سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴ اوج ناکارآمدی ساختاری سرمایهگذاری است
چرا سرمایه کمتر به تولید تبدیل میشود؟
بررسی کارایی سرمایهگذاری در ایران طی سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴ نشان میدهد که نوسان شدید، میانگین بسیار پایین و تکرار مقادیر منفی شاخص، بیانگر ناکارآمدی ساختاری سرمایهگذاری و ناتوانی آن در ایجاد رشد پایدار تولید و درآمد سرانه است.
به گزارش اکوایران، کارایی سرمایهگذاری یکی از شاخصهای مهم ارزیابی عملکرد اقتصادی کشورهاست. این شاخص نشان میدهد که سرمایهگذاریهای انجامشده تا چه اندازه به افزایش تولید و بهبود درآمد سرانه منجر شدهاند. مقایسه میان کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه نشان میدهد که کارایی سرمایهگذاری در کشورهای ثروتمند، بر اساس دادههای خام، گاهی پایینتر به نظر میرسد؛ اما پس از تعدیل اثر رشد جمعیت، این نتیجه میتواند تغییر کند.
بر اساس محاسبات، میانگین کارایی تعدیلشده سرمایهگذاری در دوره مورد بررسی حدود ۰.۴۷ درصد است. این رقم در مقایسه با میانگین کارایی تعدیلشده کشورهای فقیر، معادل ۶.۵۴ درصد، و کشورهای ثروتمند، معادل ۷.۷۶ درصد، بسیار پایینتر است. البته باید توجه داشت که مقایسه میانگینها بهتنهایی کافی نیست؛ زیرا شاخص کارایی سرمایهگذاری در ایران در طول دوره مورد بررسی نوسان بسیار زیادی داشته است. بیشترین مقدار کارایی تعدیلشده در سال ۱۳۹۵، برابر با ۷۳.۴ درصد، و کمترین مقدار آن در سال ۱۳۹۱، برابر با منفی ۵۶.۸ درصد، بوده است.
روند شاخصها در این دوره نشاندهنده سه مرحله متفاوت است. در سالهای ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲، هر دو شاخص کارایی ناخالص و تعدیلشده منفی بودهاند. این وضعیت به کاهش تولید و شرایط نامناسب اقتصادی در این سالها مربوط میشود. این سالها همزمان با شدت گرفتن تحریمهای جهانی علیه ایران بوده است.
در سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶، کارایی سرمایهگذاری مثبت بوده است. بهویژه در سال ۱۳۹۵، رشد تولید به ۱۴.۶ درصد رسیده و شاخص کارایی تعدیلشده نیز به ۷۳.۴ درصد افزایش یافته است. این مقدار، بالاترین سطح ثبتشده در کل دوره است. این دوره نماگر ارتباط با جهان و توافق برجام است. در سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹، شاخص کارایی مجدداً منفی شده است. این کاهش را میتوان نشانه تأثیرگذاری رکود، بیثباتی اقتصادی، کاهش ظرفیت تولید و اختلال در فرایند سرمایهگذاری دانست. در این بازه زمانی خروج ترامپ از برجام و بحران همهگیری کووید ثبات اقتصاد کلان ایران را تضعیف کرد.
از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، کارایی سرمایهگذاری دوباره مثبت شده است؛ بااینحال، سطح آن نسبت به سال ۱۳۹۵ پایینتر باقی مانده است. در سال ۱۴۰۴، با وجود مثبت نبودن رشد تولید و رشد جمعیت ۰.۶ درصدی، شاخص کارایی تعدیلشده به منفی ۴.۵ درصد رسیده است. این امر نشان میدهد که تولید در این سال حتی نتوانسته است رشد جمعیت را جبران کند.
رشد جمعیت در دادههای ایران طی دوره بررسیشده، بهطور میانگین حدود یک درصد بوده است. خروج اثر رشد جمعیت از محاسبات نشان میدهد که رشد اقتصادی تنها زمانی میتواند به بهبود درآمد سرانه منجر شود که از رشد جمعیت بیشتر باشد. برای نمونه، در سالهایی مانند ۱۳۹۴ و ۱۴۰۴، رشد تولید تقریباً صفر بوده است، اما جمعیت همچنان افزایش یافته است. در چنین شرایطی، حتی اگر تولید کاهش نیافته باشد، تولید سرانه کاهش پیدا میکند و شاخص کارایی تعدیلشده منفی میشود. بنابراین، سرمایهگذاری زمانی از منظر بهبود رفاه اقتصادی مؤثر تلقی میشود که علاوه بر افزایش تولید کل، بتواند رشد جمعیت را نیز پوشش دهد. صرف افزایش حجم سرمایهگذاری، بدون رشد کافی تولید، به بهبود درآمد سرانه منجر
نخواهد شد.
دیدگاه تان را بنویسید