خروج پول از بورس در سایه همزمانی تهدید و مذاکره

رامتین موثق

با آغاز مجدد مذاکرات میان ایران و آمریکا در 17 بهمن 1404، که پس از 6 ماه دوری از فضای دیپلماتیک در مسقط انجام شد، بازارهای مالی نیز نفسی کشیدند و در اوایل هفته جاری، دلار مقداری ریزش را تجربه کرد و شاخص کل بورس نیز صعودی شد.

مصطفی صفاری در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»: از آنجایی که چهارشنبه تعطیل رسمی بود و معامله‌گران برای 3 روز قادر به فعالیت نبودند، در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه تقاضای نقدشوندگی بالا رفت و معامله‌گران از بیم اینکه اتفاق بدی در تعطیلات بیافتد، پول‌های خود را خارج کردند

این فضای مثبت در بازارهای مالی در حالی رخ داد که در روزهای قبل از مذاکره، با توجه به افزایش سطح تهدیدها و احتمال بالای تجاوز نظامی به ایران، یک شوک به بازارهای مالی وارد شده بود. در نتیجه همین تهدیدها بورس ریزش‌های مکرری داشت به صورتی که حتی از شاخص 4 میلیونی نیز عقب‌نشینی کرد. اما آثار مذاکره تنها برای 2 روز کفایت کرد و روز دوشنبه، دلار ناگهان از 157 هزارتومان به 162 تا 164 هزارتومان نوسان کرد و بورس نیز در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه ریزش شدیدی داشت. این اتفاقات در حالی رخ داد که ریسک سیاسی و نظامی خاصی رخ نداده بود و فضای سیاسی همچنان بر پاشنه مذاکرات می‌چرخید.

با توجه به مذاکرات ایران و آمریکا در روز جمعه 17 بهمن، طبیعی بود بورس، که اولین روز کاری خود را با جو مذاکرات آغاز کرده بود، رشد داشته باشد زیرا هر 2 طرف نکات مثبتی درباره مذاکره ارائه کرده بودند. سپس در روز یکشنبه که جلوتر رفتیم، این فضای کاملا مثبت به فضایی کم و بیش مثبت تبدیل شد. در نهایت نیز گفتمان تهدید و مذاکره همزامان؛ نمادها را در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه ریزشی کرد

این گزارش بر محور رفتار سینوسی بازارهای مالی و ارزیابی درباره علل این رفتار، تنظیم شده است.

دو روز صعود، سپس ریزش

بورس روز شنبه، 18 بهمن‌ماه را با صعود و سبزپوشی آغاز کرد. شاخص بازار سرمایه در اولین روز کار هفته، با رشد قابل توجه ۱۰۴ هزار واحد به رقم 4 میلیون و ۱۶۳ هزار واحد رسید که به نظر می‌رسد از اخبار مذاکرات و گشایش‌های سیاسی نشأت گرفته بود. صعود روز شنبه چهارمین روز سبزپوشی بازار سرمایه، پس از 8 روز افت پی‌درپی بود که در پی تاثیر تنش‌های منطقه‌ای روزهای گذشته رخ داده بود به صورتی که 90 درصد از نمادها سبز شدند.

این رشد در روز یکشنبه نیز تکرار شد؛ بورس در پایان معاملات یکشنبه ۱۹ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ با رشد محدود شاخص کل به کار خود پایان داد؛ رشدی که بیش از آن‌که ناشی از تحرک عمومی بازار باشد، تحت‌تأثیر نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز رقم خورد. شاخص کل بورس تهران با افزایش ۱۰ هزار و ۲۰۵ واحدی معادل ۰.۲۵ درصد، در سطح ۴ میلیون و ۱۷۴ هزار واحد ایستاد. در مقابل، شاخص کل هم‌وزن با افت ۴ هزار و ۴۳۹ واحدی معادل ۰.۴۳ درصد، به یک میلیون و ۳۰ هزار واحد عقب‌نشینی کرد؛ موضوعی که از تداوم فشار فروش در بدنه بازار حکایت داشت.

اما کاهش رشد شاخص در روز دوشنبه به قرمزپوشی بازار منجر شد. در این روز شاخص کل بورس تهران با کاهش ۱۰۵,۷۹۱.۳۶ واحدی به سطح ۴,۰۶۸,۵۹۰.۷۱ واحد رسید؛ افتی سنگین در بازاری ارزنده اما به‌ شدت شکننده و متأثر از ریسک‌های سیاسی. مهر درباره رفتار بازار سرمایه در روز دوشنبه، نوشت: «افت عمیق شاخص‌ها، رسیدن بازار به کف‌های روزانه، افزایش محسوس تعداد معاملات و معامله شدن صف‌های فروش نشان می‌دهد فروشندگان در حال تخلیه فشار هستند و تقاضا به‌صورت محتاطانه در حال بازگشت است. در چنین شرایطی، بازار بیش از آنکه به متغیرهای بنیادی واکنش نشان دهد، به اخبار و سیگنال‌های بیرونی حساس و ناپایدار است.»

روز سه‌شنبه نیز فضای ریزش بر بازار سرمایه حاکم بود اما مقدار ریزش بسیار کمتر شده بود. شاخص کل بازار سرمایه، ۲۱ بهمن 1404، ۳۸ هزار و ۷۶۷ واحد افت کرد و در کانال 4 میلیون و ۲۹ هزار واحدی ایستاد و در این روز شاخص کل بازار سرمایه ۰.۹۵ درصد ریزش کرد.

با توجه به رفتار سینوسی بورس، اکنون برخی با این سوال مواجه هستند: وضعیت بورس تا پایان سال چگونه خواهد بود؟ آیا می‌توان به بازگشت رشد به بازار سرمایه امیدوار بود یا این رفتار رشد و ریزش تا پایان سال تکرار خواهد شد؟ 

تاثیر ریسک‌های سیاسی بر بورس

از آنجا که در هفته جاری تهدید خاصی بر ریسک‌های گذشته اضافه نشده بود، برخی تحلیلگران در پی رفتار این بورس تاکید داشتند که نااطمینانی از مذاکرات و قطعی نبودن توافق، به مثابه یک ریسک سیاسی عمل کرد و باعث شد که روند ریزشی به بازار سرمایه، پس از 2 روز رشد، بازگردد.

برخی دیگر از کارشناسان نیز فضای آشفته اقتصاد کلان کشور را به عنوان عامل دیگر ریزش بورس دانستند. برای مثال تسنیم در گزارشی، نوشت: «کنار متغیرهای سیاسی، فشار عوامل اقتصادی نیز بر بازار سرمایه سنگینی می‌کند، به‌عنوان مثال عبور دلار آزاد از محدوده 160 هزار تومان، شکاف نرخ ارز را تشدید کرده و برآورد سودآوری شرکت‌ها را با ابهام مواجه ساخته است، از سوی دیگر، رشد نرخ بازدهی اوراق دولتی تا سطوح بالای 39 درصد، جذابیت بازار بدهی را افزایش داده و نسبت‌های ارزندگی بازار سهام را تحت فشار قرار داده؛ و این رقابت میان بازارها، جریان نقدینگی را بیش از پیش محتاط و گزینشی کرده است.»

با تحلیل نظر کارشناسان می‌توان متوجه شد که خبرهای خوب سیاسی تنها می‌تواند اثری مقطعی بر بورس بگذارد چرا که نااطمینانی معامله‌گران نسبت به آینده بسیار افزایش یافته است و به نظر می‌رسد تنها رسیدن به یک توافق سیاسی پایدار و کاهش تنش‌ها، به خصوص رفع سایه جنگ و ویرانی از ایران، می‌تواند اعتماد فعالین را برگرداند تا فضای آرامی نیز بر بورس، و در کل اقتصاد کلان کشور حاکم شود.

بورس بدون توافق قطعی، 

رفتاری محافظه‌کارانه خواهد داشت

تحلیل رفتار این روزهای بورس، نکات بسیاری را متوجه صاحب‌نظران کرده است. برای مثال، یک کارشناس بازار سرمایه حباب منفی صندوق‌های اهرمی را بیانگر این دانسته است که سهامداران ترجیح می‌دهند در شرایط مطمئن‌تری وارد بورس شوند. 

یک کارشناس بازار سرمایه: شاخص کل بورس تا شب عید می‌تواند 5 میلیون واحد را نیز ببیند اما باید توجه داشت که هرچه ریسک‌ها کمتر شوند، فضای مثبت نیز بیشتر خواهد بود. هرچه تنش‌ها کاهش پیدا کنند، امکان رشد بیشتری نیز برای بورس فراهم است

احسان رضاپور در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز، در این خصوص توضیح داد: «رویکرد خریداران نهادی منجر به افزایش تقاضا در بازار شد؛ اما به واسطه تعطیلات متعدد در انتهای هفته، ادامه نگرانی از اخبار سیاسی و ممکن نبودن تفسیر مثبت از محیط پیرامونی، سرمایه‌گذاران رویکرد تدافعی اتخاذ کردند و ترجیح دادند خریدهای خود را به آینده موکول کنند. این وضعیت را حباب منفی نزدیک به 20 درصدی صندوق‌های اهرمی به خوبی نشان می‌دهد. با توجه به اهرم بالای 1.5 تا دو برابری این صندوق‌ها و جذابیت ذاتی آنها، مشاهده صف‌های فروش یا معاملات در محدوده منفی، به روشنی بیانگر این است که سهامداران ترجیح می‌دهند در شرایط مطمئن‌تری وارد خرید شوند.»

به اعتقاد او، ترجیح فعلی سهامداران، حرکت به سمت صندوق‌های درآمد ثابت و صندوق‌های طلاست. این تحلیلگر درباره ارزیابی خود از ادامه بورس نیز گفت: «من معتقد هستم بازار تا زمان رسیدن اخبار مثبت قطعی، همچنان رویکرد محافظه‌کارانه و درجا‌زدن را حفظ خواهد کرد. گروه زیادی از سرمایه‌گذاران همچنان از بورس دور خواهند ماند و منتظر روزهای مطمئن‌تر برای ورود هستند. تا آن زمان، علی‌رغم پتانسیل‌های خوب موجود در بازار، نمی‌توان رشد جذابی انتظار داشت.»

بورس در سایه نااطمینانی از مذاکرات

یک تحلیلگر بازار سرمایه در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»، درباره ارزیابی خود از رفتار بازار سرمایه در هفته جاری، عنوان کرد: بورس دماسنج اقتصاد است و شوک‌های سیاسی و اقتصادی ابتدا خود را در بورس نشان می‌دهند.

مصطفی صفاری درباره علت رشد بورس در روزهای شنبه و یکشنبه، مطرح کرد: با توجه به مذاکرات ایران و آمریکا در روز جمعه 17 بهمن، طبیعی بود بورس، که اولین روز کاری خود را با جو این مذاکرات آغاز کرده بود، رشد داشته باشد زیرا هر 2 طرف هم نکات مثبتی درباره مذاکره ارائه کرده بودند. سپس در روز یکشنبه که جلوتر رفتیم، این فضای کاملا مثبت به فضایی کم و بیش مثبت تبدیل شد.

او درباره علت ریزش بورس در دوشنبه و سه‌شنبه، اظهار داشت: از آنجایی که چهارشنبه تعطیل رسمی بود و معامله‌گران برای 3 روز قادر به فعالیت نبودند، در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه تقاضای نقدشوندگی بالا رفت و معامله‌گران از بیم اینکه اتفاق بدی در تعطیلات بیافتد، پول‌های خود را خارج کردند. این کارشناس بورس تصریح کرد: در اصل هم مذاکرات به نتیجه نرسیده و همزمان با تهدید همراه شده است. به همین دلیل معامله‌گران در 2 روز پایانی کار بورس، دارایی‌ها را نقد کردند اما به نظر می‌رسد شنبه هفته بعد باز هم فضای بورس به حالت مثبت برگردد.

صفاری با تاکید بر اینکه همین فضا بر دیگر بازارهای مالی نیز حاکم بود و به همین دلیل قیمت دلار هم رشد کرد، درباره پیش‌بینی خود از ادامه روند بورس تا پایان سال، گفت: شاخص کل بورس تا شب عید می‌تواند 5 میلیون واحد را نیز ببیند اما باید توجه داشت که هرچه ریسک‌ها کمتر شوند، فضای مثبت نیز بیشتر خواهد بود.

او در نهایت خاطرنشان کرد که هرچه تنش‌ها کمتر شود، امکان رشد بیشتری نیز برای بورس فراهم خواهد شد.