بازخوانی تشییع پیکر آیتالله خامنهای در واپسین ساعات بدرقه
قم؛ ایستگاه میانی وداع با رهبر شهید
شهر قم روز گذشته شاهد یکی از بزرگترین تجمعات انسانی در تاریخ معاصر خود بود. آیین تشییع پیکر آیتالله سید علی خامنهای، رهبر فقید ایران و اعضای خانواده ایشان، در حالی برگزار شد که از نخستین ساعات بامداد، تمامی مسیرهای منتهی به بلوار پیامبر اعظم(ص) با حضور جمعیت عزادار مسدود شده بود. این مراسم که به دنبال وقایع اسفندماه سال گذشته و اعلام شهادت ایشان در جریان درگیریهای نظامی اخیر سازماندهی شده است، بخشی از یک پروتکل ملی و فراملی برای ادای احترام به شخصیتی است که بیش از سه دهه عالیترین مقام رسمی کشور را بر عهده داشت. گزارشهای میدانی نشان میدهد که برنامهریزی برای این مراسم از روزهای قبل توسط ستاد ملی آیین تشییع آغاز شده بود و شهر قم به عنوان پایگاه مذهبی و حوزوی کشور، میزبانی این مرحله از وداع را بر عهده داشت تا پیوند میان نهاد مرجعیت و رهبری سیاسی بار دیگر در معرض دید ناظران قرار گیرد.
آغاز رسمی مراسم در صحنهای وسیع مسجد مقدس جمکران رقم خورد؛ مکانی که از عصر روز دوشنبه میزبان کاروانهای مردمی بود که از استانهای مختلف کشور خود را به این نقطه رسانده بودند. طبق آمارهای ارائه شده توسط نهادهای خدماتی، شبستانها و صحنهای این مکان مقدس از نخستین ساعات روز سهشنبه به طور کامل پر شده بود. آیین اقامه نماز میت که بخش محوری این مراسم بود، به امامت آیتالله جوادی آملی برگزار شد. بر اساس سنتهای فقهی، سه نوبت نماز مجزا بر پیکرهای حاضر اقامه شد. در نوبت نخست، نماز بر پیکر رهبر فقید اقامه شد و در نوبتهای بعدی، پیکرهای سیده بشری حسینی خامنهای، شهیده زهرا حدادعادل و زهرا محمدی گلپایگانی، نوه خردسال ایشان، مورد اقامه نماز قرار گرفتند. آیتالله جوادی آملی در جریان این آیین، با قرائت اذکار و عباراتی که بازتابدهنده ابعاد فقهی و مجاهدتهای متوفی بود، بر جایگاه ایشان در حفظ کیان امت اسلامی تاکید کرد. حضور شخصیتهای برجسته سیاسی، اعضای مجلس خبرگان رهبری و نمایندگان بیوت مراجع در صفوف نخست نماز، بر اهمیت حاکمیتی و مذهبی این رخداد افزود.
با پایان یافتن آیین بدرقه در قم، پیکر رهبر فقید جهت انجام تشریفات مذهبی و رسمی به کشورهای همسایه و عتبات عالیات منتقل شد. این سفر معنوی در نهایت با برگزاری مراسم تدفین در جوار بارگاه امام رضا (ع) در مشهد مقدس به پایان خواهد رسید
هفت کیلومتر پیادهروی؛ از جمکران تا آستان معصومه (س)
بلوار پیامبر اعظم (ص) به طول هفت کیلومتر، مسیر اصلی انتقال پیکرها از مسجد جمکران به سمت حرم مطهر حضرت معصومه (س) بود. این مسیر که به لحاظ مهندسی شهری برای تجمعات بزرگ طراحی شده است، روز گذشته شاهد حضور عزادارانی بود که با پرچمهای سهرنگ ایران و بیرقهای سرخ «یالثارات الحسین» در دو سوی بلوار مستقر شده بودند. خودروی حامل پیکرها که با پوششی از گل و پارچههای سبز تزیین شده بود، به دلیل حضور جمعیت در اطراف آن با سرعتی بسیار اندک حرکت میکرد. در طول مسیر، مداحان و مرثیهسرایان به ذکر مصیبت پرداختند و گروههای مختلف مردمی با شعارهای مذهبی و حماسی، کاروان را همراهی کردند. برای مقابله با گرمای هوا و تامین سلامت تشییعکنندگان، دستگاههای مه پاش و واحدهای سیار آبرسانی در فواصل مشخص مستقر شده بودند و نیروهای امدادی هلال احمر و اورژانس به صورت مداوم وضعیت سلامت حاضران را رصد میکردند. این نظم لجستیکی در کنار حضور مردمی، تصویری از مدیریت بحران و سازماندهی تجمعات انبوه در شرایط حساس ملی را به نمایش گذاشت.
یکی از ویژگیهای برجسته مراسم روز گذشته در قم، حضور اتباع غیرایرانی و طلاب علوم دینی از ملیتهای مختلف بود. زائرانی از کشورهای حوزه خلیج فارس، لبنان، عراق، پاکستان و افغانستان با در دست داشتن پرچمهای ملی خود و تصاویر رهبر فقید، بر جنبههای فراملی جایگاه ایشان تاکید داشتند. نوحهخوانی به زبانهای عربی و اردو در کنار زبان فارسی، فضای صوتی مراسم را به یک رخداد بینالمللی تبدیل کرده بود. این حضور نشاندهنده نفوذ معنوی و سیاسی رهبر فقید در جغرافیای جهان اسلام و جبهه مقاومت است که در طول دهههای گذشته به عنوان یکی از راهبردهای اصلی سیاست خارجی ایران دنبال شده بود. همچنین حضور زنان با پوششهای متنوع و اقشار مختلف اجتماعی، از دانشگاهیان تا کارگران، نشاندهنده ابعاد ملی این واقعه بود که فراتر از دستهبندیهای معمول سیاسی، بخش بزرگی از جامعه را برای وداع نهایی به خیابانها کشانده بود.
شهر قم روز گذشته میزبان زائران و شهروندان قمی بود که برای وداع با پیکر شهید آیتالله سید علی خامنهای در مسیر بلوار پیامبر اعظم گرد هم آمدند. این مراسم با اقامه نماز توسط شخصیتهای برجسته حوزه علمیه و حضور مقامات رسمی کشور در فضایی از نظم و آرامش برگزار شد
تقارن دو تیرماه، واقعه مسجد ابوذر و شهادت درجنگ
تحلیلگران سیاسی، تقارن این مراسم با ماه تیر را واجد معنای نمادین میدانند. تیرماه در تقویم سیاسی آیتالله سید علی خامنهای با دو حادثه بزرگ گره خورده است؛ نخست ترور نافرجام در ۶ تیرماه ۱۳۶۰ در مسجد ابوذر تهران که منجر به جانبازی ایشان شد، و دوم تشییع پیکر ایشان در تیرماه ۱۴۰۵ که در پی یک حملات بینالمللی آمریکا و اسرائیل به وقوع پیوست. این فاصله ۴۵ ساله، روایتی از استمرار یک خطمشی سیاسی و تقابلهای ژئوپلیتیک است که از نخستین سالهای انقلاب آغاز و تا لحظه شهادت ایشان ادامه یافت. سردار اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه، در پیامی به همین مناسبت، زندگی رهبر فقید را روایتی از ایستادگی در برابر فشارهای خارجی توصیف کرد و تاکید داشت که این مسیر با شهادت ایشان متوقف نخواهد شد. این نگاه تاریخی، در سخنان سایر مقامات از جمله مسعود پزشکیان، رئیسجمهور نیز بازتاب داشت که بر لزوم حفظ میراث وحدتبخش رهبری در دوران جدید تاکید کردند.
بخش مهمی از گزارشهای روز گذشته به موضوع انتقال قدرت و ثبات سیاسی کشور اختصاص داشت. پس از شهادت رهبر فقید در نهم اسفندماه ۱۴۰۴، مجلس خبرگان رهبری در اقدامی سریع و برای جلوگیری از هرگونه خلأ قانونی، آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای را به عنوان رهبر جدید معرفی کرد. مراسم تشییع در قم، در واقع نخستین حضور مردمی در دوران رهبری جدید بود که به نوعی تجدید بیعت با ساختار سیاسی نظام نیز تلقی میشد. حضور رئیسجمهور و رئیس مجلس در همایشهای جانبی این مراسم و تاکید بر ادامه راه رهبر فقید، نشاندهنده هماهنگی میان قوای مختلف در دوره گذار است. دولت با اعلام برنامههای دقیق تشییع در شهرهای مختلف و حتی خارج از مرزها، تلاش کرده است تا نظم اداری و اجرایی خود را در مدیریت این واقعه بزرگ به اثبات برساند.
هجرت پیکرها به عتبات و تشییع در عراق
با پایان یافتن مراسم در قم، پیکر رهبر فقید و همراهانشان بعدازظهر روز گذشته جهت انجام تشریفات بینالمللی به کشور عراق منتقل شد. این بخش از مراسم که با هماهنگی دولت عراق و آستانهای مقدس در نجف و کربلا برنامهریزی شده، نشاندهنده عمق روابط راهبردی میان تهران و بغداد است. علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، با اعلام تعطیلی رسمی در این کشور برای روز چهارشنبه، بستر لازم برای حضور شیعیان عراق در مراسم تشییع را فراهم آورده است. طبق برنامههای اعلام شده، آیین وداع در حرم امام علی (ع) در نجف و سپس در حرمهای مطهر امام حسین (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) در کربلا برگزار خواهد شد. این نخستین بار در تاریخ معاصر است که پیکر یک رهبر سیاسی از ایران با این سطح از تشریفات رسمی و مردمی در خاک عراق تشییع میشود که خود پیامی به رقبای منطقهای و قدرتهای جهانی در خصوص همگرایی محور مقاومت صادر میکند.
آیتالله سید مجتبی حسینی، نماینده رهبری در عراق، اظهار کرد:«مردم استانهای مختلف عراق از جمله بصره و ناصریه با ارسال طومارهایی خواستار میزبانی از پیکرها بودند، اما به دلیل محدودیت زمان، مراسم به نجف و کربلا محدود شد.» حضور مقامات بلندپایه ایرانی از جمله رئیسجمهور و رئیس مجلس در مراسم عراق، بر اهمیت دیپلماتیک این سفر افزوده است. این بخش از تشییع، نه تنها یک آیین مذهبی، بلکه نمایشی از نقش منطقهای و پیوند ناگسستنی میان دو ملت ایران و عراق در برابر تهدیدات مشترک تلقی میشود.
مشهد مقصد نهایی وداع
مقصد نهایی این سفر تاریخی، شهر مقدس مشهد خواهد بود. بر اساس اطلاعیه ستاد ملی تشییع، پیکر آیتالله سید علی خامنهای روز پنجشنبه ۱۸ تیرماه ۱۴۰۵ در میان استقبال مردم مشهد به سمت حرم مطهر امام رضا (ع) هدایت خواهد شد تا در جوار بارگاه رضوی به خاک سپرده شود. انتخاب مشهد به عنوان محل تدفین، علاوه بر علقههای شخصی و خانوادگی رهبر فقید به این شهر، بر جایگاه مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران تاکید دارد. با انجام مراسم تدفین در روز پنجشنبه، پرونده یکی از طولانیترین و پرجزئیاتترین مراسمهای تشییع در تاریخ ایران بسته خواهد شد، اما پیامدهای سیاسی و اجتماعی این واقعه و چگونگی استقرار کامل ساختار قدرت در دوران رهبری جدید، همچنان موضوع اصلی تحلیلهای رسانهای در روزها و ماههای آتی خواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید