«افقه» در بیان چرایی «ایران تنها اقتصاد با رشد منفی در سال ۲۰۲۶»:
حتی به اهداف شعارزده برنامههای توسعه نیز بیتوجه بودهایم
رامتین موثق
در تیرماه 1405، گزارشهای مرکز آمار و بانک مرکزی حاکی از رشد منفی اقتصاد ایران در سال گذشته بود؛ سالی که با دو جنگ و تبعات اقتصادی گسترده برای کشور، همراه شد.
برای رسیدن به هدف رشد اقتصادی 1.9 درصدی تا پایان سال 1405، 3 پیشنیاز داریم؛ اول جنگ به صورت کامل تمام شود، دوم تحریمها به صورت کامل برداشته شود و در مراودات پولی و بانکی و FATF هم مشکلی نداشته باشیم و سوم، تنشهای منطقهای با کشورهای عربی و اسرائیل هم فروکش کند
به گزارش بانک مرکزی، تولید ناخالص داخلی به قیمت پایه (به قیمتهای ثابت سال ١٤٠٠) از 78443.8 هزار میلیارد ریال در سال ۱٤۰۳ به 77867.9 هزار میلیارد ریال در سال ١٤٠٤ کاهش یافته است. نتایج مقدماتی حاصل از بررسی تحولات ارزش افزوده فعالیتهای اقتصادی حاکی از برآورد رشد اقتصادی منفی 0.7 درصدی برای سال ١٤٠٤ است. گزارش مرکز آمار نیز حاکی از رشد 0.2 درصدی با احتساب نفت و منفی 0.3 درصدی بدون احتساب نفت است.
صندوق بینالمللی پول نیز در سلسله گزارشهای مربوط به چشماندازهای اقتصادی جهان، رشد اقتصادی سال گذشته برای ایران را منفی 0.8 درصد، ذکر کرده است. این نهاد همچنین پیشبینی کرده است که وضعیت رشد اقتصادی ایران در سال جاری میلادی، 2026، بدتر نیز بشود و رشد اقتصادی ایران در سال جاری به منفی ۵.۴ درصد برسد. این نهاد بینالمللی در گزارش ماه آوریل و در اوج درگیریها در خلیجفارس، رشد منفی ۶.۱ درصدی را برای اقتصاد ایران در این سال پیشبینی کرده بود اما در گزارش جدید، پیشبینی خود از رشد اقتصاد ایران در این سال را ۰.۷ درصد افزایش داده است.
ایران تنها اقتصاد با رشد منفی ۲۰۲۶ شد
بررسی گزارش صندوق بینالمللی پول از اقتصاد ایران نشان میدهد که ایران تنها کشور جهان در سال 2026 است که رشد اقتصادی منفی را تجربه میکند و مابقی کشورها با وجود شوکهای سمت عرضه، به دلیل بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در زنجیره تامین انرژی، رشد اقتصادی مثبت را تجربه میکنند.
به گزارش رویداد24، «اقتصادهای توسعهیافته در سال ۲۰۲۶ تنها ۱.۷ درصد رشد خواهند کرد. رشد آمریکا ۲.۳ درصد، منطقه یورو ۰.۹ درصد، چین ۴.۶ درصد و هند ۶.۴ درصد پیشبینی شده است. در مقابل، خاورمیانه و آسیای مرکزی به دلیل آثار مستقیم جنگ، تنها ۰.۷ درصد رشد خواهند داشت، هرچند صندوق انتظار دارد با عادی شدن تدریجی شرایط، رشد این منطقه در سال ۲۰۲۷ به ۶.۵ درصد برسد. این اعداد نشان میدهد جنگ بیش از هر منطقه دیگری، اقتصاد خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داده است.»
اما در این گزارش توجه ویژهای به فناوریهای نوظهور، از قبیل هوش مصنوعی، شده است که این گزارش هوش مصنوعی را یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصاد جهان معرفی میکند. هانی صباغیان، تحلیلگر اقتصادی، در تحلیل این موضوع در رویداد24، نوشت: «مرز جدید اقتصاد جهان دیگر میان کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه نیست؛ میان کشورهایی است که در زنجیره ارزش فناوری و هوش مصنوعی جایگاهی پیدا کردهاند و کشورهایی که همچنان به اقتصاد سنتی متکی ماندهاند.» همچنین در یادداشت او آمده است: «کره جنوبی، مالزی، تایلند و ویتنام، با وجود وابستگی قابل توجه به واردات انرژی، به واسطه صادرات نیمههادیها، تجهیزات هوش مصنوعی و جذب سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته، عملکردی فراتر از انتظار داشتهاند. کره جنوبی حتی در شرایطی که افزایش قیمت انرژی میتوانست رشد اقتصادی این کشور را تحت فشار قرار دهد، از رونق صادرات تراشه و تجهیزات مرتبط با هوش مصنوعی سود برد و یکی از غافلگیریهای گزارش شد..»
مرتضی افقه در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: دلیل منفی شدن رشد اقتصادی ایران در سال 1404، چندان پیچیده نیست و باید توجه کنیم حتی قبل از اینکه کشور درگیر جنگ شود، 8 سال تحت تحریمهای شدید بودیم. در این ۸ سال تقریبا تمام منابع کشور تخلیه شدند و نتوانستیم به میزان لازم نفت بفروشیم بنابراین اگر جنگ هم نمیشد، انتظار بر این بود که رشد اقتصادی خیلی پایین یا حتی منفی باشد
رشد اقتصادی 7 درصدی با توافق جامع
با وجود پیشبینیهای بدبینانه از اقتصاد ایران، و همچنین روایتهای آماری از این موضوع، سازمان برنامه و بودجه در سند اخیر خود به بررسی امکانات رشد اقتصادی ایران، در صورت توافق جامع، پرداخته است. این سند با عنوان «فرصت احیای اقتصاد ایران پس از بحران؛ بازگشت به مسیر توسعه» در خرداد ۱۴۰۵ منتشر شده و در آن، سازمان برنامه سناریوی حصول توافق جامع و رفع تحریمها را مبنای برآورد متغیرهای کلان اقتصاد ایران قرار داده است. طبق جدول برآورد امور اقتصاد کلان سازمان برنامه، اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵ با رشد منفی ۰.۸ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۸۴ درصدی و نرخ ارز ۱۵۵ هزار تومانی مواجه است؛ اما در صورت تحقق توافق، تا زمستان ۱۴۰۵ تورم به ۲۹.۱ درصد کاهش مییابد، رشد اقتصادی به ۱.۹ درصد میرسد و نرخ ارز در محدوده ۱۳۰ هزار تومان تثبیت میشود.
تجارتنیوز در بررسی این گزارش سازمان، نوشت: «طبق جدول سند، رشد اقتصادی در بهار ۱۴۰۶ به ۶.۱ درصد میرسد و سپس در تابستان، پاییز و زمستان به ترتیب ۶.۹ و ۷ درصد ثبت میشود. به بیان دیگر، در نگاه سازمان برنامه، توافق جامع میتواند اقتصاد ایران را از فاز رکود تورمی به فاز احیا منتقل کند؛ البته مشروط به آنکه رفع تحریمها با گشایش واقعی در تجارت، سرمایهگذاری و تأمین مالی همراه شود.»
گفتنی است رشد اقتصادی 7 درصدی یکی از اهداف برنامه هفتم توسعه نیز هست که به گفته اکثر تحلیلگران، بیشتر به صورت یک هدف تخیلی است تا یک هدف قابل دسترس. بنابراین با توجه به وضعیت رکود شدید اقتصادی در ایران، آیا توافق میتواند رشد اقتصادی ایران را به محدوده 7 درصدی برساند و اقتصاد ایران نیز از وضعیت رکودی خلاصی یابد؟
بدون جنگ هم رشد منفی میشد
یک اقتصاددان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، درباره علت رشد منفی اقتصاد ایران در سال 1404، اظهار کرد: دلیل آن چندان پیچیده نیست و باید توجه کنیم حتی قبل از اینکه کشور درگیر جنگ بشود، 8 سال تحت تحریمهای شدید بودهایم.
مرتضی افقه توضیح داد: در این ۸ سال تقریبا تمام منابع کشور تخلیه شدند و در این ۸ سال نتوانستیم به میزان لازم نفت بفروشیم بنابراین اگر جنگ هم نمیشد، انتظار بر این بود که رشد اقتصادی خیلی پایین یا حتی منفی باشد.
رسیدن به رشد 7 درصدی، در صورت توافق جامع هم چندان جای تفاخر ندارد زیرا در این 8 سال، اقتصاد ایران ظرفیتهای خالی بسیاری پیدا کرده است که در صورت توافق جامع، میتوانیم این ظرفیتهای خالی را با درآمدهای نفتی تامین کنیم و به رشد 7 درصدی برسیم
او افزود: ما در سال گذشته دو جنگ را هم پشتسر گذاشتیم؛ جنگ اول بسیار غافلگیرانه آغاز شد و بعد از پایان جنگ 12 روزه تا آغاز جنگ دوم، وضعیت نه جنگ و نه صلح بر اقتصاد حاکم بود که تبعات آن با شرایط جنگی، تفاوتی ندارند. همچنین جنگ دوم با محاصره دریایی و عدم فروش نفت، همراه شد و تمام این مسائل زمینههای رشد منفی و بههم ریختن مابقی شاخصهای اقتصادی را فراهم آوردند.
فاقد الگوی توسعه هستیم
استاد دانشگاه چمران اهواز درباره چرایی این موضوع که ایران تنها کشور جهان در 2026 با رشد اقتصادی منفی است، بیان کرد: شاید نتوان هیچ کشوری را با ایران مقایسه کرد.
افقه ادامه داد: ایران از ابتدای انقلاب اسلامی درگیر تحریمها بود و در این 8 سال، تحریمها تشدید شدند و از همان ابتدا نیز با برخی از کشورها، تنشهای بینالمللی داشتیم. همچنین ایران یک کشور نفتی است و سطح تقاضای بالایی دارد و به تجارت خارجی در فروش نفت و تامین نیازهای خود وابسته است. تمام این مسائل نشان میدهد اقتصاد ایران با بسیاری از کشورهای دیگر تفاوت ماهوی دارد و تمام این مسائل باعث شده است که یک استثنا باشیم.
او همچنین با تاکید بر اینکه هیچگاه به دنبال توسعه نبودهایم، مطرح کرد: از نظر برخی افراد در حاکمیت، توسعه یک پدیده غربی و منفی است و رفاه مردم مانع تحقق اولویتهای ایدئولوژیک آنها میشود.
این تحلیلگر مسائل اقتصادی در نقد برنامههای توسعه نیز گفت: هرچند ما برنامههای ۵ ساله توسعه هم داشتیم اما این برنامهها بیشتر درگیر شعارزدگی یا تنها تقلیدی از دیگر کشورها بوده بدون اینکه آن را با شرایط خود تطبیق بدهیم. بنابراین میتوان گفت اصلا الگوی توسعه نداشتیم و حتی به پیشنیازهای همان اهداف برنامههای توسعه نیز، توجهی نکردیم.
برای رسیدن به رشد اقتصادی 3 پیشنیاز داریم
افقه درباره پیشبینی سازمان برنامه و بودجه درباره رشد اقتصادی ایران در صورت توافق جامع، عنوان کرد: این مسئله خیلی بستگی به این دارد که توافق به چه صورت باشد. اگر توافق تنها حول محور پایان جنگ باشد اما همچنان در تحریم اقتصادی بمانیم، رسیدن به اهداف موردنظر در رشد اقتصادی امکانپذیر نیست.
او با اشاره به پیشنیازهای رسیدن به رشد اقتصادی 1.9 درصدی در پایان سال جاری و رشد 7 درصدی در پایان سال 1406، اظهار داشت: برای رسیدن به این اهداف، 3 پیشنیاز داریم؛ اول، جنگ به صورت کامل تمام شود، دوم تحریمها به صورت کامل برداشته شود و در مراودات پولی و بانکی و FATF هم مشکلی نداشته باشیم و سوم، اینکه تنشهای منطقهای با کشورهای عربی و اسرائیل هم فروکش کند. در صورت تحقق تمام این شرایط، میتوان به تحقق رشد 1.9 درصدی تا پایان سال 1405، امید داشت.
یک اقتصاددان: شاید نتوان هیچ کشوری را با ایران مقایسه کرد. ما هیچگاه به دنبال توسعه نبودهایم و از نظر برخی افراد در حاکمیت، توسعه یک پدیده غربی و منفی است و رفاه مردم مانع تحقق اولویتهای ایدئولوژیک آنها میشود. بنابراین میتوان گفت اصلا الگوی توسعه نداشتیم و حتی به پیشنیازهای اهداف شعارزده و تقلیدی در برنامههای توسعه نیز، توجهی نکردیم
این مدرس دانشگاه در پایان خاطرنشان کرد: البته رسیدن به رشد 7 درصدی هم چندان جای تفاخر ندارد زیرا در این 8 سال، اقتصاد ایران ظرفیتهای خالی بسیاری پیدا کرده است که در صورت توافق جامع، میتوانیم این ظرفیتهای خالی را با درآمدهای نفتی تامین کنیم و به رشد 7 درصدی برسیم.
دیدگاه تان را بنویسید