باید از ایجاد یک امارات جدید در حوزه‌ ارزی خودداری کرد

رئیس اسبق بانک مرکزی در پاسخ به این سوال که با از دست رفتن ابزار امارات برای مدیریت بازار ارز چه راهکارهایی باید در دستور کار قرار گیرد؟، عنوان کرد: این پرسش یکی از مسائل کلیدی سیاست ارزی ایران در سال‌های اخیر است. برای دهه‌ها، به‌ ویژه از طریق دبی، بخشی از تجارت خارجی، نقل ‌و انتقال ارز و تسویه مالی ایران انجام می‌شد. محدودتر شدن این مسیر باعث شده ایران ناچار به متنوع ‌سازی کانال‌های ارزی خود شود.

ولی‌الله سیف در گفت‌وگو با خبرآنلاین، افزود: در کل باید از ایجاد یک امارات جدید در حوزه‌ی ارزی خودداری کرد. هر چند هیچ جایگزینی به تنهایی و با سرعت نمی‌تواند نقش تاریخی دبی را به‌ طور کامل ایفا کند و توصیه هم نمی‌شود که مجددا این‌گونه امور در یک مرکز متمرکز شود. راه‌ حل بیشتر در استفاده از روش‌های متنوع و شبکه‌ای از مسیرهاست تا تکیه بر یک مرکز واحد.

این مدیر ارشد ایرانی در توضیح راه‌حل‌های پیشنهادی اظهار کرد: پنج نکته در این حوزه باید مد نظر قرار گیرد. اول تقویت تجارت با ارزهای محلی؛ چرا که یکی از مسیرها، تسویه بخشی از تجارت با ارزهای شرکای تجاری است. برای مثال چین، هندوستان، ترکیه و روسیه می‌توانند در این امر رقابت کنند و هریک سهمی از این فعالیت‌ها را داشته باشند. مزیت اصلی کار با ارزهای محلی کاهش وابستگی به دلار است، اما محدودیت مهم این است که این ارزها همیشه قابلیت تبدیل و نقد شوندگی دلار را ندارند. دوم توسعه مراکز مالی جایگزین است. برخی تحلیلگران از شهرهایی مانند استانبول، دوحه، مسقط و شانگهای به عنوان مسیرهای مکمل یاد می‌کنند اما واقعیت این است که هیچ یک هنوز ترکیب متناسبی را از لحاظ زیرساخت مالی، حجم تجارت، ارتباطات بانکی و شبکه تجار ایرانی پیدا نکرده است.

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی در توضیح نکات دیگر اضافه کرد: تقویت صادرات غیرنفتی  مساله‌ی مهمی است. باید در نظر داشت در بلند مدت، مهمترین راهکار اصلاً مالی نیست بلکه با تنوع بخشی به صادرات شرایط کاملا تغییر خواهد کرد. هرچه صادرات متنوع تر شود ارز از منابع بیشتری وارد کشور می‌شود و وابستگی به یک کانال کاهش پیدا می کند و مدیریت بازار ارز هم آسان ‌تر می‌شود. اقتصادهایی که تنها بر یک یا دو منبع ارزی متکی هستند معمولاً در برابر شوک‌ها آسیب ‌پذیرترند. در ضمن اصلاح ساختار بازار ارز داخلی به نظر من از همه مهمتر است. حتی اگر بهترین کانال خارجی پیدا شود، تا زمانی که چند نرخی بودن ارز، نااطمینانی سیاستی و شکاف بین نرخ‌های رسمی و آزاد ادامه داشته باشد، فشار بر بازار ارز باقی می‌ماند. در بسیاری از موارد مشکل، کمبود ارز نیست؛ بلکه نحوه تخصیص و قیمت‌گذاری آن است. پنجمین مورد نیز توجه به جذب سرمایه و درآمدهای پایدار است. در صورت کاهش تنش‌های خارجی، ورود سرمایه مستقیم خارجی و بازگشت بخشی از سرمایه ایرانیان خارج از کشور می‌تواند منبع ارزی مهمی باشد.این نوع ارز از این جهت ارزشمند است که برخلاف درآمدهای نفتی، معمولاً همراه با فناوری، مدیریت و اشتغال وارد 

اقتصاد می‌شود.

سیف در توضیح این مطلب افزود: در مجموع اولویت‌ها به ترتیب زیر خواهد بود: یک، اصلاح ساختار بازار ارز و کاهش شکاف نرخ‌ها، دوم افزایش صادرات غیرنفتی و تنوع ‌بخشی به منابع ارزی، سوم انعقاد قراردادهای پایاپای و گسترش تسویه با ارزهای محلی در تجارت خارجی، چهارم استفاده همزمان از چند مرکز مالی منطقه‌ای به جای اتکا به یک مرکز و در نهایت جذب سرمایه‌گذاری خارجی و سرمایه ایرانیان خارج از کشور. در واقع، تجربه سال‌های اخیر نشان داده که تکیه بر یک هاب ارزی هر چقدر هم کارآمد باشد، ریسک بالایی دارد. راهبرد پایدارتر برای ایران احتمالاً ایجاد یک شبکه متنوع از کانال‌های تجاری، مالی و ارزی است تا اقتصاد در برابر تحولات سیاسی و ژئوپلیتیکی آسیب ‌پذیری کمتری داشته باشد.