شوک جنگ به بحران اقتصادی فوری تبدیل نشد

بسیاری انتظار داشتند جنگ، اقتصاد ایران را با شوکی جدی مواجه کرده و حتی به فروپاشی بکشاند، اما آنچه در عمل رخ داد، ثباتی نسبی در مدیریت بازار بود؛ وضعیتی که در آشفته بازار کنونی حکم یک موفقیت نسبی را دارد.

به گزارش اقتصاد24، برخلاف آنچه طرف متخاصم تصور و آرزو می‌کرد، نه فروپاشی سیاسی رخ داد و نه حتی در اقتصاد و اوضاع بازار تزلزل ایجاد شد. خبری از کمبود‌های فراگیر یا هجوم‌های گسترده برای ذخیره‌سازی کالا هم نشد. درست است که در روز‌های اول شاهد سبد‌های خرید پر از بیسکوییت و کنسرو بودیم، اما به مرور این آرامش خاطر برای مردم ایجاد شد که قرار نیست با چند بمب و موشک، قطحی رخ دهد یا بحرانی اقتصادی بروز کند.

در نگاهی واقع‌بینانه و به دور از اغراق، می‌توان گفت که اقتصاد ایران در شرایط جنگی دچار فروپاشی نشد و این گزاره‌ای نیست که بتوان ساده از کنار آن گذشت. پیش از هر چیز باید یک نکته کلیدی را روشن کرد؛ اقتصاد ایران پیش از آغاز این درگیری نظامی نیز با مشکلات جدی و ساختاری دست‌وپنجه نرم می‌کرد. تورم مزمن، کاهش قدرت خرید، رکود در برخی بخش‌های تولیدی، نوسانات ارزی و شکاف طبقاتی، پدیده‌هایی نیستند که به جنگ اخیر نسبت داده شوند. به بیان ساده‌تر، جنگ به اقتصادی «سالم و باثبات» شوک وارد نکرد، بلکه به اقتصادی ضربه زد که از قبل نیز با بیماری‌های مزمن مواجه بود. با این حال، آنچه اهمیت دارد این است که این بحران نظامی، برخلاف بسیاری از تجربه‌های مشابه در دیگر کشورها، به یک «ابر بحران اقتصادی فوری» تبدیل نشد. نه شاهد جهش ناگهانی و خارج از کنترل قیمت‌ها بودیم، نه اختلال جدی در نظام توزیع کالا‌های اساسی و نه بحران فراگیر در سیستم بانکی. این «تشدید نشدن بحران» در واقع مهم‌ترین نقطه قابل تأمل در وضعیت فعلی است. یکی از مهم‌ترین دلایل حفظ آرامش نسبی بازار، عملکرد قابل قبول زنجیره تأمین کالا‌های اساسی بوده است. محوری که به گفته عباسی، نایب رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، دولت پزشکیان در آن موفق بود و اجازه نداد که با کمبود کالا مواجه شویم. 

برخلاف انتظار اولیه که جنگ می‌تواند مسیر واردات و توزیع را مختل کند، شبکه تأمین از بنادر تا فروشگاه‌ها به کار خود ادامه داد. این موضوع تنها به تصمیمات دولت محدود نمی‌شود، بلکه حاصل هماهنگی میان تولیدکنندگان، واردکنندگان، شبکه حمل‌ونقل و حتی خرده‌فروشان است. در هیچ جای مملکت قفسه فروشگاه‌ها خالی نشد؛ این درحالی است که در بسیاری از کشور‌ها حتی در بحران‌های کوچک‌تر نیز بحران‌هایی مثل کمبود کـــالا رخ مـی‌دهـد. وفور کالا به رغم جنگ و محاصره دریایی نشان می‌دهد که اقتصاد ایران، با وجود همه ضعف‌ها، در حوزه تأمین کالا‌های اساسی به سطحی از تاب‌آوری رسیده که می‌تواند شوک‌های کوتاه‌مدت را 

مدیریت کند. 

البته این به معنای نبود مشکل نیست. گزارش‌های میدانی همچنان از افزایش قیمت برخی اقلام حکایت دارند، اما این افزایش‌ها بیشتر در چارچوب روند‌های قبلی اقتصاد قابل تحلیل است تا یک جهش ناشی از جنگ. شبکه بانکی نیز یکی دیگر از نقاطی بود که بسیاری انتظار اختلال در آن را داشتند. در شرایط جنگی، معمولاً فشار بر نظام بانکی افزایش می‌یابد؛ از هجوم برای برداشت نقدی گرفته تا اختلال در خدمات آنلاین. با این حال، به‌جز موارد محدود، سیستم بانکی توانست خدمات خود را 

ادامه دهد.