اجلاس آنکارا ۲۰۲۶ به صحنه تقابل آتلانتیکی تبدیل شد؛
پارازیتهای ترامپ بر تصویر انسجام ناتو!
رامین پرتو
اجلاس سران ناتو در سال ۲۰۲۶ در آنکارا در شرایطی برگزار شد که این پیمان نظامی بیش از هر زمان دیگری با مجموعهای از بحرانهای همزمان روبهرو است؛ از ادامه جنگ روسیه و اوکراین و افزایش رقابت با چین گرفته تا اختلافات داخلی اعضا بر سر بودجه دفاعی، آینده امنیت اروپا و نحوه تعامل با دولت دونالد ترامپ. اگرچه در ظاهر، رهبران ناتو تلاش کردند تصویری از انسجام و هماهنگی ارائه دهند، اما سخنان مقامهای آمریکایی و اروپایی نشان داد شکافهای موجود در این ائتلاف نه تنها کاهش نیافته، بلکه وارد مرحلهای تازه شده است.
دونالد ترامپ که برای شرکت در اجلاس به آنکارا سفر کرده بود، دیدار خود با رجب طیب اردوغان را به مهمترین رویداد حاشیه اجلاس تبدیل کرد. رئیسجمهور آمریکا با تمجید کمسابقه از اردوغان، روابط واشنگتن و آنکارا را بهترین روابط دو کشور در سالهای اخیر توصیف کرد و ترکیه را یکی از وفادارترین متحدان آمریکا دانست. وی همچنین از احتمال فروش جنگندههای F-35 به ترکیه، لغو تحریمهای کاتسا و گسترش همکاریهای نظامی میان دو کشور سخن گفت؛ موضوعی که میتواند نشانه آغاز فصل جدیدی در روابط دو متحدی باشد که طی سالهای گذشته بر سر خرید سامانه دفاعی اس-۴۰۰ روسیه با اختلافات جدی روبهرو بودند.
در مقابل، رجب طیب اردوغان نیز با استقبال از رویکرد ترامپ، ابراز امیدواری کرد که پرونده جنگندههای F-35 به نتیجه مطلوب برسد و بر آمادگی ترکیه برای ایفای نقش فعال در کاهش تنشهای منطقهای، از جمله میان ایران و آمریکا و همچنین پایان جنگ اوکراین تأکید کرد. رئیسجمهور ترکیه همچنین خواستار حذف محدودیتهای صنایع دفاعی میان اعضای ناتو و افزایش سهم اروپا در تأمین امنیت این پیمان شد.
ناتو میان نمایش اتحاد و واقعیت اختلافات
در حالی که دیدار ترامپ و اردوغان توجه رسانهها را به خود جلب کرده بود، مارک روته، دبیرکل ناتو، تلاش کرد با تأکید بر ضرورت انسجام اعضا، اجلاس آنکارا را نقطه آغاز «ناتو ۳.۰» معرفی کند. وی با اشاره به افزایش سرمایهگذاریهای دفاعی، امضای قراردادهای چند ده میلیارد دلاری و برنامه افزایش ظرفیت تولید مهمات، از آغاز یک «انقلاب صنعتی دفاعی فراآتلانتیکی» خبر داد. روته هشدار داد که روسیه نزدیک به نیمی از بودجه خود را صرف تقویت ماشین جنگی کرده و چین نیز بدون شفافیت در حال توسعه توانمندیهای نظامی و هستهای خود است. وی همچنین با اشاره به همکاریهای نظامی میان روسیه، چین، کره شمالی و ایران، از اعضای ناتو خواست برای حفظ برتری راهبردی خود، سرعت تجهیز و نوسازی صنایع دفاعی را افزایش دهند.
همزمان، اعضای ناتو از سرمایهگذاری دهها میلیارد دلاری برای توسعه سامانههای ضدپهپادی، خرید هواپیماهای هشدار زودهنگام، توسعه موشکهای دوربرد و ادامه کمکهای نظامی به اوکراین خبر دادند. انتظار میرود کشورهای عضو، تعهد ۷۰ میلیارد یورویی حمایت از کییف در سال ۲۰۲۶ را نیز تمدید کنند؛ اقدامی که نشان میدهد جنگ اوکراین همچنان مهمترین اولویت امنیتی این ائتلاف باقی مانده است.
ترامپ؛ مهمترین چالش اجلاس آنکارا
با وجود تلاش دبیرکل ناتو برای نمایش انسجام، این دونالد ترامپ بود که با اظهارات خود فضای اجلاس را تحت تأثیر قرار داد. وی آشکارا اعلام کرد اگر اجلاس در ترکیه و با میزبانی اردوغان برگزار نمیشد، شاید اساساً در نشست ناتو شرکت نمیکرد. ترامپ همچنین بار دیگر ناتو را به رفتار نامناسب با آمریکا متهم کرد و گفت برخی کشورهای اروپایی در زمان جنگ با ایران حاضر به همراهی با واشنگتن نشدهاند.
رئیسجمهور آمریکا در ادامه، اسپانیا را «شریکی وحشتناک» برای ناتو خواند، از قطع تجارت با مادرید خبر داد و بار دیگر دانمارک را به دلیل مخالفت با واگذاری گرینلند مورد انتقاد قرار داد. او حتی تهدید کرد در صورت ادامه این روند، آمریکا میتواند نیروهای خود را از اروپا خارج کند.
این مواضع بار دیگر نشان داد نگاه ترامپ به ناتو نه بر پایه اتحادهای سنتی، بلکه بر اساس معاملهگری سیاسی و اقتصادی است. از دیدگاه او، هر کشوری که سهم بیشتری در هزینههای دفاعی نپردازد یا با سیاستهای آمریکا همراه نباشد، ممکن است با فشارهای اقتصادی یا سیاسی واشنگتن مواجه شود.
مواضع ترامپ بار دیگر نشان داد که نگاه او به ناتو نه بر پایه اتحادهای سنتی، بلکه بر اساس معاملهگری سیاسی و اقتصادی است و از منظر او، هر کشوری که سهم بیشتری در هزینههای دفاعی نپردازد یا با سیاستهای آمریکا همراه نباشد، ممکن است با فشارهای اقتصادی یا سیاسی واشنگتن مواجه شود
شکافهای داخلی؛ بزرگترین تهدید آینده ناتو
اگرچه تهدید روسیه همچنان مهمترین عامل حفظ انسجام ناتو محسوب میشود، اما واقعیت این است که اختلافات داخلی اعضا به تدریج به چالشی بزرگتر از تهدیدهای خارجی تبدیل شده است. اختلاف بر سر میزان هزینههای دفاعی، نحوه حمایت از اوکراین، روابط با چین، سیاستهای خاورمیانه، آینده گرینلند، تجارت میان آمریکا و اروپا و حتی جایگاه ترکیه در ساختار امنیتی غرب، همگی نشان میدهد اعضای این ائتلاف در بسیاری از موضوعات راهبردی دیدگاه مشترکی ندارند.
بازگشت ترامپ به کاخ سفید این اختلافات را عمیقتر کرده است. برخلاف دولتهای پیشین آمریکا که بر اصل رهبری جمعی در ناتو تأکید داشتند، ترامپ معتقد است هر کشور باید هزینه امنیت خود را بپردازد و آمریکا نباید بار اصلی دفاع از اروپا را بر دوش بکشد. این نگاه موجب شده بسیاری از کشورهای اروپایی، به ویژه فرانسه و آلمان، بیش از گذشته به ایده «استقلال راهبردی اروپا» بیندیشند؛ هرچند تحقق چنین هدفی در کوتاهمدت با موانع جدی روبهرو است.
در مقابل، کشورهای شرق اروپا که بیشترین نگرانی را از روسیه دارند، همچنان امنیت خود را وابسته به حضور نظامی آمریکا میدانند و از هرگونه کاهش تعهد واشنگتن نسبت به ناتو نگران هستند. همین تفاوت در اولویتهای امنیتی، دستیابی به یک راهبرد مشترک را دشوارتر کرده است.
آینده ناتو در سایه یکجانبهگرایی واشنگتن
واقعیت آن است که اروپا امروز از نظر اقتصادی توان افزایش هزینههای دفاعی را دارد، اما از منظر سیاسی و نظامی هنوز فاقد انسجام لازم برای جایگزینی نقش آمریکا در ناتو است. اختلاف دیدگاه میان قدرتهای اروپایی، وابستگی فناوری و تسلیحاتی به واشنگتن و نبود یک فرماندهی مستقل، مانع از آن شده است که اروپا بتواند بدون آمریکا امنیت خود را تضمین کند.
اگرچه در ظاهر، رهبران ناتو تلاش کردند تصویری از انسجام و هماهنگی ارائه دهند، اما سخنان مقامهای آمریکایی و اروپایی نشان داد شکافهای موجود در این ائتلاف نه تنها کاهش نیافته، بلکه وارد مرحلهای تازه شده و حتی میتواند روند فعلی را تعمیق کند
در مقابل، ترامپ نیز اگرچه بارها از خروج نیروهای آمریکایی از اروپا سخن گفته، اما به خوبی میداند که ناتو همچنان مهمترین ابزار حفظ نفوذ جهانی ایالات متحده است. از همین رو، هدف اصلی او نه فروپاشی ناتو، بلکه تغییر توازن قدرت در داخل این سازمان به سود واشنگتن و وادار کردن متحدان اروپایی به پرداخت هزینههای بیشتر است.
از این منظر، اجلاس آنکارا بیش از آنکه نماد وحدت ناتو باشد، تصویری روشن از رقابت دیدگاهها درباره آینده این پیمان ارائه کرد. در حالی که دبیرکل ناتو از آغاز «ناتو ۳.۰» سخن میگوید، واقعیت آن است که این سازمان وارد مرحلهای شده که انسجام آن بیش از هر زمان دیگری به نحوه مدیریت اختلافات داخلی، روابط اروپا و آمریکا و رفتار دولت ترامپ وابسته خواهد بود.
در مجموع، اگرچه بعید است ناتو در آینده نزدیک با فروپاشی روبهرو شود، اما تداوم شکافهای سیاسی، فشارهای اقتصادی و یکجانبهگرایی آمریکا میتواند روند تصمیمگیری در این ائتلاف را با دشواریهای بیشتری مواجه کند.
دیدگاه تان را بنویسید