تاب‌آوری قابل قبول صنعت برق در برابر حملات

 

رامتین موثق

بیش از دو هفته از آغاز مجدد تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران می‌گذرد. به ادعای مقامات آمریکا و اسرائیل، این جنگ به هدف کمک به مردم ایران راه‌اندازی شده اما در عمل، زیرساخت‌های اقتصادی مورد نیاز مردم، مناطق مسکونی و ... مورد هدف قرار گرفته و می‌گیرند!

ترامپ در هفته دوم جنگ، با تهدید ایران به نابودی شبکه برق سراسری ادعا کرد که بازسازی آن 20 سال برای کشور زمان خواهد برد. در روز دوشنبه 25 اسفند 1404، اداره برق میدان شهدای تهران مورد هدف قرار گرفت و در پی این حمله، هم کارکنان غیرنظامی این اداره به شهادت رسیدند و هم باعث آسیب به مناطق مسکونی، تجاری و مردم شد.

در همین راستا، معاون برق و انرژی وزیر نیرو با اشاره به آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های صنعت برق، بیان کرد: «از ابتدای حملات دشمن تاکنون حدود هزار و ۵۰ حادثه جدی در شبکه برق کشور رخ داده است اما با تلاش نیروهای عملیاتی، در حال حاضر هیچ مشترکی در کشور با خاموشی مواجه نیست.» مصطفی رجبی مشهدی همچنین میزان خسارت وارد شده به صنعت برق را حدود ۱۴ هزار میلیارد تومان اعلام کرد. آسیب به صنعت برق کشور در حالی انجام می‌گیرد که چند ماه قبل از شروع مجدد جنگ، رئیس‌جمهور و وزیر نیرو ادعا کرده بودند که در تابستان سال آینده خاموشی‌ها به حداقل خواهند رسید.

این گزارش بر محور بررسی آسیب‌های صنعت برق از جنگ و تبعات آن تنظیم شده است.

 

تاب‌آوری قابل قبول صنعت برق

یک کارشناس حوزه انرژی درگفت‌وگو با «توسعه ایرانی»، درباره ارزیابی خود از آسیب صنعت برق کشور در پی جنگ اخیر، اظهار داشت: واقعیت اینست که شبکه برق کشور گرچه به لحاظ پدافندی ضعف‌های قابل توجهی دارد ولی تاب‌آوری نه چندان خوب، اما قابل قبولی نسبت به شرایط این چنینی که دچار آن هستیم، دارد.

مهدی عرب صادق افزود: این اتفاقات غیرمنتظره دامنه اثر عمیقی دارند اما تابع احتمالی نمی‌توان برای آن درنظر گرفت. من بارها نسبت به این شرایط هشدار داده بودم و اکنون آنچه که نگران‌کننده‌تر است و بارها درباره آن گفته بودم اما توجهی به آن نشد، این بود که شبکه باید برای کارکرد جزیره‌ای آماده شود.

او تصریح کرد: اگر کارشکنی‌های وزارت نیرو برای توسعه کریدور جنوب به شمال انرژی 765 کیلوولتی صورت نمی‌گرفت و به این پروژه از دیدگاه منافع ملی، و نه رویکرد رقابت‌های درون سازمانی، نگاه می‌شد، اکنون تاب‌آوری شبکه ما بسیار قابل‌توجه‌تر بود و این کریدور انرژی 765 کیلوولتی می‌توانست آمادگی ما را برای این شرایط بیشتر کند.

 

ضرر 70 همتی صنعت برق

این تحلیلگر مسائل صنعت برق همچنین بیان داشت: ارزیابی‌ها نشان می‌دهد تاکنون 20 همت خسارت به صنعت برق و انرژی کشور وارد شده است و در کنار آن بیش از 50 همت هم عدم‌النفع و ضرر ناشی از تامین انرژی وجود دارد که این موضوع دوم قابلیت توجه بیشتری دارد. در کنار این خسارت‌ها باید توجه داشت که صنعت برق نیز حدود ۵۰۰ هزار میلیارد تومان بدهی و زیان انباشته دارد.

به اعتقاد عرب‌ صادق، اکنون باید نگاه حاکمیت به تنگه هرمز به مثابه یک کریدور پروانه‌ای باشد و بخش قابل توجهی از آورده‌های این مسئله به سمت اصلاح و تامین زیرساخت‌های برق سوق داده شود.

او با تاکید بر اینکه تاکنون حداقل حدود ۷۰ همت برای جبران خسارات ناشی از آسیب صنعت برق و عدم‌النفع تامین انرژی آسیب دیده‌ایم، درباره ضرورت اصلاحات شبکه برق کشور، مطرح کرد: نکته دیگری که باز باید به آن توجه داشت اینست که باید معماری شبکه و صنعت برق را در کشور تغییر بدهیم. ما باید شبکه را برای کارکرد جزیره‌ای طراحی کنیم و در عین حال ستون فقرات شبکه یکپارچه تقویت شود.

 

ضرورت جزیره‌محور شدن شبکه برق

این کارشناس ادامه داد: اکنون باید نگاهمان را به صنعت برق تغییر بدیم زیرا در سال 2026، صنعت برق حیاتی‌ترین مولفه انرژی در هر کشوری است و جایگاه صنایع نفت و گاز پس از برق قرار دارد. برخلاف نظر برخی کارشناسان حوزه نفت، هزینه انتقال انرژی برق ما نسبت به انتقال گاز، ۱ به ۶ است و بایستی متناسب با این هزینه کنیم و شبکه را برای کارکرد جزیره محور آماده کنیم و در همین راستا، لازمست که نیروگاه‌ها پراکنده شوند.

عرب صادق تاکید کرد که باید برای بازسازی خرابی‌های صنعت برق، اصلاح رویکرد در معماری شبکه باشیم و شبکه برق جزیره‌ای را برای شرایط بحرانی تهیه کنیم زیرا این نوع از شبکه فقط در شرایط بحرانی موضوعیت دارد و در شرایط عادی، شبکه برق کشور باید سراسری باشد اما در کنار آن، قابلیت سوییچ شبکه به حالت جزیره محور در زمان بحران، فراهم شود.

او درباره شرایط ایجاد زمینه برای شبکه جزیره‌ای گفت: فراهم ساختن شبکه جزیره‌ای مستلزم اینست که اولا نیروگاه‌های تولید ما پراکنده باشند، ثانیا نیروگاه‌های ما باید زیر ۲۵ مگاوات باشند و به سمت نیروگاه‌های بزرگ نرویم و سوم اینکه نیروگاه‌ها باید «بلک استارت» باشند یعنی قابلیت روشن شدن بدون اتصال به شبکه را داشته باشند.

 

وعده کاهش ناترازی از ابتدا شعارگونه بود

این تحلیلگر حوزه انرژی در پاسخ به اینکه «آسیب صنعت برق در جنگ اخیر چه تاثیری بر وعده دولتمردان درباره کاهش ناترازی در تابستان سال آینده می‌گذارد؟»، پاسخ داد: این هدف اصلا از ابتدا هم قابل تحقق نبود. آقایان پزشکیان و علی‌آبادی در سال گذشته هم به رهبری قول داده بودند که ناترازی را کاهش دهند و اگر در آن وعده موفق شدند، در این وعده هم موفق خواهند بود.

عرب صادق یادآور شد: احتمالا در سال آینده ادعا کنند که جنگ عامل ناترازی است؛ وزیر نیرو در جنگ 12 روزه نیز ادعا کرده بود که جنگ باعث شد تا ناترازی داشته باشیم که ادعای نادرستی بود.

او درباره ناترازی سال آینده هشدار داد: تا قبل از وقوع جنگ اخیر، ارزیابی‌ها حاکی از این بود که ناترازی برق در تابستان 1405 به 25 هزارمگاوات خواهد رسید یعنی به اندازه یک سوم نیاز واقعی مصرف کشور، ناترازی خواهیم داشت و شاید شرایط جنگی این رقم را هم تشدید کند.

این کارشناس تصریح کرد که ناترازی از قبل شروع جنگ هم مشهود بود بنابراین وعده دولت درباره کاهش ناترازی در تابستان سال آینده، از ابتدا غیرقابل تحقق و شعارگونه بود.

 

هدف دشمن جنگ روانی است

عرب صادق درباره علت حملات آمریکایی-اسرائیلی به زیرساخت‌های برق کشور، عنوان کرد که هدف دشمن از این عملیات‌ها، آسیب به روان اجتماعی و جنگ روانی است.

او توضیح داد: هدف دشمن ایجاد جنگ روانی است. البته ایران در جنگ زیرساختی، چه در بخش آب و چه در بخش برق، 10 به هیچ نسبت به دشمن جلو است زیرا کافی است تنها 3 نیروگاه اسرائیل مورد هدف قرار بگیرند تا کامل دچار خاموشی شود اما در ایران الحمدلله تاب‌آوری قابل قبولی داریم گرچه در پدافند غیرعامل جای کار نکرده و غفلت مانده، زیاد داریم.

به گفته این تحلیلگر، هدف دشمن برای ایجاد جنگ روانی علیه مردم اینست تا دستگاه‌های خدمت‌رسان را متوقف کند.

 

تامین منابع مالی بازسازی از تنگه هرمز

عرب صادق درباره ارزیابی خود از ادعای ترامپ درباره شبکه برق ایران، بیان کرد: ترامپ ادعا کرده بود که ۲۰ سال طول خواهد کشید تا ایران بتواند شبکه برق خود را بازسازی کند در صورتی که این چنین نیست زیرا در جنگ زیرساختی قابلیت و کفایت خوبی وجود دارد تا بتوانیم آسیب‌ها را ترمیم کنیم.

او افزود: یکی از دلایل اصلی اطاله پروژه‌های صنعت برق، بحث‌های مالی است که زین پس می‌توانیم این منابع را از تنگه هرمز تامین کنیم. اکنون شبکه ما در بعضی از نقاط آسیب دیده است و ممکن است آسیب بیشتری هم ببیند اما چالش‌های بستری اجرای پروژه‌های صنعت برق زمین و معارضین هستند که خوشبختانه مسئله رفع معارض نداریم.

این کارشناس حوزه انرژی تاکید کرد: بنابراین می‌توانیم ضرر 70 همتی صنعت برق را از تنگه هرمز جبران کنیم و همچنین امکانات اجرایی جدیدی نمی‌خواهیم و باید همان قبلی‌ها را بازسازی کنیم. بنابراین به دلیل موجود بودن بستر اجرایی بازسازی و توانایی تامین مالی پروژه‌ها از بسته بودن تنگه هرمز، نهایت زمانی که برای بازسازی نیاز خواهیم داشت، 2 سال خواهد بود.

عرب صادق در پایان خاطرنشان کرد که اما ممکن است در مقابل، بازسازی تاسیسات زیرساختی کشورهای عربی، که به علت وجود پایگاه‌های آمریکایی آسیب دیده‌اند، بیشتر از ۲۰ سال طول بکشد.

 

مهدی عرب صادق در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»: تاکنون حداقل حدود ۷۰ همت درپی حملات به صنعت برق و عدم‌النفع تامین انرژی آسیب دیده‌ایم و این ضرر را می‌توانیم از بستن تنگه هرمز جبران کنیم و همچنین امکانات اجرایی جدیدی نمی‌خواهیم و باید همان قبلی‌ها را بازسازی کنیم. بنابراین به دلیل موجود بودن بستر اجرایی بازسازی و توانایی تامین مالی پروژه‌ها از بسته بودن تنگه هرمز، نهایت زمانی که برای بازسازی نیاز خواهیم داشت، 2 سال خواهد بود

یک کارشناس حوزه برق: ترامپ ادعا کرده بود که ۲۰ سال طول خواهد کشید تا ایران بتواند شبکه برق خود را بازسازی کند در صورتی که این چنین نیست زیرا در جنگ زیرساختی قابلیت و کفایت خوبی وجود دارد تا بتوانیم آسیب‌ها را ترمیم کنیم

 

سوتیتر: باید برای بازسازی خرابی‌های صنعت برق، در معماری شبکه اصلاح رویکرد داشته باشیم و شبکه برق جزیره‌ای را برای شرایط بحرانی تهیه کنیم زیرا این نوع از شبکه فقط در شرایط بحرانی موضوعیت دارد و در شرایط عادی، شبکه برق کشور باید سراسری باشد اما در کنار آن، قابلیت سوییچ شبکه به حالت جزیره محور در زمان بحران، فراهم شود