نایبرئیس انجمن پسته با انتقاد از نقش «خودتحریمی»ها در از دست رفتن بازارهای جهانی:
ترکیه و امارات پسته ایران را با برند خود صادر میکنند!
رامتین موثق
با گذشت بیش از 7 سال از تشدید تحریمهای بینالمللی، اقتصاد کشور بیش از پیش نحیف شده و از مدار توسعه عقب افتاده است؛ آمار رشد اقتصاد منفی، کاهش سرمایهگذاری و فرسودگی صنایع ایران، نشانههایی از دور افتادن ایران از جاده توسعه است. اما تبعات تحریمها تنها محدود به عدم توسعه اقتصادی نیست و بخش سنتی اقتصاد ایران را نیز درگیر کرده است.
از همان زمانی که ایران وارد مناسبات بینالمللی اقتصاد شد، به عنوان صادرکننده مواد خام و مصرفی، و واردکننده مصنوعات خارجی شناخته میشد و در این میان برخی کالاها نظیر پسته، فرش دستباف، زعفران، خاویار و ... جزو کالایی بودند که با نام ایران شناخته میشده و هنوز هم میشوند اما در نتیجه بیش از 7 سال تحریم، و شدت گرفتن رقابت در تجارت بینالمللی میان کشورها، بازیگران جدیدی برای این محصولات پیدا شدهاند که منجر به کاهش چشمگیر سهم ایران از بازارهای جهانی شده است.
نایبرئیس هیات امنای انجمن پسته ایران در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: اگر کرمان ۲۰۰ هزار هکتار باغ داشته باشد، در عین حال ۱۳۰ هزار تولیدکننده نیز دارد و این امر باعث پیدایش تولیدکنندگان خرد میشود و با تولیدکنندگان خرد نمیتوان برند واحد تولیدی ساخت. عملا یک جماعتی هم تحت عنوان Developer و تأمینکننده نیز در این میان وجود دارند که این کالاها را با کیفیات متفاوت و مختلف، با هم مخلوط میکنند
برخی آمارها حاکی از آن است که اکنون ایران به عنوان بازیگر اول صادرات پسته شناخته نمیشود و سهم خود را به ایالات متحده آمریکا واگذار کرده است. اقتصادآنلاین در گزارشی، در این خصوص، نوشت: «در حالی که ایران تا سال ۲۰۱۰ حدود نیمی از بازار جهانی پسته را در اختیار داشت، اکنون سهم آن به کمتر از ۳۰ درصد رسیده و آمریکا با اتکا به کشاورزی صنعتی و فناوریهای نوین، به بازیگر اول این بازار تبدیل شده است. نوسان تولید، ضعف در برندسازی و فشارهای تجاری، مهمترین عوامل عقبنشینی ایران عنوان میشود.» علاوه بر کاهش مستقیم صادرات، تحریم همچنین باعث شده است که محصول ایرانی به نام کشورهای دیگر صادر شود؛ فرش دستباف و زعفران دچار این مشکل شده بودند که اکنون پسته نیز به صف آنها اضافه شده است.
برای بررسی دلایل و چالشهای صادرات پسته، «توسعه ایرانی» گفتوگویی با یک عضو هیات امنای انجمن پسته ایران داشته است که مشروح آن را میخوانید.
سپری شدن پیک تقاضای جهانی
نایب رئیس هیات امنای انجمن پسته ایران در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، درباره علل کاهش صادرات پسته ایران، اظهار کرد: مقداری از این کاهش در صادرات پسته، مربوط به تقاضای جهانی است زیرا فصل و پیک تقاضای جهانی پسته سپری شده است.
جلیل کاربخش راوری درباره دیگر علل کاهش صادرات پسته ایران، گفت: بخشی هم مربوط به مقرراتی است که از داخل وضع شده است که عمده آن مربوط به مقررات سختگیرانهای است که نسبت به بازگشت ارز قائل شدهاند که من نام آن را خودتحریمی میگذارم.
به گفته او، دو عامل تحریم و مقررات دستوپاگیر داخلی در کاهش میزان صادرات پسته تاثیرگذار بوده که عامل دوم، تاثیر بیشتری را اعمال کرده است.
برگشت ارز به روش بانک مرکزی
سختگیرانه است
نماینده فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی کرمان درباره تاثیر عوامل و قوانین داخلی بر کاهش صادرات پسته، بیان داشت: این موانع داخلی محدودیتهایی را در حوزه برگشت ارز حاصل از صادرات قائل شده است زیرا این نرخهایی که برای ارز حاصل از صادرات درنظر گرفته شده، تکلیفی و دستوری است.
اکنون پسته ایرانی به مقاصد دیگر میرود و Re-export میشود و برای مثال ابتدا به ترکیه و امارات میرود و سپس از این مبادی مجددا صادر میشود. کما اینکه سایر محصولات صادراتی ما، نظیر فرش و زعفران نیز از سایر مبادی به عنوان کالای غیرایرانی یا ایرانی صادر میشود. برای مثال از آنجا که برای صادرات پسته به کانادا دچار مشکل شدهایم، پسته ایرانی ابتدا به ترکیه میرود و سپس به نام ترکیه به کانادا صادر میشود
کاربخش راوری افزود: در این بازه زمانی، با توجه به تحریمهایی که در حوزه بینالمللی و بانکی کشور را درگیر کرده است، برگشت ارز حاصل از صادرات، با روشهایی که بانک مرکزی اعلام میکند، عملا سخت میشود کما اینکه سایر حوزههای اقتصادیای که محصول صادرات دارند، مانند شرکتهای بزرگ معدنی هم با همین مشکلات درگیرند. دولت صادرکنندگان را مکلف کرده است تا ارز را در یک بازه زمانی مشخص، میزان مشخص و یک نرخ دستوری بازگردانند در صورتی که بازار عملا با نرخهای روز ارز شکل میگیرد اما نرخ تکلیفی دولت از این مقدار کمتر است.
او مطرح کرد: اکنون صادرکنندگان این دغدغه را دارند که اگر ارز حاصل از صادرات را از مقصد صادراتی بازگردانند و بنا به دلایل تغییر نرخ بازارها، نرخ ارز ریزشی شود، چه کسی زیان آنها را پوشش میدهد؟ این مسئله به دغدغه صادرکنندگان ما تبدیل شده است و اگر این مشکلات مرتفع شوند و شاهد ثبات نرخ ارز باشیم، قطعا هم محدودیتهای صادراتی و هم نگرانی صادرکنندگان کاهش پیدا میکند.
آمریکا 2 برابر ما تولید دارد
این فعال اقتصادی درباره کاهش سهم ایران در بازار جهانی پسته و جایگزینی محصول آمریکایی، عنوان کرد: متاسفانه محصول پسته آمریکایی جایگزین محصول ایرانی در بازارهای جهانی شده است و با توجه به میزان تولیدی که آمریکاییها دارند، که شاید بیش از 2 برابر تولید ما باشد، قطع به یقین بازارها را تسخیر کردهاند.
کاربخش راوری درباره دلایل جایگزینی آمریکاییها، اظهار داشت: فعالان اقتصادی آمریکا محدودیتهای کمتری و روابط اقتصادی راحتتری دارند اما صادرکنندگان ما درگیر مشکلات ناشی از تحریم از قبیل بازگشت ارز و حتی محدودیتهای حملونقلی هستند. او تصریح کرد: با توجه به محدودیتهایی که کشورهای دیگر برای صادرکنندگان ما ایجاد میکنند، مقاصد صادراتی ما کاهش پیدا کرده است. برای مثال کانادا ورود محصول پسته ایرانی را ممنوع کرده است که دلیل این امر، بهداشتی بوده است ولی در هر صورت، دغدغههای دیگری هم داریم که باعث میزان کاهش صادرات شده است.
جلیل کاربخش راوری: کانادا ورود محصول پسته ایرانی را ممنوع کرده است که دلیل این امر، بهداشتی بوده است. مدتهاست کانادا با ایران برای پیگیری مشکلات بهداشتی برخی محصولات پسته ایران، مکاتبه داشته است تا ایران نیز پاسخ مناسبی بدهد اما متاسفانه متولیان امر، که وزارت بهداشت و جهاد کشاورزی هستند، در ارائه پاسخ مناسب تعلل میکنند در صورتی که میتوانستند با بررسی آن محموله پسته آلوده و پیگیری دلایل آن، پاسخ مناسبی برای طرف کانادایی ارسال کنند
صادرات مجدد پسته ایرانی به اسم ترکیه
نایب رئیس هیات امنای انجمن پسته ایران در ادامه، به صادر شدن پسته ایرانی به نام کشورهای دیگر اشاره کرد و گفت: اکنون پسته ایرانی به مقاصد دیگر میرود و Re-export میشود و برای مثال ابتدا به ترکیه و امارات میرود و سپس از این مبادی مجددا صادر میشود.
کاربخش راوری یادآور شد: کما اینکه سایر محصولات صادراتی ما، نظیر فرش و زعفران نیز از سایر مبادی به عنوان کالای غیرایرانی یا ایرانی صادر میشود. برای مثال از آنجا که برای صادرات پسته به کانادا دچار مشکل شدهایم، پسته ایرانی ابتدا به ترکیه میرود و سپس به نام ترکیه به کانادا صادر میشود.
او درباره شکلگیری این روند، توضیح داد: دلیل این موضوع به همان محدودیتهایی که برای کشور ما قائل شدهاند، برمیگردد. برای مثال مدتهاست کانادا با ایران برای پیگیری مشکلات بهداشتی برخی محصولات پسته ایران، مکاتبه داشته است تا ایران نیز پاسخ مناسبی بدهد اما متاسفانه متولیان امر، که وزارت بهداشت و جهاد کشاورزی هستند، در پاسخ مناسب تعلل میکنند در صورتی که میتوانستند با بررسی آن محموله پسته آلوده و پیگیری دلایل آن، پاسخ مناسبی برای طرف کانادایی ارسال کنند.
این مقام صنفی تاکید کرد: تا مشکلاتی نظیر محدویتهای برگشت ارز و محدودیتهای تحریمی و حملونقلی رفع نشود، این سیر نزولی صادرات کماکان ادامه دارد.
به اعتقاد او، اتفاقات سیاسی اخیر نیز در از بین رفتن برخی مزیتهای ایران نقش داشته است هرچند که قبل از این موضوعات نیز نوسانات و عدم ثبات نرخ ارز، جزو دغدغه صادرکنندگان بوده است.
تولیدکنندگان متعدد بدون برند واحد!
کاربخش راوری درباره اینکه «آیا نبود برند ملی در کاهش صادرات پسته نقش داشته است؟»، پاسخ داد: نبود یک برند ملی شناخته شده نیز میتواند در کاهش صادرات پسته موثر باشد.
او درباره نقش این عامل، بیان کرد: تولیدکنندگان آمریکاییها در قالب چند برند مشخص کار میکنند ولی در ایران تولیدکنندگان متعددی داریم. برای مثال طبق آمارهای وزارت جهاد کشاورزی، 27 استان کشور مشغول به تولید پسته هستند؛ هرچند که سابقا پسته در انحصار استانهای کرمان، خراسان و سمنان بود اما اکنون دامنه کشت در سطح کشور وسیع شده است. برای مثال اگر کرمان ۲۰۰ هزار هکتار باغ داشته باشد، در عین حال ۱۳۰ هزار تولیدکننده نیز دارد و این امر باعث پیدایش تولیدکنندگان خرد میشود و با تولیدکنندگان خرد نمیتوان برند واحد تولیدی ساخت. عملا یک جماعتی هم تحت عنوان Developer و تأمینکننده این وسط وجود دارد که این کالاها را ، با کیفیات متفاوت و مختلف، با هم مخلوط میکنند.
نماینده فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی کرمان: شاهد کاهش تولید پسته نیز هستیم، منابع آبی زیرزمینی ما مرتبا کاهش مییابد و به همین دلیل، بهرهوری کاهش پیدا کرده است و تولید دیگر عملا توجیه اقتصادی ندارد. با نرخهای دستوری ارز که دولت تعیین میکند، افزایش هزینههای تولید و کاهش منابع آبی، تولید از توجیه اقتصادی ساقط میشود و همین امر نیز یک دلیل مخرب در صادرات پسته است
نماینده فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی کرمان ادامه داد: صادرکنندگان ما دارای برخی برندها هستند اما کافی نیست. بخشی از این عدم توانایی در برندسازی برگرفته از قوانین و مقررات کشور نیز هست؛ مثلا چرا کشاورزی ما هنوز خرده مالکی است؟ در پاسخ باید گفت که به قانون ارث مرتبط است. از سوی دیگر، شاهد کاهش تولید نیز هستیم، منابع آبی زیرزمینی ما مرتبا کاهش مییابد و به همین دلیل، بهرهوری کاهش پیدا کرده است و تولید دیگر عملا توجیه اقتصادی ندارد.
کاربخش راوری در پایان خاطرنشان کرد: با نرخهای دستوری ارز که دولت تعیین میکند، افزایش هزینههای تولید و کاهش منابع آبی، تولید از توجیه اقتصادی ساقط میشود و همین امر نیز یک دلیل مخرب در صادرات پسته است.
دیدگاه تان را بنویسید