«محمدتقی فیاضی» در گفتوگو با «توسعه ایرانی» و با هشدار درباره تداوم تنشها:
تغییر هفتگی قیمتها به ابرتورم میانجامد
رامتین موثق
زمستان سال گذشته، فصل سردی برای اقتصاد ایران رقم خورد چرا که تورم فصلی به 66 درصد رسید و همگرایی این تورم و بیکاری 7 درصدی، شاخص فلاکت را به بالاترین سطح خود در 5 سال گذشته رساند. تورم فروردین نیز بهتر از زمستان نبود و بنا به اعلام بانک مرکزی، این شاخص مهم اقتصاد کلان به 67 درصد افزایش پیدا کرد. هرچند که کانال 60 درصدی، مربوط به تورم عمومی است و برخی زیرگروهها، به خصوص کالاهای خوراکی و مصرفی روزمره مردم، تورمی بیش از 100 درصد را تجربه کردند.
برخی از شرکتها، مانند صنایعی که در انتهای زنجیره تامین فولاد و پتروشیمی قرار داشتند، از چرخه تولید خارج شدهاند و اکنون تعطیل و نیمه تعطیل هستند. در ضمن شرکتهایی که تعطیل نیستند و به فعالیتهای خود ادامه میدهند، انتظار دارند که قیمت محصولات و خدمات آنها به صورت هفتگی افزایش پیدا کند که این امر برای اقتصاد بسیار خطرناک است و اگر این روند تغییر هفتگی قیمتها برای چندماه دیگر ادامه پیدا کند، تا آخر سال جاری دچار ابرتورم خواهیم شد!
وضعیت تورم کشور در سطح بینالمللی نیز به سطح هشدار رسیده و ایران در مقام سوم کشورهایی با اقتصاد متورم قرار گرفته است. براساس دادههای صندوق بینالمللی پول تورم سالانه ایران در ۲۰۲۶ به رکورد ۶۸.۹ درصد رسیده و تنها تورم ونزوئلا، با 387 درصد، و سودان جنوبی از ایران بیشتر است. حتی تا قبل از آغاز مجدد جنگ، برخی کارشناسان درباره احتمال رخ دادن ابرتورم هشدار داده بودند اما اکنون به نظر میرسد این خطر بیش از پیش، اقتصاد را تهدید میکند.
در تحلیل اوضاع جنگ، مسئولین بلندپایه اقتصاد کشور دائم تاکید دارند که تورم تنها به دلیل جنگ است. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، با حضور در یکی از تجمعات شبانه، با زبانی «خودمانی» برای برخی توضیح داد که گرانیهای فعلی به دلیل وجود جنگ است و در پاسخ به این سوال که قبل از جنگ نیز گرانی وجود داشت، گفت که آن هم به دلیل تحریم بود! علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد، هم در گفتوگوی ویژه خبری وعده داد که تورم ناشی از جنگ، کاهش خواهد یافت. این در حالی است که حتی پیش از آغاز جنگ مستقیم در خرداد 1404، بسیاری از تحلیلگران منتقد سیاستهای تورمزای دولت بودند و نرخ تورم نیز در کانال 40 تا 50 درصدی قرار داشت که امری واضح برای همگان است.
«توسعه ایرانی» در این گزارش، به دلایل رشد تورم اقتصاد ایران و احتمال بروز بحران ابرتورم، پرداخته است.
تخلیه آثار شوک ارزی زمانبر است
یک کارشناس و تحلیلگر مسائل اقتصاد کلان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، درباره روند رشد نرخ تورم ایران، عنوان کرد: میتوان گفت از دهه 90، نرخ تورم در ایران به سطحی بالاتر از روند بلندمدت گذشته خود رسید.
محمدتقی فیاضی یادآور شد: تا قبل از دهه 90 شمسی، میانگین نرخ تورم بلندمدت در کشور 20 درصد بود ولی این نرخ بعد از تشدید و افزایش تحریمها، رشد کرد و به سطح ۴۰ درصد رسید.
او درباره دلایل این رشد در دهه پیشین، بیان داشت: افزایش نرخ تورم به این دلیل بود که دولت در تامین منابع خود با مشکل مواجه شده بود. از یک طرف صادرات نفت در نتیجه تحریمها کاهش پیدا کرد و از طرف دیگر نیز بحران ناترازی بانکها به اقتصاد ایران اضافه شد و به دلیل این روند میتوان گفت که آغاز بحران تورم در ایران از دهه 90 بوده است.
تحلیلگر اقتصاد کلان: تشدید تورم پیش از جنگ آغاز شده بود بنابراین نمیتوان گفت که تنها عامل افزایش نرخ تورم، جنگ است. در سال 1404 ناگهان نرخ ارز رسمی کشور 3 تا 4 برابر شد و تا یکسال و نیم دیگر درگیر تخلیه آثار این شوک ارزی خواهیم بود و حتی اگر جنگ اتفاق نمیافتاد، در بهترین حالت شاهد یک تورم 70 تا 80 درصد در سال جاری میبودیم
این کارشناس با تاکید بر اینکه در تمام طول این دهه عوامل بحرانزا به صورت مداوم بر اقتصاد ایران اضافه میشدند، اظهار کرد: برای مثال در سال گذشته فارغ از 2 جنگی که پشت سر گذاشتیم، دولت در تامین ارز ناتوان بود چرا که فاصله بین نرخهای بازار آزاد و رسمی دلار شدت گرفته بود و دولت دیگر از عهده تامین تقاضا برای ارز برنمیآمد و نمیتوانست سمت تقاضا را مدیریت کند؛ به همین دلیل، شاهد یک شوک ارزی بودیم و یکسال تا یکسال و نیم طول خواهد کشید تا آثار این شوکها تخلیه شود.
فیاضی افزود: بعد از این شوک ارزی نیز، جنگ اسفندماه آغاز شد و تمام عواملی که میتوانند شتاب رشد نرخ تورم را تشدید کنند، فعال شدند. یعنی هم شوکهای سمت تقاضا، هم شوکهای سمت عرضه و هم انتظارات تورمی به اقتصاد ایران تحمیل شدند که اکنون شاهد رشد شتابان نرخ تورم هستیم.
تمام کانالهای تورمی فعال شدند
او در تحلیل چرایی قرار گرفتن ایران در مقام سوم اقتصادهای متورم، مطرح کرد: تمام کانالهایی که باعث تشدید و بالا رفتن نرخ تورم میشوند، فعال شدهاند.
این تحلیلگر اقتصادی ادامه داد: از کانالهای تورمی میتوان به شوکهای سمت عرضه و تقاضا اشاره کرد و همچنین عوامل مالی و پولی و ناترازی بانکها که قبل از این شوکها نیز فعال بودند. اکنون با مشکلات دیگری هم مواجه هستیم؛ وقتی با محدودیت منابع ارزی و محاصره دریایی مواجه باشیم، واردات هم دچار مشکل میشود و تمام این عوامل باعث میشود که نرخ تورم افزایش روزافزون داشته باشد.
فیاضی تصریح کرد که اکنون در تحلیل نرخ تورم، دو عامل یعنی اختلال در زنجیره تولید و تأمین و دیگری انتظارات تورمی، دارای اهمیت بیشتری نسبت به عوامل دیگر هستند.
محمدتقی فیاضی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: رخ دادن یا ندادن ابرتورم کاملا بستگی به تداوم بحران فعلی دارد؛ اگر بحران تا چندسال دیگر ادامه پیدا کند، قطعا دچار ابرتورم خواهیم شد اما اگر بحران فروکش کند و انتظارات تورمی تعدیل شوند، نرخ تورم حتما کاهش خواهد داشت اما در آن صورت نیز نباید انتظار داشت که نرخ تورم ناگهان به سطح 20 یا 30 درصد برگردد
جنگ تنها عامل تورم نیست
این کارشناس حوزه اقتصاد همچنین درباره اینکه «مسئولین ارشد اقتصادی، مانند رئیس کل بانک مرکزی و وزیر اقتصاد در ارزیابی خود از تورم تنها به جنگ اشاره دارند، گفت: قبل از جنگ نیز نرخ ارز رسمی کشور ناگهان 3 تا 4 برابر شد اما بعد از آغاز جنگ، انتظارات تورمی تشدید شدند.
به گفته فیاضی، تشدید تورم پیش از جنگ آغاز شده بود بنابراین نمیتوان تمام عوامل تورم را روی دوش جنگ گذاشت زیرا قبل جنگ هم دچار نرخ بالای تورم بودیم و حتی اگر جنگ اتفاق نمیافتاد، در بهترین حالت شاهد یک تورم 70 تا 80 درصد در سال جاری میبودیم.
او توضیح داد: اینکه جنگ چند درصد بر نرخ تورم افزود، نیازمند بحثهای طولانی دیگر است اما به هرحال به دلیل آسیب دیدن زیرساختها و کاهش واردات، تورم از کانال جنگ فزایندهتر و مدت زمان آن طولانیتر خواهد شد. پس از آنکه به دلیل افزایش نرخ ارز یک شوک به اقتصاد ایران وارد شد، جنگ نیز شوک دیگری به اقتصاد ایران تحمیل کرد که آثار این دو شوک بسیار قابل توجه است و مدت زمان زیادی لازمست تا آثار آن تخلیه شود.
آیا ابرتورم محتمل است؟
فیاضی در ادامه، هشدار داد: اگر شرایط به همین صورت ادامه داشته باشد، احتمالا تا پایان سال یک تورم 3 رقمی و بالای ۱۰۰ درصد خواهیم داشت و اگر بحران برای سالهای بعد هم تداوم پیدا کند، احتمال ابرتورم نیز وجود دارد.
او عنوان کرد: از آنجا که یک کشور نفتی هستیم، دارای این مزیت هستیم که اگر موانع برطرف شود و جنگ با یک توافق خوب، پایان پذیرد، انتظارات تورمی فروکش کند. از طرف دیگر، میتوان در فضای پایدار، با افزایش درآمدهای نفتی و افزایش واردات، تاحدود زیادی کمبود عرضه داخلی را جبران کرد. بنابراین کشور ما این پتانسیل را دارد که وارد بحران ابرتورمی نشود اما اگر بحران یکسال تا یکسال و نیم ادامه پیدا کند، تا آخر سال دچار تورم شدیدتری میشویم.این تحلیلگر مسائل اقتصادی به شوکهای سمت عرضه اشاره کرد و گفت: برخی شرکتها، مانند صنایعی که در انتهای زنجیره تامین فولاد و پتروشیمی قرار داشتند، از چرخه تولید خارج شدهاند و اکنون تعطیل و نیمه تعطیل هستند. از جمله این صنایع، خودروسازیها، قطعهسازیها، نساجی، لوازم خانگی و ... است که تولید آنها متوقف شده است.
فیاضی افزود: مشکلات تولید شدیدتر هم خواهد شد زیرا علاوه بر اینکه برخی از زیرساختها از بین رفته است، در خدمات پایه مثل انرژی هم مشکل داریم بنابراین اگر صادرات نفت ایران به وسیله محاصره دریایی هدف قرار بگیرد، واردات نیز دچار مشکل خواهد شد. در ضمن شرکتهایی که تعطیل نیستند و به فعالیتهای خود ادامه میدهند، انتظار دارند که قیمت محصولات و خدمات آنها به صورت هفتگی افزایش پیدا کند که این امر برای اقتصاد بسیار خطرناک است و اگر این روند تغییر هفتگی قیمتها برای چندماه دیگر ادامه پیدا کند، تا آخر سال جاری دچار ابرتورم خواهیم شد!
او در نهایت خاطرنشان کرد: بنابراین رخ دادن یا ندادن ابرتورم کاملا بستگی به تداوم بحران فعلی دارد؛ اگر بحران تا چندسال دیگر ادامه پیدا کند، قطعا دچار ابرتورم خواهیم شد اما اگر بحران فروکش کند و انتظارات تورمی تعدیل شوند، نرخ تورم حتما کاهش خواهد داشت اما در آن صورت نیز نباید انتظار داشت که نرخ تورم ناگهان به سطح 20 یا 30 درصد برگردد.
دیدگاه تان را بنویسید