ولیعهد عربستان سعودی در میانه بحران تنگه به فرانسه سفر کرد؛
سفر پاریس؛ کمی دوجانبه، بیشتر منطقهای!
رامین پرتو
تحرکات دیپلماتیک در خلیج فارس و پیرامون تنگه هرمز، در شرایطی که بحران منطقهای وارد مرحلهای پیچیده و همراه با بلاتکلیفی سیاسی و امنیتی شده، نشانههایی از شکلگیری آرایش تازهای در روابط کشورهای منطقه با قدرتهای غربی دارد و سفر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به پاریس در همین چارچوب اهمیت پیدا میکند؛ سفری که همزمان ابعاد اقتصادی و دوجانبه دارد و هم در سایه جنگ آمریکا علیه ایران، نگرانی درباره امنیت کشتیرانی و آینده تنگه هرمز انجام میشود. دیوان پادشاهی عربستان اعلام کرده است که این سفر به دعوت امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، انجام شده و قرار است در جریان آن روابط دوجانبه، همکاریهای نظامی، سرمایهگذاری، تجارت و تحولات منطقهای بررسی شود.
چرا بن سلمان اکنون راهی پاریس شد؟
در این میان نخستین دلیل این سفر را باید در تلاش عربستان برای مدیریت پیامدهای بحران منطقهای جستوجو کرد. ریاض در سالهای اخیر کوشیده است ضمن حفظ روابط راهبردی با آمریکا، ارتباط خود را با دیگر قدرتهای مؤثر جهانی نیز گسترش دهد. اکنون که امنیت خلیج فارس، تنگه هرمز، کشتیرانی و بازار انرژی تحت تأثیر جنگ قرار گرفتهاند، عربستان نیاز دارد با بازیگران اروپایی نیز درباره آینده نظم امنیتی منطقه گفتوگو کند. فرانسه در این میان به دلیل عضویت دائم در شورای امنیت، توانایی نظامی، حضور سیاسی در خاورمیانه و روابط نزدیک با کشورهای عربی، شریک مهمی برای ریاض محسوب میشود.
از سوی دیگر، سفر بن سلمان میتواند تلاشی برای تقویت نقش عربستان در دیپلماسی منطقهای باشد. ریاض نمیخواهد صرفاً ناظر تحولات میان واشنگتن و تهران یا تحولات نظامی باشد؛ بلکه میکوشد خود را به عنوان یکی از بازیگران اصلی تصمیمساز درباره امنیت خلیج فارس معرفی کند. تماسهای پیشین بن سلمان با دونالد ترامپ درباره امنیت منطقه، امنیت کشتیرانی و مذاکرات آمریکا و ایران نیز نشان میدهد که پرونده ایران در محاسبات دیپلماتیک عربستان جایگاه مهمی دارد. تماسهای مکرر مکرون و بن سلمان درباره ایران و خاورمیانه نیز همین پیوستگی را تأیید میکند.
موضوع دیگر، منافع اقتصادی است. روابط فرانسه و عربستان در سال جاری وارد صدمین سال خود شده و دو کشور در حوزههای سرمایهگذاری، انرژی، حملونقل، بهداشت، فناوری و هوش مصنوعی همکاریهای گستردهای دارند. حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۸.۲ میلیارد یورو اعلام شده و بیش از ۱۷۰ شرکت و شعبه فرانسوی در عربستان فعالیت دارند. بنابراین بن سلمان در پاریس علاوه بر مسائل امنیتی، به دنبال تعمیق همکاریهایی است که با برنامه چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان پیوند دارد.
نگاه آمریکا چیست؟
در نگاه واشنگتن، ارتباط نزدیک عربستان و فرانسه الزاماً یک تحول منفی نیست؛ بهویژه اگر همکاری اروپاییها با ریاض در مسیر حفظ ثبات منطقه، امنیت انرژی و آزادی کشتیرانی حرکت کند. آمریکا در شرایط جنگ و بحران امنیتی، به همکاری شرکای عرب خود نیاز دارد و هر ابتکار دیپلماتیکی که از تشدید بحران جلوگیری کند، میتواند برای واشنگتن مفید باشد. از این منظر، گفتوگوی عربستان با فرانسه میتواند مکمل تلاشهای آمریکا برای مدیریت پیامدهای جنگ باشد.
با این حال، واشنگتن احتمالاً با دقت تحولات را دنبال میکند؛ زیرا افزایش نقش فرانسه در پرونده ایران میتواند به معنای فعالتر شدن یک کانال اروپایی مستقل در منطقه باشد. اگر پاریس و ریاض درباره پایان جنگ، امنیت تنگه هرمز یا آینده مذاکرات ایران و آمریکا به دیدگاه مشترکی برسند، این هماهنگی میتواند بر فضای تصمیمگیری واشنگتن اثر بگذارد. آمریکا همچنین نمیخواهد متحدان منطقهای خود در شرایط حساس، به سمت ایجاد سازوکارهای امنیتی یا سیاسی بروند که بدون مشارکت واشنگتن شکل گرفته باشند.
با این همه، عربستان همچنان به روابط راهبردی با آمریکا وابسته است و سفر بن سلمان به پاریس را نمیتوان نشانه فاصله گرفتن ریاض از واشنگتن دانست.
سفر پاریس با تم ضرورتهای امنیتی
در ارزیابی نهایی، نمیتوان این سفر را صرفاً یک سفر دوجانبه اقتصادی یا صرفاً مأموریتی منطقهای دانست. ساختار برنامه مذاکرات نشان میدهد هر دو سطح به شکل همزمان دنبال میشوند. امضای توافقنامههای متعدد در حوزه حملونقل، انرژی و بهداشت و تأکید مکرون بر افزایش سرمایهگذاری عربستان در فرانسه، بخش روشن دوجانبه سفر است. همکاریهای نظامی و گسترش مشارکت در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰ نیز همین جنبه را تقویت میکند.
اما وزن مسائل منطقهای در شرایط کنونی بسیار بالاست. جنگ آمریکا علیه ایران، بسته بودن تنگه هرمز، نگرانی درباره امنیت انرژی و کشتیرانی، تحولات بابالمندب، مسئله فلسطین، لبنان و سوریه، همگی نشان میدهند که پاریس و ریاض درباره محیط امنیتی پیرامون عربستان و اروپا گفتوگو خواهند کرد. فرانسه پیشتر اعلام کرده بود که با شرکای خلیج فارس برای حمایت از ثبات و صلح در خاورمیانه همکاری میکند و سفیر این کشور در ریاض نیز از وجود دیدگاههای مشترک درباره امنیت خلیج فارس، آزادی کشتیرانی، راهحل دوکشوری، تمامیت ارضی لبنان و تثبیت سوریه سخن گفته است.
بنابراین، اهمیت اصلی سفر بن سلمان در پیوند میان منافع دوجانبه و بحران منطقهای نهفته است. عربستان از پاریس سرمایهگذاری، فناوری و همکاری اقتصادی میخواهد و فرانسه نیز به بازار و سرمایه سعودی نیاز دارد؛ اما همزمان هر دو کشور در برابر بحرانی قرار گرفتهاند که امنیت انرژی، تجارت و ثبات خاورمیانه را تهدید میکند. در نتیجه، این سفر را باید تلاشی برای هماهنگ کردن منافع اقتصادی با ضرورتهای امنیتی دانست. نتیجه نهایی آن نیز به میزان توافق دو طرف درباره ایران، هرمز و آینده نظم منطقهای بستگی خواهد داشت. این روند اهمیت بیشتری خواهد یافت.
دیدگاه تان را بنویسید