در گفتوگوی «توسعه ایرانی» با دو کارشناس صنعت خودرو بررسی شد:
ماجرای ارزبری و قیمت بالای محصولات «مدیرانخودرو» چیست؟
رامتین موثق
از سالها قبل، فعالیت مونتاژکاران در ایران با حواشی بسیاری همراه بوده و در روزهای اخیر، حواشی مربوط به شرکت «مدیرانخودرو» به اوج خود رسیده است.
در اوایل شهریور 1405، مجتبی یوسفی، نماینده مجلس، در انتقاد از فعالیت مونتاژکاران در صنعت خودروی کشور، اظهار کرده بود: «مدیرانخودرو یکی از مونتاژکاران داخلی است که از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، بالغ بر 6 میلیارد دلار از منابع ارزی اختصاص یافته را دریافت کرده است. همچنین پس از ۲۲ سال و به اقرار رسمی شرکت مذکور، عمقِ ساختِ داخل آن کمتر از 20 درصد شده است.» همچنین علی قلهکی عنوان کرده است که مدیرانخودرو، قیمت هر خودروی وارداتی را به طور میانگین، ۴۷۰۰ دلار گرانتر حساب کرده. به گفته او، ارزی که مدیرانخودرو طی ۵ سال از بانک مرکزی دریافت نموده، با ارزشِ کُل شرکتِ اصلی چینی (چری) برابری میکند!
«توسعه ایرانی» برای بررسی جوانب مربوط به مدیرانخودرو و مونتاژکاران، گفتوگویی با 2 کارشناس صنعت خودرو، از دو دیدگاه متفاوت داشته است که مشروح آن از نظر میگذرد.
تعیین قیمت بالاتر به صورت درصدی
بابک وفایی، کارشناس ارشد صنعت خودرو، در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، با اشاره به اظهارات یوسفی در خصوص فعالیت شرکت مدیرانخودرو، بیان داشت: این نماینده مجلس عنوان کرده است که شرکت مدیرانخودرو طی 5 سال، 6 میلیارد دلار ارز دریافت کرده است.
او افزود: اگر این رقم را به 430 هزار دستگاه تولیدی این شرکت تقسیم کنیم، قیمت هر خودرو، یعنی پک CKD، حدود ۱۳۹۰۰ دلار تعیین میشود.
این تحلیلگر خودرو همچنین درباره اظهارات قلهکی مبنی بر اینکه هر خودروی این شرکت، 4700 دلار گرانتر حساب شده است، عنوان کرد: نمیدانم مستندات این ادعا بر چه مبناست و چطور به این جمعبندی رسیدهاند اما معمولا برای حساب کردن قیمت بالاتر، آن را به شکل درصدی حساب میکنند و یک عدد ثابت برای همه خودروها نیست زیرا در این حالت، شرکت در خودروهای گرانتر متحمل زیان میشود.
ایرانخودرو هم ارزبری بالایی دارد
وفایی با تاکید بر اینکه قصد دفاع از مدیرانخودرو را ندارد، درباره روند تخصیص ارز به این مونتاژکار، گفت: درست است که مدیران خودرو در مجموع، ارز بیشتری دریافت کرده است اما باید توجه کنیم که تولید این شرکت هم بالاست بنابراین بدیهی است که ارز بیشتری دریافت کند. همچنین رقم 13 تا 14 هزار دلار برای هر پک CKD، عدد بزرگی است اما در مقام قیاس شاید چندان هم عجیب نباشد.
او با مقایسه تخصیص ارز مدیرانخودرو با دیگر خودروسازان، مطرح کرد: ایرانخودرو برای خودروی هایما، که مونتاژی است، همین رقم را حساب میکند. همچنین بر اساس گزارشهای رسمی، خودروهای «تارا» و «ریرا» به ترتیب ۵ هزار و ۶ هزار دلار ارزبری دارند در صورتی که خودروهای داخلی هستند.
این کارشناس همچنین درباره داخلیسازی مدیرانخودرو، اظهار کرد: مدیرانخودرو بخش عمده خودرو را از خارج از کشور وارد میکند و یک داخلیسازی هم دارد؛ هرچند که عمق این داخلیسازی کم و محدود است. باید توجه داشت که مدیرانخودرو شاید قادر نیست داخلیسازی عمیقی انجام دهد چرا که پیوسته مدلهای جدید وارد میکند و در این شرایط، نمیتوان عمق داخلیسازی را بالا برد.
مدتهاست ارزی تخصیص داده نمیشود
وفایی همچنین درباره این ادعا که مدیرانخودرو به اندازه کل ارزش شرکت مادر «چری» ارز دریافت کرده است، بیان داشت: در ابتدا باید بگویم عبارت گرفتن ارز چندان درست نیست زیرا مدتهاست که تخصیص ارزی صورت نمیگیرد.
او ادامه داد: آقای شریعت، مدیرعامل مدیرانخودرو، در نشست مطبوعاتی خود اعلام کرد که بیش از ۴ میلیارد دلار از محل صادرات خود شرکت، ارز تولید شده است. این رویه فقط مختص مدیرانخودرو، که مشخصا مس صادر میکند، نیست بلکه بسیاری دیگر از شرکتها نیز به حوزه صادرات کالا، برای تامین ارز خود، ورود کردهاند.
به گفته این تحلیلگر صنعت خودرو، این فرض که حاکمیت و دولت 6 میلیارد دلار، از پول و سهم مردم، به مدیرانخودرو ارز تخصیص داده است، فرض درستی نیست زیرا مدتهاست که دیگر این سازوکار وجود ندارد.
قیمتگذاری بالا در تمام صنعت خودرو!
وفایی در ادامه، به مسئله قیمت خودروهای مونتاژی پرداخت و گفت: این ادعا را که «مدیرانخودرو قیمتها را بالا حساب کرده است»، باید کسی بررسی کند که به کل اطلاعات دسترسی دارد اما به طور عمومی، مسئله overpriceing یک پدیده کاملا رایج است.
اگر واردکننده قیمت یک قطعه را 3 دلار اظهار کرده باشد، نمیتوان بررسی کرد که آیا واقعا هزینه تمام شده واردات این قطعه، 3 دلار بوده است. برخی واردکنندگان ادعا دارند که این قیمت مربوط به واردات قطعات با کیفیت عالی است اما باز هم نمیتوان پیگیری کرد که آیا واقعا کیفیت عالی وارد شده یا با قیمت کیفیت عالی، یک قطعه با کیفیت پایینتر را وارد کردهاند
او توضیح داد: چه در خودروهای مونتاژی و چه در خودروهای وارداتی، مسئله قیمتگذاری بالا یک رویه عادی است و حتی در تمامی صنعت خودرو، شیوع پیدا کرده است. اما اکنون تنها این مسئله برای مدیرانخودرو به شکل مسئلهای حاد، نمود یافته است چون اولا این قیمت را بسیار بالا حساب کرده و ثانیا، تیراژ تولیدی این خودروساز بالا بوده بنابراین به شکل عدد بزرگی، نمودار شده است.
این کارشناس حوزه خودرو تاکید کرد که مسئله قیمتگذاری بالای محصولات مدیرانخودرو، اتفاق نادر و وحشتناکی نیست که به تازگی کشف شده باشد و همه ما میدانیم که تمام صنعت خودروی ایران درگیر مسئله overpriceing است.
انتفاع مشترک دولت و خودروسازان از قیمتهای بالا
وفایی در بررسی بیشتر مسئله قیمتگذاری، قیمت خودروهای وارداتی از مونتاژی را جدا کرد و اظهار داشت: افزایش قیمت خودروهای وارداتی بیش از هرچیز ناشی از تعرفههایی است که دولت، مستقیم یا غیرمستقیم، وضع کرده است. عمده سود این خودروها در اختیار دولت قرار گرفته است که برای بودجه کشور، استفاده میشود. بنابراین مقصر اصلی افزایش قیمت خودروهای وارداتی، دولت است و نباید مسئله را به شکلی پیچیده کنیم که تصور شود واردکنندگان یک تشکل مافیایی دارند.
او درباره این روند، توضیح داد: دولت اکنون دچار یک سهضلعی شده است؛ در ضلع اول، میخواهد بازار را راضی نگه دارد چرا که مشتریان در بازار همواره قیمتهای ارزانتری طلب میکنند. در ضلع دوم، دولت قادر نیست درهای کشور را به صورت کامل برای واردات خودرو باز کند چرا که اولا منابع ارزی در خارج از کشور کاملا مصرف میشود و ثانیا، دولت خود را ملزم به حفظ صنعت خودرو میبیند. باید توجه کنیم که حاکمیت در برخی شرکتهای خودروساز، به صورت مشخص، ایرانخودرو و سایپا منافع بسیاری دارد. بخش خصوصی هم در ایران، کاملا خصوصی نیست و به برخی گروههای قدرت متصل است. در ضلع سوم، دولت میخواهد با وضع تعرفه، درآمد بزرگ خود از صنعت خودرو را مدیریت کند. بنابراین مدیریت این سه ضلع، وضعیت خودرو را در ایران پیچیده کرده است.
بابک وفایی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: مباحث مطرح شده درباره مدیرانخودرو بیشتر جنبهی سیاسی دارد. مسئله قیمتگذاری بالاتر پکهای CKD و غیره، مسئله تازهای نیست اما مطرح شدن این قضیه، همزمان با بروز اختلافات میان مدیرانخودرو و شرکت مادر چینی، مقداری بحثبرانگیز است
این تحلیلگر تصریح کرد: صددرصد منافع بسیاری از گروهها در این است که مانع واردات خودرو، به واسطه تعرفههای بالا شوند یا از گران بودن تولید خودرو منفعت ببرند. دولت هم در این ماجرا ذینفع است زیرا با واردات گران، منابع بودجه خود را تامین میکند.
باز بودن دست مونتاژکاران برای قیمتگذاری بالا
وفایی درباره قیمتگذاری بالای محصولات مونتاژی، عنوان کرد: دست مونتاژکاران برای قیمتگذاری بالا در داخل کشور، باز است.
به گفته او، در زمانی که تخصیص ارز صورت میگرفت، اختلاف قیمت ارز دولتی با نرخ بازار آزاد، مناسب بود و سود این اختلاف به جیب واردکنندگان میرفت.
این کارشناس صنعت خودرو، ادامه داد: آقای شریعت در اظهارات خود وانمود کردهاند که گویا مدیرانخودرو، یک شرکت کاملا ایرانی است و یک شریک چینی دارد که از آن قطعه خریداری میکند اما فراموش نکنیم که عمده سهام مدیرانخودرو، متعلق به شرکت چری است. بنابراین حتی اگر بنا را بر صحت اظهارات آقای شریعت بگذاریم که گفتهاند در واردات قطعه، واسطهای در میان نیست، برای شرکت مادر این امکان فراهم است که پیشفاکتور را با قیمتی بالاتر صادر کند.
وفایی به نقد برخی اظهارات درباره علل گرانی خودروی مونتاژی پرداخت و گفت: برخی تصور میکنند که قیمت قطعات CKD در خارج، از قیمت خودروی وارداتی ارزانتر است در صورتی که این فرض اشتباه است و اتفاقا قیمت پک CKD تقریبا همقیمت یک خودروی کامل است.
مطرح شدن مدیرانخودرو سیاسی است
او در جمعبندی اظهارات خود، بیان داشت: در پایان باید بگویم که مونتاژ خودرو گران تمام میشود و تولیدکننده نیز از این قضیه، منتفع است. در کلیت امر، از ارکان صنعت خودرو، یعنی دولت، خودروساز و بازار، دو رکن اول راضی هستند و اختیار این صنعت در دست آنهاست بنابراین این روند را بههم نمیزنند.
مرتضی مصطفوی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: مونتاژکاران مافیایی و رانتخوار همان اختاپوسهایی هستند که به جان صنعت خودروی ایران افتادهاند و به راحتی منابع ارزی کشور را میبلعند و از آن کسب سود میکنند. اگر حسابهای بانکی این افراد را در دبی و چین بررسی کنیم، متوجه این سود کلان خواهیم شد
این تحلیلگر ارشد صنعت خودرو در نهایت، خاطرنشان کرد: مباحث مطرح شده درباره مدیرانخودرو بیشتر جنبهی سیاسی دارد. مسئله قیمتگذاری بالاتر پکهای CKD و غیره، مسئله تازهای نیست اما مطرح شدن این قضیه، همزمان با بروز اختلافات میان مدیرانخودرو و شرکت مادر چینی، مقداری بحثبرانگیز است.
مونتاژکاری تنها جیب کشورهای خارجی را پر کرده است
همچنین مرتضی مصطفوی، کارشناس و تحلیلگر صنعت خودرو، درباره مسئله مدیرانخودرو به «توسعه ایرانی»، گفت: صنعت خودروسازی ایران یک بخش عقبافتاده از اقتصاد ایران است که بخش قابل توجهی از این عقبماندگی، مربوط به مونتاژ است.
او تاکید کرد که مونتاژکاری تنها جیب کشورهای خارجی و خودروسازان و قطعهسازان چینی، کرهای و ژاپنی را پر کرده است!
این کارشناس افزود: صنعت خودروی ایران عادت کرده است که قطعات را از کشورهای خارجی وارد کند و در اینجا مشغول مونتاژکاری شود. این روند به این دلیلست که در 4 تا 5 دهه اخیر، مافیای صنعت خودرو در اختیار برخی جریانهای سیاسی تکنوکرات بوده است که منافع این جریانات، در استفاده از ارز دولتی بوده تا با آن قطعه وارد کنند. چرا در این چند دهه تعرفه واردات قطعه افزایش خاصی نداشته است؟ زیرا منافع این جریانات سیاسی در دریافت ارز دولتی بوده است.
ارز وارداتی مونتاژکاران رهگیری نمیشود
مصطفوی مطرح کرد: قطعات این خودروها عموما از چین وارد میشود و هیچ مقام ناظری هم در گمرک، وزارت اقتصاد یا صمت قادر نیست به طور دقیق روند دریافت ارز این خودروسازان را رهگیری کند.
او توضیح داد: برای مثال اگر واردکننده قیمت یک قطعه را 3 دلار اظهار کرده باشد، نمیتوان بررسی کرد که آیا واقعا هزینه تمام شده واردات این قطعه، 3 دلار بوده است. برخی واردکنندگان ادعا دارند که این قیمت مربوط به واردات قطعات با کیفیت عالی است اما باز هم نمیتوان پیگیری کرد که آیا واقعا کیفیت عالی وارد شده یا با قیمت کیفیت عالی، یک قطعه با کیفیت پایینتر را وارد کردهاند. همچنین هیچ نهادی بررسی نمیکند که این قطعه در کجا مصرف شده است.
دست مونتاژکاران برای قیمتگذاری بالا در داخل کشور، باز است. عمده سهام مدیرانخودرو، متعلق به شرکت چری است. بنابراین حتی اگر بنا را بر صحت اظهارات مدیرعامل مدیرانخودرو بگذاریم که ادعا کرده در واردات قطعه، واسطهای در میان نیست، برای شرکت مادر این امکان فراهم است که پیشفاکتور را با قیمتی بالاتر صادر کند
این تحلیلگر حوزه خودرو تصریح کرد: منفعت اصلی صنعت خودرو در ۴ تا ۵ دهه اخیر، در وجه بازرگانی آن بوده است؛ در اینکه یکسری شرکتها به اسم تولید داخل، مونتاژ کنند.
آمارسازی برای دریافت ارز بیشتر
مصطفوی همچنین بیان کرد: نکته جالبتر اینست که اعلام میشود سالانه باید 1 میلیون و 400 هزار خودرو تولید شود اما کسی پیگیری نمیکند که این رقم بر اساس چه نیازی تعیین شده است؟
او ادامه داد: در پشتپرده چنین آمارسازیهایی، همان جریان مافیاییِ بازرگانیِ ارزخوارِ رانتی قرار گرفته است و به دنبال این است تا انتظارات را بالا نگه دارد که دستگاههای سیاستگذار را برای تولید 1 میلیون و 400 هزار دستگاه خودرو، قانع کند بنابراین بتواند برای این حجم از تولید، ارز بیشتری دریافت کند.
این کارشناس صنعت خودرو به نقد داخلیسازی پایین در صنعت خودروی ایران پرداخت و گفت: برخی ادعا دارند که سطح داخلیسازی بالا رفته و خودروسازی و قطعهسازی ما ملی شده است. در پاسخ باید پرسید پس چرا با کوچکترین تغییرات ارز همهچیز در بازار خودرو بههم میخورد؟ بنابراین یک جای کار میلنگد!
مصطفوی معتقد است: اگر واقعا سطح داخلیسازی بالاست، پس نباید با کوچکترین نوسانات ارز، که بر واردات تاثیر میگذارد، قیمتهای قطعه و خودروهای ما افزایش یابد. اما اگر با نوسانات قیمت دلار، بازار خودرو کاملا بههم میریزد، پس ادعای داخلیسازی ما دروغ است و تنها درگیر مونتاژکاری، با عناوین مختلف هستیم.
مونتاژکاران حسابهای دبی و چین خود را شارژ میکنند!
این تحلیلگر حوزه خودرو نیز در جمعبندی اظهارات خود، عنوان کرد: این مونتاژکاران مافیایی و رانتخوار همان اختاپوسهایی هستند که به جان صنعت خودروی ایران افتادهاند و به راحتی منابع ارزی کشور را میبلعند و از آن کسب سود میکنند. اگر حسابهای بانکی این افراد را در دبی و چین بررسی کنیم، متوجه این سود کلان خواهیم شد.
مصطفوی خاطرنشان کرد که مونتاژکاران در هر موقعیتی سود کسب میکنند زیرا از مسئله overpriceing همواره منفعت میبرند و قیمت محصولات خود را چندبرابر اظهار میکنند و هیچ نهادی هم جلوی آنها را نمیگیرد.
مسئله قیمتگذاری بالای محصولات مدیرانخودرو، اتفاق نادر و وحشتناکی نیست که به تازگی کشف شده باشد و همه ما میدانیم که تمام صنعت خودروی ایران درگیر مسئله overpriceing است
او در پایان گفت: باید با این اختاپوس مقابله کرد؛ این بازی با ارز دولتی باید به هم بخورد و برای بههم زدن این بازی، باید محدودیت و ممنوعیتهایی برای استفاده از منابع ارزی ایجاد کرد. اگر این کار را نکنیم، این جریان مافیایی تکنوکرات سیاسی، طرفدار بازار آزاد و رانتخوار، به هیچ ابزار و اهرمی اصلاح نخواهد شد چراکه تنها دنبال این است که حسابهای دبی و چین خود را پر از پول کند.
دیدگاه تان را بنویسید