مخالفان، خواستار ابطال نتایج انتخابات پارلمانی ارمنستان شدند؛
گریز به پرونده قرهباغ از رهگذر تخلف انتخاباتی پاشینیان
رامین پرتو
انتخابات پارلمانی ارمنستان که به عنوان نخستین انتخابات سراسری این کشور پس از تحولات سال ۲۰۲۳ و از دست رفتن قرهباغ برگزار شد، با پیروزی حزب «قرارداد مدنی» به رهبری نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، همراه شد؛ نتیجهای که اگرچه موقعیت سیاسی پاشینیان را تقویت کرده، اما به معنای پایان چالشهای داخلی و خارجی دولت او نیست. این انتخابات به سرعت به یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی قفقاز جنوبی تبدیل شد؛ زیرا علاوه بر رقابتهای داخلی، در واقع صحنهای برای سنجش جهتگیری آینده ارمنستان میان روسیه و غرب نیز محسوب میشد.
بر اساس نتایج اعلام شده، حزب «قرارداد مدنی» با کسب ۴۹.۸ درصد آرا در جایگاه نخست قرار گرفت و توانست اکثریت کرسیهای پارلمان را در اختیار بگیرد. با این حال، این میزان آرا برای تشکیل دولت به صورت کاملاً مستقل کافی نیست و حزب حاکم برای تثبیت موقعیت خود ناگزیر به همکاری با جریانهای همسو خواهد بود.
در مقابل، ائتلاف «ارمنستان قدرتمند» به رهبری ساموئل کاراپتیان، تاجر روسی ـ ارمنی، موفق شد حدود یک چهارم کرسیهای پارلمان را به دست آورد. این ائتلاف که بر حفظ روابط سنتی با روسیه و حمایت از بخش اقتصادی و تجاری تاکید داشت، به مهمترین رقیب حزب حاکم تبدیل شد.
از منظر روسیه، تداوم قدرت پاشینیان به معنای ادامه روند کاهش تدریجی نفوذ مسکو در یکی از مهمترین متحدان سنتی خود در قفقاز جنوبی است. هشدارهای ولادیمیر پوتین پیش از انتخابات مبنی بر حرکت ارمنستان در مسیری مشابه اوکراین نیز بازتاب همین نگرانی بود
نیکول پاشینیان پس از اعلام نتایج انتخابات، این پیروزی را رأی مردم به «صلح، توسعه منطقهای و همکاریهای اقتصادی» توصیف و ابراز امیدواری کرد که این پیام با واکنش مثبت جمهوری آذربایجان و ترکیه همراه شود. او همچنین بار دیگر بر ادامه سیاست خارجی متوازن و گسترش همکاری با غرب در کنار حفظ عضویت ارمنستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا تاکید کرد.
مخالفان به دنبال ابطال نتایج انتخابات
با وجود اعلام پیروزی حزب حاکم، فضای سیاسی ارمنستان همچنان ملتهب باقی مانده است. ائتلاف «ارمنستان قدرتمند» با ارائه دادخواستی به کمیسیون مرکزی انتخابات خواستار ابطال نتایج شده و مخالفان دولت، تخلفات انتخاباتی را عامل اصلی این درخواست عنوان میکنند.
گزارشهای منتشر شده از سوی جریانهای مخالف، از وقوع برخی تخلفات از جمله خرید رأی، اعمال فشار بر نامزدهای مخالف، بازداشت شماری از فعالان سیاسی و همچنین ابطال آرای برخی حوزههای انتخاباتی حکایت دارد. هرچند ناظران بینالمللی اعلام کردهاند که روند رأیگیری در اکثر حوزهها به شکل منظم برگزار شده، اما مخالفان معتقدند همین تخلفات محدود نیز میتواند بر نتایج نهایی تاثیر گذاشته باشد.
با این حال، فراتر از ادعاهای مربوط به تخلفات انتخاباتی، دلایل سیاسی عمیقتری نیز در پس این اعتراضات وجود دارد. مخالفان پاشینیان همچنان او را مسئول از دست رفتن قرهباغ در سال ۲۰۲۳ میدانند و معتقدند سیاستهای او موجب تضعیف جایگاه سنتی ارمنستان در منطقه شده است.
از نگاه این جریانها، رویکرد دولت پاشینیان در نزدیک شدن به اروپا و آمریکا و فاصله گرفتن تدریجی از روسیه، موجب کاهش حمایتهای امنیتی مسکو شده و در نهایت به شکست ارمنستان در پرونده قرهباغ انجامیده است. بنابراین، اعتراض به نتایج انتخابات صرفا یک منازعه انتخاباتی نیست، بلکه بخشی از رقابت گستردهتر بر سر هویت ژئوپلیتیکی آینده ارمنستان محسوب میشود.
نگرانی روسیه از تداوم قدرت پاشینیان
یکی از مهمترین ابعاد انتخابات اخیر ارمنستان، واکنش محتاطانه و تا حدی نگرانکننده روسیه نسبت به پیروزی مجدد حزب حاکم بود.
در سالهای گذشته روابط ایروان و مسکو وارد مرحلهای پرتنش شده است. پاشینیان پس از تحولات قرهباغ، بارها روسیه را به کوتاهی در انجام تعهدات امنیتی متهم کرد و حتی مشارکت ارمنستان در سازمان پیمان امنیت جمعی را به حالت تعلیق درآورد. همزمان، دولت او همکاریهای خود با اتحادیه اروپا و آمریکا را گسترش داد و در سال ۲۰۲۵ نیز پارلمان ارمنستان قانونی را در راستای حرکت به سوی عضویت در اتحادیه اروپا تصویب کرد.
فراتر از ادعاهای مربوط به تخلفات انتخاباتی، دلایل سیاسی عمیقتری نیز در پس این اعتراضات وجود دارد و مخالفان پاشینیان همچنان او را مسئول از دست رفتن قرهباغ در سال ۲۰۲۳ میدانند و معتقدند سیاستهای او موجب تضعیف جایگاه سنتی ارمنستان در منطقه شده است
از منظر روسیه، تداوم قدرت پاشینیان به معنای ادامه روند کاهش تدریجی نفوذ مسکو در یکی از مهمترین متحدان سنتی خود در قفقاز جنوبی است. هشدارهای ولادیمیر پوتین پیش از انتخابات مبنی بر حرکت ارمنستان در مسیری مشابه اوکراین نیز بازتاب همین نگرانی بود.
مسکو به خوبی میداند که ارمنستان از لحاظ جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی هنوز وابستگیهای گستردهای به روسیه دارد. بخش مهمی از انرژی این کشور از روسیه تامین میشود و روابط تجاری دو کشور همچنان در سطح بالایی قرار دارد و از اینرو، کرملین نگران است که نزدیکی روزافزون ایروان به غرب، در بلندمدت جایگاه راهبردی روسیه در قفقاز جنوبی را تضعیف کند.
با وجود این، به نظر نمیرسد روسیه در شرایط کنونی به دنبال رویارویی مستقیم با پاشینیان باشد. بلکه احتمال بیشتری وجود دارد که مسکو از ظرفیت نیروهای سیاسی نزدیک به خود در داخل ارمنستان برای اعمال فشار بر دولت استفاده کند.
احزاب و جریانهای طرفدار روسیه که بخش قابل توجهی از آرای انتخابات را به دست آوردهاند، میتوانند در ماههای آینده نقش اهرم فشار بر دولت را ایفا کنند. این جریانها احتمالا خواهند کوشید مانع از شتاب گرفتن روند همگرایی ارمنستان با اروپا شوند و پاشینیان را به حفظ روابط راهبردی با روسیه وادار کنند.
آینده سیاست خارجی ایروان
در مقابل نگرانیهای روسیه، پیروزی حزب «قرارداد مدنی» با استقبال گسترده در اروپا روبهرو شد. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، این نتیجه را نشانه نزدیکی بیشتر ارمنستان به اروپا توصیف کرد؛ چراکه در سالهای اخیر، اتحادیه اروپا سرمایهگذاری سیاسی گستردهای بر روی ارمنستان انجام داده است. برگزاری نشستهای مشترک میان بروکسل و ایروان، افزایش همکاریهای اقتصادی و سیاسی و همچنین تلاش برای نزدیک کردن ساختارهای اداری و حقوقی ارمنستان به استانداردهای اروپایی، بخشی از این روند بوده است.
از دید اتحادیه اروپا، دولت پاشینیان فرصتی برای افزایش نفوذ غرب در قفقاز جنوبی فراهم کرده است. اروپا امیدوار است که تثبیت قدرت حزب حاکم، زمینه را برای اجرای اصلاحات داخلی و همچنین پیشبرد روند صلح میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان فراهم کند.
ایالات متحده نیز در سالهای اخیر همکاریهای راهبردی خود با ایروان را گسترش داده است. واشنگتن از تلاشهای پاشینیان برای تنوعبخشی به سیاست خارجی ارمنستان حمایت میکند و ثبات سیاسی در این کشور را عاملی مهم برای کاهش نفوذ روسیه در منطقه میداند.
در مجموع، نتایج انتخابات پارلمانی ۲۰۲۶ ارمنستان را میتوان پیروزی نسبی راهبرد نیکول پاشینیان دانست؛ راهبردی که بر ایجاد توازن میان شرق و غرب و تلاش برای کاهش وابستگی سنتی به روسیه استوار است. با این حال، این پیروزی به معنای پایان اختلافات داخلی نیست و اعتراضات مخالفان نشان میدهد شکاف سیاسی در جامعه ارمنستان همچنان پابرجاست.
به همین دلیل، بسیاری از ناظران معتقدند مهمترین پیام انتخابات اخیر، انتخاب کامل میان روسیه و غرب نبوده است، بلکه تلاش ارمنستان برای حفظ توازن میان دو قطب قدرت و تبدیل شدن به بازیگری مستقل در معادلات پیچیده قفقاز جنوبی است؛ راهبردی که موفقیت یا شکست آن، آینده سیاسی و اقتصادی این کشور را در سالهای پیش رو رقم خواهد زد.
دیدگاه تان را بنویسید