چرا موتور صعود بورس خاموش شد؟

فعالان بازار امیدوار بودند بورس وارد دوره‌ای تازه از رونق شود، اما بازگشت تنش‌های سیاسی ورق را برگرداند؛ سرمایه‌ها عقب نشستند و شاخص‌ها دوباره در مسیر نزولی قرار گرفتند.

به گزارش اقتصاد24، بازار سرمایه تهران که تا همین چندی پیش با تکیه بر گزارش‌های بهارانه شرکت‌ها و خوش‌بینی‌های معاملاتی، قله‌های جدیدی را فتح می‌کرد و سرمایه‌گذاران را به یک رالی صعودی پایدار امیدوار ساخته بود، در روز‌های اخیر با چرخشی آشکار رو‌به‌رو شد. سقوط آزاد نماگر‌های سهام و عقب‌نشینی شاخص کل به زیر ابرکانال ۵ میلیون واحدی، نه‌تنها دستاورد‌های ۱۶ روز گذشته بازار را تبخیر کرد، بلکه بار دیگر این واقعیت تلخ را عیان ساخت که اقتصاد و به ویژه بازار سرمایه، نخستین قربانیان بی‌دفاع نااطمینانی‌های سیاسی و تنش‌های نظامی هستند. نگاهی به برآیند معاملات منتهی به دوشنبه ۲۲ تیر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که چگونه دست به ماشه شدن نظامیان و به حاشیه رفتن دیپلماسی، ترمز نقدینگی را می‌کشد و هراس را به رگ‌های بازار تزریق می‌کند.

شاخص کل بورس تهران پس از چهار روز متوالی ریزش سنگین، سرانجام در معاملات دوشنبه ۲۲ تیرماه با افتی ۸۹ هزار واحدی (معادل ۱.۷۶ درصد) مواجه شد و در تراز ۴ میلیون و ۹۶۶ هزار واحد آرام گرفت. اما شکست این سنگر روانی، زنجیره‌ای از رفتار‌های هیجانی را فعال کرد. با سقوط شاخص به زیر این سطح، حد ضرر بسیاری از معامله‌گران تکنیکال فعال شد و بخش بزرگی از سرمایه‌گذاران خرد که تا پیش از این به امید بازگشت بازار صبوری می‌کردند، ترجیح دادند عطای ماندن را به لقای آن ببخشند. عقب‌نشینی همزمان شاخص هم‌وزن به میزان ۰.۸۷ درصد و استقرار آن در سطح یک میلیون و ۳۲۶ هزار واحد به خوبی نشان داد که فضای سرخ‌رنگ تابلوی معاملات، یک عارضه عمومی است و صنایع بزرگ و کوچک به طور همزمان زیر تیغ عرضه قرار گرفته‌اند. قرار گرفتن ۶۲ درصد از نماد‌های بازار در دامنه منفی، آینه‌ای تمام‌نما از فروکش کردن جریان تقاضای موثر در کل بازار بود.

بزرگ‌ترین محرک ریزش‌های اخیر بدون شک تشدید بی‌سابقه تنش‌های نظامی و سیاسی میان ایران و ایالات متحده در پهنه آبی خلیج‌فارس و بی‌نتیجه ماندن رایزنی‌های دیپلماتیک بوده است. بورس تهران همواره نشان داده که به اخبار ناامیدکننده سیاسی و بوی باروت، حساسیت فوق‌العاده بالایی دارد. توقف و تیره شدن افق مذاکرات در عمان و به دنبال آن لغو یک‌جانبه آتش‌بس توسط واشنگتن و درگیری‌های نظامی اخیر، پالس صریحی از افزایش ریسک‌های غیراقتصادی به بازار مخابره کرد. در ساختار اقتصادی کشور، هر زمان که طبل تنش‌های نظامی نواخته می‌شود، امنیت سرمایه‌گذاری به سرعت مخدوش شده و افق زمانی برنامه‌ریزی برای فعالان اقتصادی از «بلندمدت» به «روزانه» یا حتی «ساعتی» تقلیل می‌یابد. هراس از بازگشت یا تشدید تحریم‌های همه‌جانبه، انسداد مسیر‌های صادراتی صنایع بزرگ بورسی و ترکش‌های احتمالی درگیری‌های فیزیکی بر زیرساخت‌های تولیدی، سبب شد تا سهامداران ترجیح دهند دارایی‌های خود را نقد کنند. واقعیت این است که در فضای پرابهام کنونی، تحلیل ارزندگی سهام، نسبت‌های $P/E$ جذاب و گزارش‌های درخشان سه‌ماهه اول شرکت‌ها همگی به حاشیه رانده شده‌اند؛ چرا که سرمایه ذاتاً ترسو است و در فضای گرگ‌ومیش جنگ و صلح، اولین واکنش آن فرار از بازار‌های پرریسک است.

یکی از هشدار‌های جدی و نگران‌کننده در روند معاملات روز‌های اخیر، ریزش شدید ارزش معاملات خرد سهام، حق تقدم و صندوق‌های سهامی بود. ارزش معاملات خرد که در اواخر هفته گذشته به ارقام چشمگیر بالای ۵۰ همت دست یافته بود، ابتدا در ابتدای هفته به حوالی ۲۶ همت کاهش یافت و سپس در روز‌های بعد تا محدوده ۱۱ الی ۱۲ همت سقوط کرد؛ افتی که نشان‌دهنده نصف شدن حجم دادوستد‌ها در تالار شیشه‌ای است. همچنین بررسی دقیق رفتار بازیگران بورس تهران نشان‌دهنده تداوم مهاجرت معنادار سرمایه‌های خرد از گردونه معاملات است. تنها در جریان معاملات روز دوشنبه، حدود ۳ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام و صندوق‌های سهامی خارج شد؛ این رقم در کنار خروج‌های سنگین ۵ همتی روز‌های قبل، حجم عظیمی از نقدینگی سرگردان را ایجاد کرده است.

در تحلیل نهایی، وضعیت کنونی بورس تهران بیش از آنکه ناشی از ضعف ساختار‌های اقتصادی یا عدم ارزندگی شرکت‌ها باشد، حاصل مستقیم «بحران اعتماد» و «سایه سنگین نااطمینانی‌های ژئوپلیتیک» است.