جای خالی بیمه جنگ در بستر ویرانه‌‌های صنایع

رامتین موثق

در مدت 40 روز جنگ بسیاری از مناطق غیرنظامی مورد تجاوز دشمن قرار گرفتند که علاوه بر واحدهای مسکونی، صنایع نیز جزو اهداف غیرنظامی دشمن در جنگ اخیر بودند و به نوعی اقتصاد ملی کشو مورد اصابت قرار گرفت. در جنگ 12 روزه خرداد 1404، برخی از شهرک‌های صنعتی مورد آسیب قرار گرفتند اما در جنگ اخیر، علاوه بر حمله به برخی شهرک‌های صنعتی، صنایع مهمی مانند فولاد و پتروشیمی نیز مورد تجاوز دشمن قرار گرفت که نگرانی‌ها را بابت رشد اقتصادی و صادرات، تشدید کرده است.

مسئولین برای کاهش نگرانی‌ها وعده داده‌اند که بسته‌های ویژه‌ای برای حمایت از صنایع آسیب دیده تعریف شده است و حتی وزیر اقتصاد قول داد تا بازسازی صنایع را از بازار سرمایه پیگیری می‌کند. در همین خصوص، عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صمت، از ابلاغ بخشنامه بازسازی صنایع آسیب‌دیده از جنگ به ادارات کل صنایع استان‌ها خبر داد و گفت: «طبق بخشنامه، همه صنایعی که مرتبط با وزارت صنعت، معدن و تجارت هستند و مجوز از وزارت صنعت دارند و در جنگ اخیر به صورت مستقیم آسیب دیده‌اند، می‌توانند به ادارات کل صنایع استان خود مراجعه کنند.» همچنین رحمدل بامری، عضو هیات رئیسه کمیسیون کشاورزی مجلس نیز عنوان کرد: «مقرر شد جریمه دیرکرد تولیدکنندگانی که به علت وقوع جنگ رمضان نتوانسته‌اند تولید مناسب و کافی داشته باشند، بخشیده شود.»

آرمان خالقی، دبیرکل خانه صمت و عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران، در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»، به بررسی وضعیت صنایع در آخر سال 1404 و اوایل امسال و ارزیابی خود از بسته پیشنهادی دولت، پرداخت.

***

*جناب خالقی همانطور که مستحضر هستید، در طول 40 روز جنگ اخیر، بسیاری از واحدهای صنعتی آسیب دیدند و مورد اصابت دشمن قرار گرفتند؛ در حالت کلی وضعیت صنعت در پایان سال 1404 به چه صورت بود؟

- 2 هفته ابتدایی جنگ در ماهی اتفاق افتاد که در شرایط عادی، هر صنفی وضعیت خاص خود را داشت. اصولاً همیشه صنایع کشور ما در ماه اسفند، در شرایط ویژه خود به سر می‌بردند که برای بعضی‌ها فصل فروش و برای بسیاری، فصل جمع‌بندی عملکرد و تسویه‌حساب‌های مالی بود.

وقتی در شرایط خاص قرار داریم، یک تغییر در این وضعیت اتفاق می‌افتد؛ در اسفند 1404 هم نوع بازار و هم نوع مصرف تغییر کرد و برای هر صنفی از صنعت یک اتفاق ویژه‌ای رقم خورد. مثلا برای صنایعی از قبیل پوشاک و مبلمان، اسفندماه در فصل فروش به سر می‌بردند اما در 1404، چه برای تولیدکنندگان و چه برای واحدهای فروش، این اتفاق نیفتاد. برای این صنایع یک تغییر جدی رقم خورد و آن پیش‌بینی‌های اقتصادی که از قبل کرده بودند، اتفاق نیفتاد.

صنف بعدی صنایع غذایی بود که برای این صنعت، به دلیل بحث‌های مرتبط با امنیت غذایی خانوار، تقاضا بالا رفت چرا که خانوارها در این دوره رفتار مصرفی خاصی از خود نشان دادند به این صورت که به دلیل ذخیره‌سازی، کالاهای اصلی‌تر و اساسی‌تر سهم بیشتری در سبد خانوار به خود اختصاص داد.

صنایع پایین دستی هم مانند فولاد، قطعه‌سازی، خودروسازی و غیره هم با توجه به تغییراتی که در بازار شکل گرفت، دچار تغییرات شدند و به بعضی از صنایع به طور مستقیم آسیب‌هایی وارد شد و برخی دیگر به طور غیرمستقیم مورد اصابت قرار گرفتند و خسارت‌هایی وارد شد و نوع سوم خسارات نیز آثار تبعی اقتصاد از جنگ است.

به هرحال برای هر صنعتی اتفاقات خاصی رقم خورد و حتی برخی از صنایع ما که در معرض خطر بودند و در استان‌هایی قرار داشتند که بیشتر مورد حمله دشمن قرار می‌گرفت، از آنجایی هم که ضرورتی در ادامه تولید خود نمی‌دیدند، واحد خود را تعطیل کردند یا سیاست‌هایی چون کاهش تولید و یا کم کردن زمان حضور، در پیش گرفتند.

تداوم قطعی اینترنت به بحران ارزآوری می‌انجامد

*صنایع سال 1405 را در چه شرایط آغاز می‌کنند؟

- در سال‌های گذشته آغاز کار پس از تعطیلات نوروز، بعد از روز 13 فروردین بود اما در سال 1405 شروع کار را از 22 فروردین حساب می‌کنیم.

قاعدتا برای بسیاری از واحدها، شنبه 22 فروردین یک شروع نو در سال جدید حساب می‌شود. اکنون که مقداری هم فضای آینده غبارآلودست، صنایع باید حساب کنند که چه در دست دارند و باید دید چه صنایعی به روند تولید بازمی‌گردند؛ از آنجایی که صنایعی مانند فولاد و پتروشیمی مورد آسیب قرار گرفتند، باید دید وضعیت تامین مواد اولیه به چه صورت خواهد بود، چه ظرفیتی برای تولید داخلی داریم و چه موادی را باید از خارج وارد کنیم؛ چه موادی در انبار داریم که تمام این مسائل نیازمند یک رصد جدی است. سپس صنایع باید با توجه به تغییرات نرخ ارز، موجودی‌های بازار و ظرفیت‌های موجود، قیمت بازار خود را پیدا کنند و تمام این مسائل باعث می‌شود که طی هفته‌های پیش‌روی، محک قیمتی صورت بگیرد تا قیمت‌ها، خود را پیدا کنند.

از یک طرف مبلغ حقوق و دستمزدها تغییر کرده است و از طرف دیگر قیمت حامل‌های انرژی اعلام نشده است، که باید تا پایان ماه اعلام و تعیین تکلیف شود تا شرکت‌ها بتوانند بر این مبنا، قیمت تمام شده محصولات خود را اعلام کنند. بنابراین تا پایان فروردین ماه شاهد وضعیت متغیری خواهیم بود که اگر همین وضعیت فعلی تا اردیبهشت ادامه یابد و شاهد یک ثبات غیرجنگی در بازارها باشیم، نهایتا تا نیمه اردیبهشت شاهد قیمت‌گذاری جدید برای محصولات و خدمات خواهیم بود. همچنین از آنجا که صنایع به هم پیوستگی دارند، باید دید قدرت خرید بازار هم به چه نحوی است.

از طرف دیگر در این مدت تغییرات جدی در بازارهای صادراتی خود داشتیم؛ اکنون باید دید کدام تامین‌کنندگان خارجی برای ما باقی مانده‌اند و بعد از شرایط جنگی، وضعیت بازارهای کشورهای حاشیه خلیج فارس به چه ترتیبی خواهد بود و اصولا با کدام کشورها می‌توانیم تبادلات خود را ادامه بدهیم.

پیدا کردن بازارهای ارتباطی و برقرار شدن مجدد فعالیت‌ها، نیازمند برداشتن محدودیت‌های اینترنت است که این مهم هم باید زودتر محقق شود تا تکلیف تبادلات ما با طرف خارجی نیز مشخص شود.

بازپرداخت تسهیلات از توانایی بنگاه‌های آسیب دیده خارج است

*از همان ابتدای جنگ، دولت وعده کمک و تدوین بسته برای صنایع آسیب دیده از جنگ، داد و اکنون نیز این بسته در آستانه اجرا قرار دارد؛ ارزیابی شما از این بسته حمایتی دولت چیست؟

- آنچه که در این بسته در حد مقدورات دولت بود، پیشنهادها و مستندات خوبی است اما برخی از شرایط، خارج از حدود مصوبات دولت قرار می‌گیرد که باید در قانون، مانند اصلاحات در بودجه، پیشبینی شود تا منابع مالی این پیشنهادهای نیز روشن شود.

باید ببینیم مجلس یا شورای اقتصادی سران قوا چه ترتیباتی خواهند داد زیرا آنچه که اکنون مطرح است، تنها در سطح استمهال برای بازپرداخت اقساط یا بخشودگی جرایم است اما بازپرداخت تسهیلات برای بنگاهی که به صورت مستقیم مورد اصابت قرار گرفته و امکاناتش از بین رفته است، خارج از توانایی آن بنگاه است و در این شرایط اعطای تسهیلات به این واحدها چندان لطف ویژه‌ای نیست.

اگر در این شرایط بنگاه بدهی داشته باشد، بدهکارتر می‌شود و اگر سابقا بدهکار نبود، اکنون بدهکار می‌شود. پس باید ترتیبات سیاستی خاصی توسط قانون‌گذار، به عنوان جبران خسارت جنگی، که در محدوده اختیارات آن بنگاه است، صورت بگیرد.

برخی بازارهای صادراتی در نتیجه جنگ از دست رفتند

*پیشنهادهای شما برای سیاست‌های کلان حمایت از صنایع آسیب‌دیده چیست؟

- در این بازنگری قانونی باید بررسی شود که آیا اعطای وام به این صنایع موثرترست یا پرداخت کمک بلاعوض برای جبران خسارات.

همچنین به‌‌رغم تجربه جنگ 12 روزه، همچنان جای خالی بیمه جنگ حس می‌شد و اصولا در قوانین ما جایی برای بیمه جنگی وجود ندارد. بنابراین باید ترتیبات بیمه‌ای برای آینده و با توجه به شرایط زمان، فراهم و پیشبینی شود. در ضمن نیازمند استمهال بدهی‌های بانکی و بخشودگی جرایم مالیاتی و تامین اجتماعی نیز هستیم که باز هم این کار مستلزم قانونی شدن توسط مجلس است و حتی اگر بازار صنعت خاصی از دست رفته است، مشوق‌هایی درنظر بگیریم و در کلیت امر، استمهال‌هایی با رتبه‌بندی‌های مختلف، نسبت به درجه خسارت وارده، صورت بگیرد.

باید فکر اساسی‌ای هم برای بازارهای صادراتی داشته باشیم تا بتوانیم بازارهای از دست رفته را جبران کنیم. اکنون برخی از بازارها را عملا از دست داده‌ایم . برخی از واحدهای صنعتی ما که آسیب دیده‌اند، عمدتا صادراتی بوده‌اند و برای کشور ارزآوری داشتند و قاعدتا اگر از چرخه تولیدی حذف شوند، مقدار ارزآوری کشور هم کاهش پیدا می‌کند. پس باید به این واحدهای صادراتی کمک کنیم تا تقویت شوند که ارز مورد نیاز کشور دچار مشکل و خلل نشود. اگر همین وضع ادامه یابد، تامین ارز برای کشور با مشکل مواجه خواهد شد.

دبیرکل خانه صمت در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»: بازپرداخت تسهیلات برای بنگاهی که به صورت مستقیم مورد اصابت قرار گرفته و امکاناتش از بین رفته است، خارج از توانایی آن بنگاه است و در این شرایط اعطای تسهیلات به این واحدها چندان لطف ویژه‌ای نیست. اگر در این شرایط بنگاه بدهی داشته باشد، بدهکارتر می‌شود و اگر سابقا بدهکار نبود، اکنون بدهکار می‌شود. در کلیت امر، باید استمهال‌هایی با رتبه‌بندی‌های مختلف، نسبت به درجه خسارت وارده، صورت بگیرد

آرمان خالقی: باید فکر اساسی‌ای هم برای بازارهای صادراتی داشته باشیم تا بتوانیم بازارهای از دست رفته را جبران کنیم. اکنون برخی از بازارها را عملا از دست داده‌ایم . برخی از واحدهای صنعتی ما که آسیب دیده‌اند، عمدتا صادراتی بوده‌اند و برای کشور ارزآوری داشتند و قاعدتا اگر از چرخه تولیدی حذف شوند، مقدار ارزآوری کشور هم کاهش پیدا می‌کند. پس باید به این واحدهای صادراتی کمک کنیم تا تقویت شوند که ارز مورد نیاز کشور دچار مشکل و خلل نشود. اگر همین وضع ادامه یابد، تامین ارز برای کشور با مشکل مواجه خواهد شد

سوتیتر: اصولاً همیشه صنایع کشور ما در ماه اسفند، در شرایط ویژه خود به سر می‌بردند که برای بعضی‌ها فصل فروش و برای بسیاری، فصل جمع‌بندی عملکرد و تسویه‌حساب‌های مالی بود اما در اسفند 1404، که با آغاز جنگ مصادف بود، بازار برخی از صنایع مانند پوشاک و مبلمان، که در شرایط عادی در فصل فروش قرار داشتند، راکد ماند و پیش‌بینی‌های اقتصادی این واحدها، در نتیجه جنگ محقق نشد