معادن اطراف تهران، فرودگاه مهرآباد و گرد و خاکی است که رو به افزایش هم می‌رود؛ بنابراین اگر می‌خواهیم مشکل الودگی هوا را حل کنیم باید تمرکزمان را روی مهمترین عامل قرار دهیم که موتورسیکلت‌ها و ماشین‌ها و کامیون‌ها هستند».

وی تاکید کرد: «برای این کار دو راهکار هم وجود دارد. یکی اینکه باید در نخستین گام حمل و نقل عمومی را توسعه دهیم. گام دوم این است که مبلمان شهری و خودرو محوری را تغییر دهیم. لزومی ندارد همه شهروندان از وسیله نقلیه شهری استفاده کنند. آن‌ها باید بتوانند بخشی از مسیر را پیاده روی کنند یا از دوچرخه و وسایل مشابه استفاده کنند. به نظر من با تبلیغ و کیفیت مناسب می‌توانیم مردم را به این سمت و سو سوق داد که تمایلشان برای استفاده از ماشین و موتور سیکلت کاهش پیدا کند».

او افزود: «واقعیت این است که آنقدر استفاده از وسایل نقلیه شخصی در تهران زیاد است که حدود ۷ برابر بیشتر از ظرفیت معابر در خیابان‌ها ماشین تردد می‌کند؛ بنابراین حتی اگر فرض کنیم که تمام خودرو‌ها و موتورسیکلت‌ها برقی شوند هم باز ما با یک پدیده به نام ترافیک مواجه هستیم؛ بنابراین ما نمی‌توانیم مشکل ترافیک را حل کنیم و مادامی که این حجم از ماشین در خیابان‌ها حضور داشته باشند و اصطکاک لاستیک به آسفالت رخ بدهد، ما آلاینده در هوا خواهیم داشت که به شدت خطرناک و سرطان زا است».

وی با بیان اینکه مسئله مهم این است که به نظر من موضوع آلودگی هوا از اولویت مسئولان خارج شده است،گفت: «اما باید در نظر داشت که همین الان هم بنا بر گزارش‌های رسمی سالانه در تهران حدود پنج هزار و ششصد نفر بر اثر آلودگی هوا فوت می‌کنند و آمار‌ها در سطح کشور حدود ۳۰ هزار نفر در سال است. از سوی دیگر بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، کشور سالانه حدود ۸۰ میلیارد تومان به دلیل آلودگی هوا متضرر می‌شود».

مافیای خودرو، دولت‌ها و ...

حسین آخانی، کارشناس محیط زیست طی گفتگو با فرارو عنوان کرد: «به نظر من ریشه آلودگی هوا را باید در فساد‌های سیستماتیک جستجو کرد. زیرا حل مسئله آلودگی هوا بسیار ساده و دست یافتنی است و اصلا با یک مقوله پیچیده مواجه نیستیم. زیرا صنعت خودرو یک صنعت جدید و نوظهور نیست و بیش از یک قرن است که در اروپا و آمریکا وجود دارد و آن‌ها هم در نیمه اول قرن بیستم بسیار با مسئله آلودگی و ترافیک مواجه بودند، اما بسیار سریع موفق شدند، این مشکل را حل و فصل کنند. دلیلش هم این بود که مستعد حل مسئله آلودگی هوا بودند. راهکارشان هم توسعه حمل و نقل عمومی و زیرساخت‌های لازم برای حمل و نقل پاک بود».

وی ادامه داد: «تعریف حمل و نقل عمومی کاملاً واضح است و مترو، تراموا و اتوبوس در این دسته بندی قرار می‌گیرند. اما ما متاسفانه به دلیل مافیای خودرو، تا امروز نتوانستیم حمل و نقل عمومی را گسترش و توسعه بدهیم. البته من یک حدس دیگری هم دارم و این است دولت‌ها به دلیل اینکه نمی‌توانند شغل مناسب برای مردم ایجاد کنند، با تشویق عمومی به استفاده کاری از خودرو‌های شخصیشان مثل مسافرکشی، سعی دارند کم‌کاری‌های خود را در ایجاد اشتغال مخفی کنند. در این وضعیت هم وقتی استفاده از خودروی شخصی افزایش پیدا می‌کند، قاعدتا میزان آلودگی هوا نیز سیر صعودی به خود می‌گیرد».