آکسیوس از گفتوگوی عراقچی و ویتکاف درباره ناآرامی ها و احتمال مذاکره خبر داد؛
تـرَک «اعتراضات» بر دیوارهای بلند بنبست؟
نهال فرخی
یک پیام کوتاه در میانه روزهای عجیب و سخت ایران و در شرایطی که شبکههای ارتباطی کشور تقریبا قطع است بار دیگر توجهها به دستگاه دیپلماسی کشور را جلب کرد.
شامگاه دیروز اکسیوس از گفتوگوی عراقچی و ویتکاف خبر داد و به نقل از برخی منابع نوشت که «سید عباس عراقچی»، وزیر خارجه ایران و «استیو ویتکاف»، فرستاده ویژه امریکا طی تعطیلات آخر هفته درباره ناآرامیها در ایران گفتوگو کردند.
این منابع همچنین اشاره کردند که ویتکاف و عراقچی درباره امکان برگزاری نشست طی روزهای آتی تبادلنظر کردند.
صبح دیروز نیز رویترز به نقل از خبرنگاران کاخ سفید نوشت که دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا موافقت کرده تا با نمایندگان ایران درباره مسئله هستهای گفتگو کند. همچنین خبرگزاری مهر دیروز بر اساسا همین خبر رویترز تصریح کرد که براساس این گزارش ادعایی، دهم ژانویه بین مقامات ایران و رئیسجمهوری آمریکا تماسی برقرار شده و ترامپ برای برگزاری نشستی با مقامات ایرانی اعلام آمادگی کرده است. به گفته خبرنگاران کاخ سفید، رئیسجمهوری آمریکا در پاسخ به سوالاتی درباره تحولات جاری در ایران گفت که «ایران خواهان مذاکره است. ما ممکن است با آنها دیدار کنیم؛ در واقع یک نشست با آنها در حال برنامهریزی است»، وی با این حال به سبک همیشگی ابهامگونه خود مدعی شد که «ممکن است پیش از مذاکره اقدامی انجام شود». همچنین به گفته خبرگزاری رویترز، محور این گفتوگوها برنامه هستهای تهران بوده است.
تایید تلویحی ادعای ترامپ
درباره رد و بدل کردن پیام
ساعتی پس از انتشار این گزارش بود که سخنگوی وزارت خارجه در نشست خبری درباره اظهارات مطرح شده از سوی ترامپ درباره مذاکره با ایران گفت: بله. موارد و ایدههایی را طرف آمریکایی مطرح کرده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه در پاسخ به سوالی مبنی بر این که «رئیسجمهور آمریکا روز گذشته اعلام کرده که درخواستی برای مذاکره از سوی ایران دریافت کرده است؛ همزمان در یک صحبت مبهم نیز گفته که ممکن است بخواهد پیش از مذاکره اقدامی صورت دهد. اولا آیا کانال تماس بین ایران و آمریکا یعنی آقای عراقچی و ویتکاف همچنان وجود دارد؟ ثانیا آیا این صحبت رئیسجمهور آمریکا در مورد بحث مذاکره با ایران صحت دارد؟» گفت: کانال ارتباطی میان وزیر امور خارجه ایران و نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا ویتکاف باز است و هر وقت نیاز باشد از آن طریق پیامهایی رد و بدل می شود. این کانال در کنار کانال رسمی است که میدانید سفارت سوئیس به عنوان حافظ منافع امریکا در ایران است.
بقایی در ادامه گفت: «درباره پاسخ به سوال دوم شما، بله. موارد و ایدههایی را طرف آمریکایی مطرح کرده است. امروز صبح نیز وزیر محترم امور خارجه در دیدار با سفرای مقیم تهران گفت که جمهوری اسلامی ایران اصولا کشوری است که هیچگاه میز مذاکره را ترک نکرده است، ما در طول دهههای متوالی به اصل دیپلماسی و مذاکره پایبند بودیم اما مذاکراتی که معنا دار باشد، مذاکره ای که با پذیرش منافع و نگرانیهای متقابل باشد نه مذاکره یک سویه و بر مبنای دیکته کردن؛ در خصوص این مساله هم پیامهای متناقض صرفا موجب ابهام در رویکردها خواهد شد.»
بقایی البته تصریح کرد این پیامهای متناقض صرفا عدم جدیت و حسننیت را نشان میدهد و به هیچ عنوان کمککننده نیست.
آیا عمان یکی از حامیان پیام
بوده است؟
موضوع باز شدن کانالهای ارتباط اکنون در شرایطی به صورت تلویحی تایید شده که بسیاری از نگاهها به دو کشور منطقه یعنی عمان و قطر دوخته شده است.
صرفنظر از روابط ایران و غرب، در منطقه، همچنان وضعیت ظاهرا پایدار در لبنان، غزه و یمن بسیار شکننده و آبستن بحران به نظر میرسد و سخنان دیروز بقایی به عنوان سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشور شاید در پی ترکی بر دیوار بنبستی باشد که دیپلماسی کشور در آن گرفتار شده است
البته دلیل آن را باید فعال شدن هر دو این کشورها در روزهای اخیر دانست. روز شنبه ۲۰ دی بار دیگر وزیر خارجه عمان به ایران آمده و در فضای روابط گرم میان دو کشور با سیدعباس عراقچی وزیر خارجه ایران رایزنی کرده است. او در نشست خبری گفته دو طرف درباره مسائل منطقه و روابط دو جانبه گفتوگو داشتند، اما ارتباط سفر به تهران را با میانجیگری عمان در ارتباط با تحولات منطقه و عرصه بینالمللی را هم رد نکرده است.
وزارت خارجه ایران به سرعت پس از انتشار خبر ورود وزیر خارجه عمان به کشور اعلام کرد که سفر وزیر خارجه عمان از پیش برنامهریزی شده بود، اما با این حال تحولات یک هفته اخیر بر این سفر سایه انداخته است.
در این میان آن چه این سفر را متمایز از دیگر دیدارهای دیپلماتیک و تشریفاتی کرده، نقش عمان به عنوان میانجی سنتی روابط تهران و واشنگتن است. کما این که کافی است به یاد بیاوریم که عمان پیش از جنگ نیز میانجی و میزبان اصلی گفتوگوهای ایران و آمریکا بود که پنج دور برگزار شد، اما به نتیجه نرسید.
ابوسعیدی در این زمینه گفت که «همواره موضع سلطنت عمان این بوده است که درها و کانالهای رایزنی بین تمام کشورها را باز نگه دارند و بین کشورها برای حل چالشهای موجود اعتمادسازی کنند و من خرسند هستم که تمام تلاشهایمان را با آقای عراقچی و سایر دوستان در منطقه ادامه میدهیم.»
این موضع ابوسعیدی آشکارا از تلاشهای عمان برای ردوبدل کردن پیامهاست. او همچنین تاکید کرد که عمان معتقد است: «گفتوگو و دیپلماسی تنها مسیری است که میتواند بحرانها را حل کند و از ایجاد و گسترش تنش جلوگیری کند.»
اظهارنظری که نشان میدهد عمانیها بنبست دیپلماسی را به معنای گسترش تنشها بین طرفین میدانند.
بنبست موقت در میانجیگری
و بازگشت قطر به معادلات
این سفر مهم به تهران البته در شرایطی بوده که سفرهای دیپلماتیک در ماههای گذشته بین تهران و مسقط به شکل مداوم در جریان بوده است. آخرین بار نیز این مجید تختروانچی بود که به عمان سفر کرد. آن هم در روزهایی که اخباری غیررسمی مبنی بر ارسال پیامهای پشت پرده بین ایران و آمریکا مطرح بود. با این حال، تختروانچی پس از آن سفر گفته بود که آمریکا خواهان دیکتهکردن مطالبات خود است و مذاکره در چنین شرایطی ممکن است. موضعی که پس از آن بارهای از سوی عراقچی نیز تکرار شد و نشان میدهد دو طرف نتوانستند به نقطه مشترکی برای آغاز گفتوگو برسند.
هر چند که آخرین خبرها حکایت از آن داشت که ترامپ طرح عربستان و یک کشور دیگر برای میانجیگری بین تهران و واشنگتن را رد کرده اما سخنان دیروز ترامپ شاید نشان از آن دارد که دو کشور عمان و قطر طرحهای تازهای برای ارائه روی میز پیشا میز مذاکره گذاشتهاند
در همین حال 16 دی ماه و در اولین روزهای اعتراضات بازار در ایران بود که نیز سخنگوی وزارت خارجه قطر اعلام کرد این کشور با تهران و واشنگتن در تماس است و از هرگونه گفتوگو برای جلوگیری از تشدید تنش حمایت میکند.
در شرایطی که کمتر کسی به دلیل وضعیت خاص کشور به این پیام مهم توجه کرد اما سخنگوی وزارت خارجه قطر اعلام کرد که ما با تهران و واشنگتن در تماس هستیم و از هرگونه گفتوگو برای جلوگیری از تشدید تنش حمایت میکنیم. سخنگوی وزارت امور خارجه قطر همچنین در آن زمان تاکید کرده بود که هنوز فرصت برای راهحلهای دیپلماتیک و سیاسی در مورد ایران وجود دارد.
پیغامی کوتاه اما بسیار مهم که به نظر میرسد حالا و در سخنان دیروز دونالد ترامپ درباره بازگشت به میز مذاکره بازتاب یافته است.
چالشهای یک امکان تازه
و بنبستی که باید دور بخورد
در حالی که پس از روزها انکار طرفهای ایرانی حالا به نظر میرسد شاید یک راه باریک برای رسیدن دوباره به میز مذاکره گشوده شده است، به نظر میرسد اختلافات جدی هم چنان وجود دارد. کما این که آمریکاییها از آخرین دور مذاکرات پیش از جنگ دوازده روزه تاکنون همواره خواستار توقف غنیسازی در خاک ایران و گفتوگو بر سر برنامه موشکی و منطقهای جمهوری اسلامی ایران هستند و در مقابل نیز جمهوری اسلامی این موضوع را غیرقابل مذاکره دانسته و مدام تاکید کرده که غنیسازی حق ایران است و برنامه موشکی قابل مذاکره نیست.
چنان که عراقچی، نیز پس از جنگ دوازده روز نیز با تکرار این موضع خطاب به آمریکا و متحدان این کشور تاکید کرد که آنچه در جنگ به دست نیامده را با دیپلماسی نمیتوان به دست آورد. عراقچی هم چنین در آخرین اظهارنظرش در دیدار با دبیر کل حزبالله لبنان نیز گفته بود که «به رغم تحریم و محاصره اقتصادی، اراده ملت و دولت ایران مقاومت است و دولت تصمیمهایی گرفته است که به زودی نتایج مثبتی درپی خواهد داشت.»
حال اما به نظر میرسد که بررسی مجموع تحولات و شواهد نشان میدهد که دیپلماسی به بنبست رسیده اما ممکن است طرحهایی خلاقانه مسیر متفاوتی برای آن باز کند.
هر چند که آخرین خبرها حکایت از آن داشت که ترامپ طرح عربستان و یک کشور دیگر برای میانجیگری بین تهران و واشنگتن را رد کرده (خبری که البته به صورت رسمی تایید نشد) اما سخنان دیروز ترامپ شاید نشان از آن دارد که دو کشور عمان و قطر طرحهای تازهای برای ارائه روی میز پیشا میز مذاکره گذاشتهاند.
البته هنوز دقیقا مشخص نیست که آیا وزیر خارجه عمان حامل پیام یا طرح جدیدی در ارتباط با میانجیگری بوده یا صرفا مشورتهایی را در رایزنی با عراقچی درباره تحولات جاری منطقه و جهان مطرح کرده است.
همه این موارد نیز در حالی است که ترامپ تاکنون چند بار مدعی رصد اعتراضات داخلی ایران شده و به تازگی نیز لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه نزدیک به ترامپ نیز ادعاهای مشابهی را مطرح کرده است.
اما شاید این احتمال وجود دارد که در پس این ادعاهای تقابلی و تهدیدآمیز، سیگنالهایی در حال ردوبدلشدن باشد. چراکه صرفنظر از روابط ایران و غرب، در منطقه، همچنان وضعیت ظاهرا پایدار در لبنان، غزه و یمن بسیار شکننده و آبستن بحران به نظر میرسد و سخنان دیروز بقایی به عنوان سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشور شاید در پی ترکی بر دیوار بنبستی باشد که دیپلماسی کشور در آن گرفتار شده است.
دیدگاه تان را بنویسید