«مسعود دانشمند» با غیرعملی دانستن جایگزینی «هرمز» با مسیرهای نفتی:
۱۶ میلیون کانتینر تجاری را نمیتوان با خط لوله جابهجا کرد!
رامتین موثق
بعد از توافق اولیه میان ایران و آمریکا در خردادماه، قرار بر این بود که اگر طرفین به تعهدات خود پایبند باشند، هم تنگه هرمز برای کشتیهای تجاری باز شود و هم نیروی دریایی ایالات متحده اجاره عبور و مرور نفتکشهای ایرانی را بدهد که به معنای لغو محاصره دریایی است.
بسته شدن تنگه هرمز در اسفند 1404، یک شوک سمت عرضه به اقتصاد جهانی وارد کرد چرا که تأمین انرژی بسیاری از کشورها به تنگه هرمز گره خورده است که اختلال در این مسیر و زنجیره تامین انرژی جهانی، میتواند کشورها را با بحران حاملهای انرژی و مواد اولیه تولید مواجه کند. در ماههای ابتدایی این اختلال، بحران سوخت در اکثر کشورها به وجود آمد و همچنین به دلیل وابسته بودن صنایع مواد غذایی و کشاورزی صنعتی به کودهای شیمیایی، جهان تا آستانه بحران غذا نیز پیش رفت. گفتنی است پیدایی رکود تورمی از تبعات وارد شدن شوک به سمت عرضه اقتصاد است.
به واسطه بروز چنین تبعاتی در کوتاهمدت، کشورها به فکر راهاندازی مسیر جایگزین برای تنگه هرمز افتادند و در روزهای اخیر، مسیر عمانی این تنگه به عنوان یک راهکار معرفی شد که مخالفت ایران را درپی داشت، چنانچه در روزهای اخیر به سمت کشتیهای قطری و عربستانی شلیک شد و آمریکا نیز در مقابل، نواحی جنوبی ایران را مورد هدف نظامی قرار داد.
با انتخاب مسیر عمانی تنگه هرمز، به نظر میرسد اقتصاد جهانی به سمت خالی کردن شوکِ بسته شدن تنگه، قدم برمیدارد. اما اکنون سوال اینست، اگر در میانمدت و بلندمدت تنگه هرمز بسته بماند، آیا اقتصاد جهانی قادر به انتخاب مسیرهای جایگزین هست یا خیر؟!
عضو هیات مدیره کانون موسسات حملونقل: نباید تنها به جابهجایی نفت توجه کرد؛ هرچند که ۲۰ درصد نفت جهان از مسیر تنگه هرمز منتقل میشود اما باید ببینیم چه مقدار کالای تجاری از آنجا جابهجا میشود. میزان کالاهایی که از این مسیر جابهجا میشود، تقریبا ۲ تا ۳ برابر نفت جابهجا شده در این مسیر است. با این کالاهای تجاری چه کار میتوان کرد؟ حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیون کانتینر در این مسیر جابهجا میشود بنابراین مسیر جایگزین نداریم
تکاپوی کشورها در انتخاب جایگزین برای تنگه هرمز
همانطور که اشاره شد، کشورها در پی انتخاب مسیرهای جایگزین برای تنگه هرمز هستند تا از این طریق، انرژی و دیگر مواد اولیه مورد نیاز را تامین کنند. ازسویدیگر، در پی حمله به نفتکشها در تنگه هرمز و افزایش تنشهای منطقهای، دولت قطر اعلام کرد برنامههای افزایش ظرفیت تولید گاز مایع را تا اطلاع ثانوی به حالت تعلیق درآورده است.
اما به نظر میرسد عمان از سیاستهای ایران فاصله گرفته و در پی برگرداندن وضعیت تنگه به پیش از اسفند 1404 است. 18 تیرماه، سلطنت عمان در نشست سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) اعلام کرد که بر پایه قوانین بینالمللی، حق عبور ترانزیتی از تنگههای کشتیرانی بینالمللی تضمین شده است. عمان تأکید کرد همچنان کاملاً به این اصول پایبند است و از اعمال هرگونه عوارض برای کشتیهای عبوری از تنگه هرمز حمایت نمیکند. این موضع در حالی اعلام میشود که پیشتر امارات طرح مشابهی را در IMO ارائه داده بود که با مخالفت روسیه و چین مواجه شد.
دولت فرانسه هم اعلام کرد که سوریه را به عنوان یک مسیر جایگزین احتمالی برای انتقال نفت خلیج فارس در نظر دارد تا بتواند تنگه هرمز را دور بزند. در مجموع میتوان گفت، صادرکنندگان نفت در سالهای اخیر درسهایی آموختهاند که میتواند اثر فوری دور جدید درگیریها در خاورمیانه را کاهش داده و از شوک شدید در بازار انرژی جلـوگیـری کند.
طرح عراق، سوریه و امریکا برای دور زدن تنگه هرمز
اکنون به نظر میرسد مهمترین جایگزین برای تنگه هرمز، احیای خط لوله 500 مایلی کرکوک تا بندر بانیاس در سواحل مدیترانه سوریه است که احتمالا در دیدار نخستوزیر عراق با ترامپ، در هفته جاری رونمایی شود.
به گزارش فرارو، «تام باراک»، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه ترامپ در امور سوریه و عراق، پیش از سفر الزیدی، که قرار است شامل توقفی در ایالت تگزاس، قطب انرژی آمریکا، نیز باشد، سرگرم نهایی کردن جزئیات این توافق بوده است. به نوشته «میدل ایست آی»، اهمیت این پروژه پس از اقدام ایران برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز در واکنش به جنگ آمریکا و اسرائیل، بیش از گذشته افزایش یافته است. عراق در جریان این جنگ صادرات محدودی از نفت خام خود را با استفاده از کامیونهای تانکردار از مسیر سوریه آغاز کرد، اما حجم این صادرات ناچیز بود.
مسعود دانشمند در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: تنگه هرمز مانند کانال سوئز نیست که جایگزین داشته باشد. جایگزین کانال سوئز دور زدن آفریقا و گذشتن از دماغه امید نیک است هرچند مسیر و هزینه آن ۳ برابر میشود اما در نهایت این مسیر میتواند جایگزین کانال سوئز شود. کانال پاناما هم جایگزین دارد که جایگزین آن، دور زدن از طریق مسیر برزیل، شیلی و آرژانتین است اما تنگه هرمز جایگزین ندارد
گفتنی است، این خط لوله در سال ۱۹۵۲ توسط «شرکت نفت عراق» احداث شد و ظرفیت انتقال حدود ۳۰۰ هزار بشکه نفت در روز را داشت. با این حال، بغداد در دهه ۱۹۸۰ و پس از آنکه سوریه در جریان جنگ ایران و عراق از تهران حمایت کرد، فعالیت آن را
متوقف کرد. این خط لوله پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ نیز آسیبهای گستردهای دید و عملاً از مدار بهرهبرداری خارج شد.
میزان جابهجایی کالا 3 برابر نفت است
عضو هیات مدیره کانون موسسات حملونقل در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، تصریح کرد که انتخاب مسیرهای جایگزین برای تنگه هرمز از طرف کشورهای دیگر، از لحاظ اقتصادی چندان جدی نیست.
مسعود دانشمند درباره مشکلات پیشروی مسیرهای جایگزین، اظهار کرد: برخی پیشنهاد دادند که کشتیها در بنادر عربستان سعودی پهلو بگیرند و سپس کالاها از عربستان به دریای مدیترانه حمل شود. اما سوال این است که در مسیر زمینی قرار است کالاها از طریق چه حملونقلی، جادهای یا ریلی، تا مدیترانه حمل شوند؟
او توضیح داد: برای مثال یک کشتی کانتینربر، ۱۲ هزار کانتینر دارد و اگر محموله خود را در بندر خالی کند، برای حمل جادهای آن به 12 هزار کامیون نیاز داریم فلذا این مسیر جایگزین چندان مناسب نیست.
این تحلیلگر مسائل اقتصادی با تاکید بر اینکه حمل برخی کالاها فقط و فقط از طریق حمل دریایی از تنگه هرمز امکانپذیر است، افزود: نباید تنها به جابهجایی نفت توجه کرد؛ هرچند که ۲۰ درصد نفت جهان از این مسیر منتقل میشود اما باید ببینیم چه مقدار کالای تجاری از آنجا جابهجا میشود. میزان کالاهایی که از این مسیر جابهجا میشود، تقریبا ۲ تا ۳ برابر نفت جابهجا شده در این مسیر است. با این کالاهای تجاری چه کار میتوان کرد؟ حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیون کانتینر در این مسیر جابهجا میشود بنابراین مسیر جایگزین نداریم.
کالا را با خط لوله نفت جابهجا کنیم؟!
دانشمند درباره راهکارهایی مبتنی بر خطوط لوله نفت، بیان کرد: عربستان سعودی یک خط لوله قدیمی دارد که از عربستان تا بندر یمبع در دریای سرخ ادامه دارد اما این خط لوله هم ظرفیت مشخصی دارد و نمیتوان یک شبه و ناگهانی ظرفیت آن را 2 برابر کرد.
او درباره خط لوله کرکوک نیز عنوان کرد: یک خط لوله دیگر نیز داریم که از طرف عراق به سمت سوریه و بنادر مدیترانه میرود که به دلیل سالها استفاده نکردن، بلاتکلیف مانده و احیای آن با مشکلاتی مواجه است.
این مقام صنفی ادامه داد: الان صحبت بر سر احیای خط لوله عراق تا بندر جیهان است اما باید توجه کرد که این مسیرها تنها مشکل تامین نفت را حل میکند اما در این میان برای حمل کالاها چه فکری باید کرد؟ کالا را که نمیتوان با خط لوله نفتی جابهجا کرد بنابراین انتخاب مسیرهای جایگزین، بیشتر از جنس حرفهای سیاسی است.
تنگه هرمز جایگزین ندارد!
دانشمند با تاکید بر وارد شدن شوک عرضه به اقتصاد جهانی در پی بسته شدن تنگه هرمز، معتقد است که اقتصاد جهانی در بلندمدت هم نمیتواند خود را با این شوک عرضه، تعدیل کند.
او توضیح داد: اکنون کشورها تنها به دنبال سازوکاری میگردند تا امنیت را به تنگه هرمز برای تردد کشتیها، بازگردانند. بنابراین سازوکار آنها بیشتر جنبه امنیتی دارد تا اقتصادی زیرا از لحاظ اقتصادی نمیتوانند جایگزینی برای این تنگه انتخاب کنند.
عضو هیات مدیره کانون موسسات حملونقل افزود: تنگه هرمز مانند کانال سوئز نیست که جایگزین داشته باشد. جایگزین کانال سوئز دور زدن آفریقا و گذشتن از دماغه امید نیک است هرچند مسیر و هزینه آن ۳ برابر میشود اما در نهایت این مسیر میتواند جایگزین کانال سوئز شود. کانال پاناما هم جایگزین دارد که جایگزین آن، دور زدن از طریق مسیر برزیل، شیلی و آرژانتین است.
دانشمند در نهایت تأکید کرد: تنگه هرمز جایگزین ندارد و این ابزار فشار ایران، به دلیل نبود جایگزین مناسب برای تنگه هرمز، در بلندمدت هم موثر است.
دیدگاه تان را بنویسید