فشار «پول» بر رشد تورم افزایش یافت

بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، نقدینگی ایران از سال ۱۴۰۰ تا پاییز ۱۴۰۴ حدود ۱۸۰ درصد رشد کرده، اما پول سریع‌تر افزایش یافته و سهم آن به حوالی ۲۵ درصد رسید.

به گزارش تجارت‌نیوز، مسئله اقتصاد ایران فقط این نیست که نقدینگی بزرگ‌تر شده؛ مسئله مهم‌تر این است که بخشی از این نقدینگی، برای حرکت آماده‌تر از قبل شده است. بررسی داده‌های نقدینگی، پول و شبه‌پول نشان می‌دهد حجم نقدینگی از ۴۸۳۲ همت در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۳۵۳۴ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده است؛ یعنی طی کمتر از چهار سال، بیش از ۸۷۰۲ همت به نقدینگی اضافه شده و حجم آن حدود ۱۸۰ درصد رشد کرده است. اما پشت این رشد، یک تغییر مهم‌تر دیده می‌شود؛ پول سریع‌تر از شبه‌پول افزایش یافته است. حجم پول از ۹۸۶.۵۸ همت در سال ۱۴۰۰ به ۳۳۸۵.۴۳ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی حدود ۲۴۳ درصد رشد. در مقابل، شبه‌ پول از ۳۸۴۵.۸۶ همت به ۱۰۱۴۹.۰۳ همت رسیده و حدود ۱۶۴ درصد افزایش یافته است. نتیجه این روند، بالا رفتن نسبت پول به نقدینگی از ۲۰.۴ درصد به حدود ۲۵ درصد است؛ نشانه‌ای از سیال‌تر شدن نقدینگی در اقتصاد ایران.

مقایسه سه فصل نخست ۱۴۰۴ با سه فصل مشابه ۱۴۰۳ نشان می‌دهد نقدینگی نه‌تنها بزرگ‌تر شده، بلکه در پایان دوره دوباره به سمت سیال‌تر شدن حرکت کرده است. در بهار ۱۴۰۳ نسبت پول به نقدینگی ۲۴.۶ درصد بود؛ این نسبت در بهار ۱۴۰۴ به ۲۴ درصد کاهش یافت. در تابستان نیز نسبت پول از ۲۴.۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۴.۴ درصد در تابستان ۱۴۰۴ رسید. اما نقطه مهم در پاییز دیده می‌شود؛ جایی که نسبت پول به نقدینگی از ۲۴.۴ درصد در پاییز ۱۴۰۳ به حدود ۲۵ درصد در پاییز ۱۴۰۴ افزایش یافت.

اهمیت سیالیت نقدینگی در همین‌جاست. همه نقدینگی به یک اندازه تورم‌زا نیست؛ شبه‌پول معمولاً در سپرده‌های مدت‌دار و کم‌تحرک‌تر می‌ماند، اما پول، به‌ویژه سپرده‌های دیداری، قابلیت حرکت سریع به سمت بازار کالا، ارز، طلا، مسکن و سایر دارایی‌ها را دارد. وقتی سهم پول از نقدینگی بالا می‌رود، یعنی بخش آماده‌ هزینه و آماده‌ انتقال نقدینگی بزرگ‌تر شده است. بنابراین در شرایط نااطمینانی، رشد سیالیت می‌تواند سرعت تبدیل نقدینگی به تقاضا را بالا ببرد و فشار تورمی را تشدید کند. این شاخص به‌تنهایی علت تورم نیست، اما نشان می‌دهد ظرفیت نقدینگی برای اثرگذاری سریع‌تر بر قیمت‌ها افزایش یافته است.

ر ظاهر، کل نقدینگی مسیر افزایشی پرشتابی را طی کرده است. نقدینگی از ۴۸۳۲.۴۴ همت در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۳۵۳۴.۴۶ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی تقریباً ۲.۸ برابر شده است. اما اگر ترکیب نقدینگی بررسی شود، مشخص می‌شود رشد پول از رشد کل نقدینگی و شبه‌پول تندتر بوده است. پول که شامل اسکناس و مسکوک در دست اشخاص و سپرده‌های دیداری است، از ۹۸۶.۵۸ همت به ۳۳۸۵.۴۳ همت افزایش یافته و حدود ۲۴۳ درصد رشد کرده است. در همین دوره، شبه‌پول از ۳۸۴۵.۸۶ همت به ۱۰۱۴۹.۰۳ همت رسیده و حدود ۱۶۴ درصد رشد داشته است. این فاصله رشد مهم است؛ زیرا پول نسبت به شبه‌پول قابلیت جابه‌جایی و خرج شدن سریع‌تری دارد. به زبان ساده، اقتصاد ایران فقط با نقدینگی بیشتر روبه‌رو نیست؛ بلکه با نقدینگی‌ای روبه‌روست که بخش آماده‌ حرکت آن با سرعت بیشتری رشد کرده است. همین موضوع می‌تواند در شرایط نااطمینانی، حساسیت بازارهای کالا، ارز، طلا و دارایی را نسبت به تغییر انتظارات افزایش دهد.

افزایش سهم پول از نقدینگی الزاماً به معنای جهش پول نقد فیزیکی نیست. جزئیات داده‌ها نشان می‌دهد بخش اصلی رشد پول از مسیر سپرده‌های دیداری رخ داده است، نه اسکناس و مسکوک. اسکناس و مسکوک در دست اشخاص از ۸۶.۴۳ همت در سال ۱۴۰۰ به ۲۲۳.۰۴ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی حدود ۱۵۸ درصد رشد کرده است. اما سپرده‌های دیداری از ۹۰۰.۱۵ همت به ۳۱۶۲.۳۹ همت افزایش یافته و بیش از ۲۵۱ درصد رشد کرده است.

این ترکیب اهمیت زیادی دارد، زیرا سپرده دیداری می‌تواند با سرعت بیشتری به تقاضای مصرفی یا تقاضای دارایی تبدیل شود. از همین زاویه، افزایش سیالیت نقدینگی می‌تواند فشار بالقوه بیشتری بر تورم و بازارها ایجاد کند.