چرا افزایش قیمت بنزین، مصرف را کاهش نمی‌دهد؟

به دنبال افزایش اظهارنظرات در مورد افزایش ناترازی بنزین و احتمال افزایش قیمت آن، مسئولان متعددی در تلاش هستند تا افزایش قیمت بنزین را توجیه کنند. با این حال، افزایش قیمت بنزین تاکنون هیچ تاثیر ملموسی در کاهش مصرف نداشته است.

به گزارش تجارت‌نیوز، مطرح‌شدن موضوع افزایش دوباره قیمت بنزین در بحبوحه جنگ و اوضاع نابه‌سامان اقتصادی، بسیاری را متعجب کرد. بحران بنزین موضوع جدیدی نیست و بنزین به دلیل شکاف عمیق عرضه و تقاضا دچار ناترازی است. با این حال، همچنان دولت بر تکرار سیاست‌هایی که پیش‌تر بی‌تاثیر بودن آن بر کاهش ناترازی مشخص شده، اصرار می‌ورزد.

اولین بار مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد که تصمیم دولت افزایش نرخ سوم بنزین به 10 هزار تومان است: «برخلاف نظر قطعی مجلس و در مغایرت کامل با ماده 46 قانون برنامه هفتم، متاسفانه سازمان برنامه و بودجه، ایده گران‌سازی بنزین را در دولت با قدرت جلو می‌برد و ظاهرا قرار است از ابتدای مردادماه اجرایی شود. آذرماه 1404 هم با هدف حذف کارت سوخت جایگاه و کاهش مصرف، نرخ سوم پنج هزار تومانی بنزین اعمال شد، ولی در بهار 1405 همچنان یک سوم بنزین کشور توسط کارت جایگاه به فروش می‌رسد و تقاضا هم جز در بازه جنگ و تعطیلی، اصلا کاهش نیافته است.» همچنین فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در جمع خبرنگاران درباره زمزمه‌های افزایش قیمت بنزین گفت: «در زمینه بنزین ما حتما نیاز به راهبردهایی در حوزه مدیریت مصرف داریم؛ دولت با قیمتی بنزین را به مردم می‌دهد که یارانه‌ای هم به آن تخصیص می‌گیرد، بنابراین برای تراز کردن بنزین باید راهکاری اتخاذ شود و این امر قطعی و یقینی است. اینکه روی سهمیه یا روی قیمت تغییر ایجاد شود، حتماً مثل دفعه‌های پیش خدمت مردم بادقت، باشفافیت، باصراحت و صادقانه اعلام خواهد شد. فعلا رقم قبلی است و طرح در دست بررسی است. چنان‌چه قیمت افزایش پیدا کند که علاقه‌مند هستیم این اتفاق بیفتد و منبع پایدار داشته باشد، با مردم به اشتراک گذاشته می‌شود.» در همین زمینه خبرآنلاین نوشت: «طبق پیگیری‌ها دولت توانسته برای افزایش قیمت بنزین به 10 هزار تومان، موافقت سران قوا را کسب کند.»

گفتنی است،  ناترازی بنزین در کشور واقعیتی است که نمی‌‎توان از آن چشم‌پوشی کرد. اما نکته مورد توجه آن‌جاست که راهکارهای ارائه‌شده اساسا نسبتی با واقعیت ندارند و این موضوع ناشی از رویکرد نادرست نسبت به مساله بنزین است. بنزین یک فرآورده نفتی است که برای ایران در سال‌های گذشته مزیت داشته است؛ طوری که ایران یکی از کشورهای صادرکننده بنزین به شمار می‌رفت. با این حال، انباشت مشکلات ساختاری منجر شد که این روند معکوس شود و ایران از صادرکننده به واردکننده تبدیل شود. در چنین شرایطی، مسئولان به جای توجه به علت چرخش یک کشور نفتی از صادرات به سوی واردات، تنها به فکر تجویز مسکنی هستند که برای مدت کوتاهی از شدت بحران بنزین بکاهد. اما پرواضح است که راهکارهای اتخاذشده تاکنون نه‌تنها نتوانسته بحران را حل کند، بلکه در مواردی مشکل را تشدید کرده است.

در سمت تقاضا، دلایل ساختاری متعددی ازجمله مصرف بالای خودروهای داخلی و فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل عمومی تنها برخی از مواردی است که منجر به افزایش مصرف بنزین شده است. در بخش عرضه نیز کمبود تولید بنزین وجود دارد که به طور مستقیم به کاهش راندمان پالایشگاه‌ها و البته کاهش کیفیت بنزین به دلیل افزایش کمیت آن مرتبط است.

در پایان باید گفت، در ادبیات اقتصاد توسعه، اصلاح یارانه انرژی معمولا زمانی موفق ارزیابی می‌شود که هم‌زمان با توسعه نهادها، پرداخت‌های هدفمند به دهک‌های پایین، اصلاح نظام مالیاتی، افزایش بهره‌وری انرژی و ایجاد ثبات اقتصاد کلان اجرا شود. در ایران نه‌تنها از تجربیات جهانی بهره‌ای برده نمی‌شود، بلکه مدام بر تکرار تجربه‌هایی دست گذاشته می‌شود که کارایی لازم را نداشته و مشکلات اجتماعی و اقتصادی را دوچندان کرده است.