تحریمها، راه آزمونهای بینالمللی را برای ایرانیان تنگتر کرد
از تافل تا PTE؛ محرومیت به جرم ایرانی بودن!
سعیده علیپور
محدودیتهای تازه آمریکا علیه ایران، این بار به آزمونهای بینالمللی زبان و پذیرش دانشگاهی رسیده است. شرکت بریتانیایی پیرسون، برگزارکننده آزمون PTE، اعلام کرده از ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ دیگر نمیتواند برای افرادی که محل اقامت اصلیشان ایران است آزمون برنامهریزی یا برگزار کند، مگر آنکه داوطلب بتواند ثابت کند اقامت اصلی او در کشوری دیگر است. PTE پیش از این نیز مرکز رسمی در ایران نداشت و داوطلبان ایرانی برای شرکت در آن به کشورهای دیگر سفر میکردند، اما با مقررات تازه حتی سفر به کشوری مانند ترکیه یا امارات لزوما امکان شرکت در آزمون را فراهم نمیکند و محل اقامت اصلی داوطلب مهم است.
تصمیم پیرسون چند روز پس از محدودیتهای مشابه برای دیگر آزمونهای بینالمللی اعلام شده است. ETS برگزاری تافل و GRE را در داخل ایران متوقف کرده، هرچند ایرانیان همچنان میتوانند برای شرکت در این دو آزمون به کشورهای دیگر بروند. دولینگو نیز آزمون خود را برای افرادی که در ایران حضور دارند یا از مدارک شناسایی صادرشده در ایران استفاده میکنند محدود کرده است. به این ترتیب، در کمتر از دو هفته، مسیر دریافت مدارکی که برای پذیرش دانشگاهی، مهاجرت تحصیلی و در برخی موارد مهاجرت و فعالیت حرفهای ضروریاند، برای متقاضیان ایرانی پیچیدهتر شده است.
تفاوت مقررات تازه در همینجاست: برای برخی آزمونها مسئله فقط نبودن مرکز برگزاری در ایران و تحمیل هزینه سفر خارجی است، اما در مورد PTE و برخی آزمونهای دیگر پیرسون، داشتن پول بلیت و هتل هم لزوما کافی نیست. داوطلبی که ساکن ایران است باید پیش از سنجیدهشدن زبان یا توانایی علمی خود، امکان اثبات اقامت در کشوری دیگر را داشته باشد. محدودیتی که بار دیگر این پرسش را پیش کشیده است که تحریمهایی با هدف فشار بر ایران، در عمل تا چه اندازه مستقیما مسیر تحصیل و مهاجرت جوانان ایرانی را هدف قرار میدهند.
یک معافیت ۱۲ساله چگونه تعلیق شد؟
ریشه این تغییرها به ۲۴ اوت ۲۰۲۶ بازمیگردد، زمانی که دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، OFAC، «مجوز عمومی G» مربوط به ایران را بهطور نامحدود تعلیق کرد. این مجوز از سال ۲۰۱۴ بخشی از خدمات آموزشی را از محدودیتهای تحریمی مستثنا کرده و به موسسات آمریکایی اجازه داده بود برخی خدمات را به دانشجویانی که در ایران حضور دارند یا معمولا مقیم ایران هستند ارائه کنند. خود OFAC اکنون صریحا این مجوز را در فهرست مجوزهای تعلیقشده قرار داده است.
همزمان مجوز دیگری برای جمعکردن تعهدات قبلی صادر شد. همین دوره انتقالی است که باعث شده تاریخ ۸ سپتامبر در اطلاعیه چند برگزارکننده آزمون دیده شود. آنچه در روزهای اخیر رخ داده، بنابراین مجموعهای از تصمیمهای مستقل موسسات آموزشی نیست. واکنش زنجیرهای شرکتها و برگزارکنندگان آمریکایی یا وابسته به خدمات آمریکایی به یک تغییر در مقررات تحریمی است.
تافل؛ راه سفر هنوز باز است
TOEFL iBT یکی از اصلیترین آزمونهای سنجش مهارت زبان انگلیسی برای تحصیل در دانشگاههای خارجی است. این آزمون توانایی خواندن، شنیدن، نوشتن و صحبتکردن به انگلیسی را میسنجد و مدرکش در بسیاری از دانشگاهها و موسسات آموزشی جهان پذیرفته میشود.
ETS پس از تعلیق مجوز G اعلام کرد همه نوبتهای آینده تافل و GRE در داخل ایران لغو خواهند شد. اما نکته مهم این است که این موسسه تابعیت ایرانی را ممنوع نکرده است. در توضیح رسمی ETS آمده که شهروندان ایرانی همچنان میتوانند در مراکز موجود در کشورهای دیگر تافل یا GRE بدهند. ETS همچنین اعلام کرده فعلا زمان مشخصی برای بازگشت آزمونها به ایران وجود ندارد.
تافل و GRE در ایران متوقف شدهاند، دولینگو برای دارندگان مدارک شناسایی ایرانی محدودیت گذاشته و PTE نیز برای افراد مقیم ایران با شرط اثبات اقامت خارجی مواجه شده است. مجموعه این تصمیمها میتواند مسیر اپلای و مهاجرت تحصیلی را بیش از گذشته طبقاتی کند. زیرا در کنار توان علمی و زبان، حالا توان پرداخت سفر خارجی و در برخی موارد داشتن اقامت در کشوری دیگر هم تعیینکننده شده است
یعنی برای متقاضی تافل هنوز گزینه سفر خارجی باقی مانده است. گزینهای که البته ارزان نیست. هزینه بلیت، هتل و رفتوآمد و در بعضی کشورها ویزا به هزینه اصلی آزمون اضافه میشود. برای داوطلبی که درآمدش ریالی است، حذف مرکز آزمون داخل کشور میتواند هزینه دسترسی به همان مدرک را چند برابر کند.
GRE آزمون زبان نیست
یکی از اشتباههای رایج در خبرهای این چند روز قرار دادن GRE در ردیف «آزمونهای زبان» است. GRE General Test آزمون زبان به معنای تافل، آیلتس یا PTE نیست؛ هرچند بخش کلامی آن به مهارت بالای انگلیسی نیاز دارد. این آزمون بیشتر برای سنجش استدلال کلامی و کمی و توانایی تحلیلی متقاضیان تحصیلات تکمیلی استفاده میشود.
یک متقاضی دکتری ممکن است بنابراین به دو آزمون جداگانه نیاز داشته باشد. تافل برای اثبات مهارت زبان و GRE برای بخشی از فرایند ارزیابی دانشگاهی. توقف هر دو آزمون در ایران برای چنین فردی فقط جابهجایی یک تاریخ امتحان نیست؛ ممکن است او را ناچار به سفر خارجی برای یک یا حتی دو آزمون کند.
PTE؛ از امتحان زبان تا مهاجرت
PTE یا Pearson Test of English نیز برای سنجش زبان انگلیسی طراحی شده، اما انواع مختلف آن کاربردهای متفاوت دارند. PTE Academic بیشتر برای پذیرش دانشگاهی و برخی مسیرهای مهاجرتی و حرفهای استفاده میشود، درحالیکه PTE Core برای برخی مسیرهای مهاجرتی کانادا کاربرد دارد. پیرسون میگوید شبکه PTE نزدیک به ۵۰۰ مرکز در جهان دارد.
اما برای ایرانیان مسئله تازهای پیش آمده است. چون در ایران مرکز رسمی PTE وجود نداشت، متقاضی تا امروز میتوانست برای آزمون به کشور دیگری برود. حالا محدودیت بر «اقامت اصلی» فرد قرار گرفته است. بنابراین سفر کوتاهمدت ممکن است راهحل نباشد.
نمونه روشن چگونگی اجرای این سیاست را میتوان در مقررات تازه GMAT دید. برگزارکننده GMAT اعلام کرده از ۸ سپتامبر داوطلبانی که محل اقامت اصلیشان ایران است نمیتوانند آزمون را رزرو یا برگزار کنند. اگر فرد مدعی باشد خارج از ایران اقامت دارد، باید علاوه بر گذرنامه، مدرک دیگری برای اثبات اقامت در کشور دوم به مرکز آزمون ارائه دهد.
دولینگو؛ حتی مدرک هویتی هم تعیینکننده است
Duolingo English Test در سالهای اخیر به یکی از گزینههای پرطرفدار اپلای تبدیل شد. بهویژه به این دلیل که آزمون آنلاین است و فرد میتواند بدون مراجعه به مرکز آزمون در آن شرکت کند. اما محدودیت دولینگو از محدودیت ETS هم فراتر رفته است.
این شرکت اعلام کرده از اول سپتامبر ارائه آزمون به کسانی که در ایران هستند یا برای احراز هویت از مدارک صادرشده توسط دولت ایران استفاده میکنند متوقف شده است. بنابراین ممکن است یک ایرانی حتی پس از خروج از کشور نیز، اگر تنها مدرک هویتی قابل استفادهاش ایرانی باشد، نتواند در آزمون شرکت کند. دولینگو گفته نمیداند این مقررات چه زمانی تغییر خواهد کرد.
محدودیتهای تازه فقط به توقف برگزاری آزمون در ایران ختم نمیشود. در مورد PTE، داوطلبی که محل اقامت اصلیاش ایران است حتی با سفر به ترکیه، امارات یا کشور دیگر هم لزوما نمیتواند در آزمون شرکت کند و باید اقامت خارج از ایران را اثبات کند. تغییری که دسترسی به آزمون را از مسئله هزینه سفر به مسئله داشتن امکان اقامت در کشور دوم تبدیل کرده است
آیلتس؛ راهی که پیشتر بسته شده بود
IELTS هم آزمون زبان انگلیسی است. IELTS Academic بیشتر برای دانشگاه و برخی مشاغل حرفهای استفاده میشود و IELTS General Training عمدتا در مسیرهای مهاجرتی و کاری کاربرد دارد. اما توقف آیلتس در ایران برخلاف تافل مستقیما نتیجه تصمیم تازه OFAC نیست.
IDP از ماهها قبل اعلام کرده بود آخرین آزمون آیلتس در ایران ۳۱ ژانویه ۲۰۲۶ برگزار میشود. دلیل اعلامشده «عوامل مالی و مقرراتی خارج از کنترل» این موسسه بود. بنابراین وقتی موج جدید محدودیت تافل، دولینگو و PTE آغاز شد، یکی از مهمترین گزینههای قبلی متقاضیان ایرانی از قبل از داخل کشور حذف شده بود.
فقط دانشجوها نیستند
محدودیتها تنها به آزمونهای زبان ختم نمیشود. GMAT که برای بسیاری از دورههای MBA و مدیریت استفاده میشود مدرک زبان نیست و تواناییهای تحلیلی، کمی و کلامی متقاضی را ارزیابی میکند. Pearson VUE نیز شبکهای برای برگزاری طیف وسیعی از آزمونهای حرفهای است. به این ترتیب پزشکان، متخصصان و افرادی که برای ادامه فعالیت حرفهای در کشورهای دیگر به آزمونهای استاندارد نیاز دارند نیز میتوانند تحت تاثیر تغییرهای اخیر قرار بگیرند.
از همین جا مسئله از یک خبر آموزشی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود. نخستین اثر، گرانتر شدن مسیر است. متقاضی تافل اکنون میتواند خارج از ایران امتحان بدهد، اما باید هزینه سفر را نیز بپردازد. مرحله بعد اما نابرابرتر است: در PTE یا GMAT، برای بعضی داوطلبان حتی داشتن پول سفر کافی نیست. کسی که امکان داشتن اقامت در کشوری دیگر را دارد از کسی که تمام زندگیاش در ایران است یک قدم جلوتر قرار میگیرد.
این تحریم به چه کسی ضربه میزند؟
واکنش داوطلبان در شبکههای اجتماعی در روزهای گذشته ترکیبی از خشم، نگرانی و طنز تلخ بوده است. کاربران درباره لغو آزمونها و هزینه سفر به ترکیه، ارمنستان و کشورهای دیگر بحث میکنند. یکی از داوطلبان گفته بود دو روز گریه کرده اما حالا ناچار است هزینه سفر خارجی را نیز به برنامه خود اضافه کند.
دادخواست «بازگرداندن دسترسی تافل و GRE برای دانشجویان ایرانی» نیز در چند روز هزاران امضا جمع کرده است. نویسندگان آن نوشتهاند دانشجویانی که ماهها آماده شده و برنامه اپلای خود را با تاریخ آزمون هماهنگ کردهاند ممکن است ددلاین دانشگاه، بورس تحصیلی یا یک سال تحصیلی را از دست بدهند. دادخواستهای دیگری نیز برای بازگرداندن دسترسی ایرانیان به PTE راه افتاده است.
یک داوطلب تافل در تهران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تمام برنامهام بر اساس شرکت در این آزمون چیده شده بود».
به اعتقاد اغلب معترضان به این محدودیتها مجموعه این تصمیمها میتواند مسیر اپلای و مهاجرت تحصیلی را بیش از گذشته طبقاتی کند. زیرا در کنار توان علمی و زبان، حالا توان پرداخت سفر خارجی و در برخی موارد داشتن اقامت در کشوری دیگر هم تعیینکننده شده است.
هرچند فعلا نمیتوان گفت مسیر اپلای و مهاجرت برای ایرانیان بسته شده است، اما این مسیر پرهزینهتر و نامطمئنتر شده. تحریم به نقطهای رسیده که فرد پیش از آنکه دانش، زبان یا توانایی تحلیلیاش سنجیده شود باید پاسخ پرسشهای دیگری را بدهد: کجا زندگی میکند؟ چه مدرکی در دست دارد؟ آیا توان پرداخت سفر را دارد؟ و آیا اصلا حق نشستن روی صندلی آزمون را پیدا میکند؟
دیدگاه تان را بنویسید