علت شکاف تورمی دهک دوم و دهم چیست؟

عبور تورم نقطه‌به‌نقطه کالاها از مرز ۱۱۳ درصد در اردیبهشت ۱۴۰۵، سیگنالی از تغییر آرایش تورمی است. داده‌های بانک مرکزی و مرکز آمار نشان می‌دهد که نقدینگی سرگردان اکنون در حال بلعیدن آخرین سنگرهای تاب‌آوری دهک‌های پایین جامعه است.

به گزارش اقتصاد24، بررسی داده‌ها نشان‌دهنده یک جهش ناگهانی و خشن در تمامی شاخص‌های تورمی، چه ماهانه، چه نقطه‌به‌نقطه و چه سالانه است. نکته قابل توجه، همگرایی هر دو نهاد بانک مرکزی و مرکز آمار در ثبت ارقام بحرانی است. مهم‌ترین شاخص مربوط به تورم ماهانه است. مرکز آمار نرخ تورم ماهانه را ۸.۸ درصد و بانک مرکزی آن را ۸.۵ درصد اعلام کرد که این میزان، بالاترین رکورد از زمان حذف ارز ترجیحی در خرداد ۱۴۰۱ به شمار می‌رود. در واقع از زمان آغاز به اصطلاح جراحی اقتصادی، هیچ گاه مانند اردیبهشت به خانوار ایرانی فشار معیشتی وارد نشده است. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز شرایط مشابهی دارد. بانک مرکزی این شاخص را با ۱۰.۲ واحد درصد افزایش نسبت به ماه قبل، ۷۷.۲ درصد اعلام کرد. در سوی دیگر، مرکز آمار این رقم را ۸۳.۴ درصد و در برخی گزارش‌ها تا ۸۳.۹ درصد اعلام کرده که حاکی از افزایش هزینه خرید سبد خانوار نسبت به سال گذشته است. رقمی که یک زنگ هشدار جدی برای اقتصاد کشور به شمار می‌آید و تورم را هر چه بیشتر به سه رقمی شدن نزدیک کرده است. آمار و ارقام مربوط به تورم سالانه وضعیت مشابهی را نشان می‌دهد. نرخ تورم ۱۲ ماهه منتهی به اردیبهشت ۱۴۰۵ به ۵۷.۷ درصد رسید که نسبت به ماه گذشته ۴ واحد درصد رشد داشته است.

کارشناسان اقتصادی و مسئولان، این وفاق تورمی را حاصل ترکیب چند عامل کلان می‌دانند. جعفر قادری، رئیس کمیسیون ویژه حمایت از تولید مجلس، ریشه‌های این بحران را در دو بازوی اصلی خلاصه می‌کند. نخست فشار هزینه در زنجیره تولید و سپس  فشار تقاضا و استقراض دولتی. وی همچنین از عامل اختلال در تجارت خارجی و محاصره دریایی نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین مولفه‌های افزایشی شدن قیمت‌ها یاد می‌کند. در عین حال، عدم انضباط مالی و ناچاری دولت برای پوشش هزینه‌های جاری، منجر به استقراض از بانک مرکزی شده است. این اقدام با رشد پایه پولی و افزایش حجم نقدینگی، سوخت اصلی موتور تورم را تأمین کرده است.

یکی از ملموس‌ترین بخش‌های گزارش‌های اخیر، سه‌رقمی شدن تورم بخش کالاهاست. بر اساس داده‌های بانک مرکزی، تورم نقطه‌به‌نقطه کالاها به رقم باورنکردنی ۱۱۳.۸ درصد رسید، در حالی که این رقم برای خدمات ۴۲.۵ درصد است. شکاف ۷۱.۳ واحد درصدی میان این دو بخش نشان می‌دهد که ادراک جامعه از گرانی بسیار شدید است؛ چرا که مردم روزانه با خرید کالاهای مصرفی سرکار دارند.

در بخش خوراکی‌ها، وضعیت به مراتب حادتر است. مرکز آمار تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها را ۱۲۹.۸ درصد اعلام کرده است. در بخش خدمات، گروه «بهداشت و درمان» با ۲۳.۸ درصد و «حمل‌ونقل» با ۱۹.۴ درصد، بیشترین تورم ماهانه را ثبت کرده‌اند که مستقیماً سلامت و تحرک دهک‌های پایین را هدف قرار می‌دهد.

ضمناً شکاف ۷.۳ واحد درصدی میان تورم سالانه دهک دوم  با تورم ۶۳.۲ درصد و دهک دهم با ۵۵.۹ درصد، پرده از یک واقعیت تلخ برمی‌دارد و آن اینکه «تورم دیگر فقط ارزش پول مردم را از بین نمی‌برد، بلکه مثل یک دزد، پول را از جیب فقرا برمی‌دارد و به حساب پولدارها و صاحبان سرمایه و ملک واریز می‌کند.» علت این نابرابری شدید در نرخ تورم احساس‌شده، به وزن و سهم اقلام در سبد مصرفی طبقات مختلف بازمی‌گردد. دهک‌های کم‌درآمد مانند دهک دوم، بخش عمده درآمد محدود خود را صرف خوراکی‌های اساسی همچون گوشت، روغن، تخم‌مرغ و سوخت می‌کنند. وقتی تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها به رقم فلج‌کننده ۱۲۹.۸ درصد می‌رسد و اقلامی مثل روغن جهش ۲۶۶ درصدی را ثبت می‌کنند، موج اصلی این تکانه مستقیماً به سفره اقشار آسیب‌پذیر برخورد می‌کند. در عینحال، دهک‌های ثروتمند مانند دهک دهم سهم بیشتری از درآمد خود را صرف خدمات از جمله بهداشت، تفریح، آموزش و رفاه می‌کنند؛ یعنی دقیقاً همان بخشی که در آمارها تورم به مراتب مهارشده‌تری یعنی تورم ۴۲.۵ درصد را تجربه کرده است.