تخریب آثار باستانی؛ تیر خلاص جنگ به صنعت گردشگری ایران

در جریان جنگ جاری، دست‌کم ۱۲۹ اثر تاریخی در ۱۷ استان ایران آسیب دیده‌اند که سهم تهران با ۶۶ اثر در صدر این فهرست قرار دارد. کارشناسان میراث فرهنگی هشدار می‌دهند این تخریب‌ها نه تنها خسارت به بنا‌ها و موزه‌هاست، بلکه تهدیدی جدی برای هویت، اقتصاد و گردشگری کشور است.

به گزارش اقتصاد24، بر اساس تازه‌ترین خبر که روز یکشنبه منتشر شده، استان تهران با ۶۶ اثر آسیب‌دیده، بیشترین صدمه را تجربه کرده است. بنا‌های شاخصی مانند کاخ گلستان، کاخ مرمر، موزه دانشگاه جنگ، برج آزادی و سینما شکوفه دچار خسارت شده‌اند و سه اثر معماری معاصر شامل ساختمان سابق ژاندارمری، کلانتری بازار و ساختمان کلانتری بهارستان به طور کامل تخریب شده‌اند.

تخریب آثار تاریخی و میراث فرهنگی، نه تنها یک جرم علیه فرهنگ و تاریخ ایران بلکه نقض آشکار حقوق بین‌الملل به شمار می‌آید. کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و معاهدات یونسکو، حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ را به عنوان یک الزام حقوقی مطرح کرده‌اند. کارشناسان معتقدند حملات اخیر، علاوه بر تخریب فیزیکی، هویت تاریخی ایران را هدف گرفته‌اند. این آثار نه تنها ارزش هنری و فرهنگی دارند، بلکه سند زنده‌ای از تمدن چند هزار ساله ایران هستند. هر آسیب به این آثار، گسست تاریخی و فرهنگی ایجاد می‌کند و پیامد‌های آن فراتر از مرز‌های ملی است.

تخریب آثار تاریخی و فرهنگی ایران، اما تنها یک مسئله هنری یا فرهنگی نیست؛ این یک بحران اقتصادی گسترده نیز محسوب می‌شود که می‌تواند سال‌ها اقتصاد کشور را تحت تأثیر قرار دهد. بازسازی بنا‌های آسیب‌دیده، نگهداری موقت آثار منتقل‌شده به مخازن امن و تأمین امنیت مراکز تاریخی، هزینه‌های سنگینی بر بودجه عمومی تحمیل می‌کند. در حالی که ایران هم اکنون با تورم بالا، کسری بودجه و پیامد‌های اقتصادی ناشی از جنگ مواجه است، فشار مالی ناشی از بازسازی میراث فرهنگی می‌تواند منابع محدود کشور را به شدت تحت فشار قرار دهد. هر یک از آثار آسیب دیده به‌ویژه بنا‌های ثبت جهانی و شاخص، نیازمند متخصصان مرمت، مصالح ویژه و تجهیزات فنی خاص هستند که هزینه آنها با محاسبات مالی معمول قابل مقایسه نیست. برای مثال، بازسازی یک کاخ تاریخی می‌تواند صد‌ها میلیارد تومان بودجه نیاز داشته باشد، بدون آنکه خسارت‌های غیرمستقیم ناشی از توقف گردشگری و کاهش ارزش اقتصادی محوطه‌های تاریخی در نظر گرفته شود.

میراث فرهنگی ایران بخش مهمی از صنعت گردشگری کشور است. بناها، موزه‌ها و محوطه‌های تاریخی سالانه میلیون‌ها بازدیدکننده داخلی و خارجی جذب می‌کنند و درآمد قابل توجهی برای اقتصاد محلی و ملی ایجاد می‌نمایند. تخریب این آثار نه تنها گردشگران خارجی را کاهش می‌دهد، بلکه باعث افت بازدید داخلی نیز می‌شود. کاهش بازدید‌ها به معنای کاهش درآمد هتل‌ها، رستوران‌ها، صنایع دستی و خدمات وابسته است که همگی بخشی از زنجیره اقتصادی مرتبط با گردشگری فرهنگی محسوب می‌شوند. در شرایط کنونی، بسیاری از موزه‌ها و بنا‌ها آسیب‌دیده یا در معرض خطر هستند. این توقف در جذب گردشگر، فشار مالی مستقیم بر بخش‌های خصوصی و دولتی مرتبط با گردشگری ایجاد می‌کند و می‌تواند باعث افزایش بیکاری و کاهش درآمد‌های محلی شود. ضمن اینکه بخش خصوصی که روی گردشگری فرهنگی سرمایه‌گذاری کرده، مجبور به تعلیق فعالیت‌ها یا جبران خسارت‌های خود خواهد بود.

بازسازی آثار تاریخی نه تنها هزینه‌های فوری دارد بلکه نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و سرمایه‌گذاری مجدد است. ایران با توجه به محدودیت منابع مالی، باید انتخاب‌های سخت اقتصادی انجام دهد؛ هزینه کردن برای مرمت بنا‌های تاریخی ممکن است به معنای کاهش بودجه در بخش‌های دیگر مانند آموزش، سلامت یا زیرساخت‌های حیاتی باشد. به علاوه، بازسازی آثار تاریخی فرایندی زمان‌بر است و حتی با بهترین برنامه‌ریزی، سال‌ها طول می‌کشد تا آثار به حالت قبل بازگردند. این تأخیر نه تنها فرصت‌های اقتصادی گردشگری را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند باعث افت اعتماد عمومی و سرمایه‌گذاران خارجی شود، چرا که امنیت سرمایه‌گذاری در مناطق فرهنگی و گردشگری تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

آثار تاریخی تنها سرمایه فرهنگی نیستند؛ آنها دارایی اقتصادی هستند که ارزش خود را در طول زمان حفظ می‌کنند. هر آسیب به یک بنا یا موزه، علاوه بر هزینه مرمت، کاهش ارزش سرمایه‌های فرهنگی-اقتصادی کشور را در پی دارد. این مسئله به ویژه در شرایط تورم بالا و کاهش قدرت خرید مردم، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.