استاد حقوق انرژی دانشگاه تهران با ابراز تأسف از سوءاستفاده همسایگان در سایه جنگ:
از فرصت رفع تحریمها برای توسعه میادین مشترک استفاده کنیم
رامتین موثق
مسئله عدم توسعه و عقبماندگی ایران از همسایگان در میادین مشترک نفت و گاز، از زخمهای قدیمی اقتصاد ایران است که پس از شدتگیری تحریمها از سال 1397، سهم و حق ایران در این میادین نیز به فراموشی سپرده شده و در این مدت، برخی کارشناسان و مسئولین، درباره مهاجرت نفت و گاز در این میادین به سمت همسایگان، هشدارها دادهاند.
به نظر میرسد در طول جنگ، برداشت همسایگان ایران از این میادین شدیدتر هم شده است. یک نماینده مجلس در این خصوص عنوان کرد: «در بسیاری از میادین مشترک، کشورهای همسایه با سرعت در حال برداشت هستند و این مسئله ایجاب میکند که پروژههای توسعهای ایران نیز با شتاب بیشتری دنبال شود. تأخیر در توسعه این میادین به معنای از دست رفتن فرصتهای اقتصادی و کاهش سهم کشور از منابع مشترک خواهد بود.»
این چالش در زمانی پررنگتر میشود که به اذعان مسئولین، کارشناسان، فعالان صنعتی و بسیاری دیگر، ناترازی گاز ایران هر سال تشدید میشود و معضلات بسیاری را برای بخش صنعت به وجود آورده است که ضرورت برداشت ایران از این میادین بیش از پیش به رخ میکشد.
توسعه میادین قربانی کمبود منابع مالی نشود
یکی از چالشهایی که ایران برای توسعه میادین مشترک دارد، مسئله نبود منابع مالی و عدم امکان سرمایهگذاری برای توسعه است که بخشی از این مشکلات در سایه تحریمها به وجود آمده است.
احمد انارکی، نماینده مجلس، با بیان اینکه توسعه میادین مشترک نباید قربانی کمبود منابع مالی شود، در این خصوص به ایلنا، گفت: «اگر امروز برای توسعه میادین نفت و گاز و افزایش ظرفیت تولید سرمایهگذاری نکنیم، در سالهای آینده تأمین انرژی کشور با دشواریهای بیشتری مواجه خواهد شد.» او همچنین با اشاره به نیاز صنعت نفت به منابع مالی گسترده، اظهار کرد: «توسعه میادین نفت و گاز، اجرای پروژههای فشارافزایی و تکمیل زیرساختهای تولید بدون تامین منابع مالی امکانپذیر نیست. امروز یکی از مهمترین ماموریتهای دولت و مجلس، ایجاد بسترهای لازم برای جذب سرمایه در صنعت انرژی است.»
البته برخی دیگر از صاحبنظران نیز معتقدند که نبود منابع مالی، تنها یک بهانه برای توجیه غفلتها در نظام تصمیمگیری است و در این میان، به نقش رانت برخی شرکتهای وابسته حاکمیتی در اخذ قرارداد توسعه میادین مشترک، به عنوان یکی از موانع توسعه این میادین اشاره میکنند. این افراد معتقدند که رانتخواران، شرکتهای مطرح بینالمللی مانند «توتال» را فراری دادهاند تا خود بتوانند از رانت موجود در قراردادها، استفاده کنند.
استاد حقوق انرژی و بینالملل دانشگاه تهران: در طول سالهای گذشته سرمایههای ما درگیر موضوعات مربوط به منازعات و تحریمها شده است و ازاینرو به فکر سرمایهگذاری در حوزههای مختلف و تعیین اولویتهای سرمایهگذاری نبودهایم. اکنون نیز اولویت ما به حفظ مخازن موجود، ترمیم خرابیهای به بار آمده و تثبیت زنجیره تولید میعانات، نفت و گاز تقلیل یافته است که در این شرایط، طبیعی است همسایگان برداشتهای خود را از میادین مشترک نفت و گاز، افزایش دهند
در گزارش امروز «توسعه ایرانی»، به بررسی دلیل غفلت ایران از توسعه میادین مشترک نفت و گاز، و موانع توسعه آنها پرداخته شده است.
برداشت فزاینده همسایگان از میادین مشترک در سایه جنگ
استاد حقوق انرژی دانشگاه تهران در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، درباره علت برداشت فزاینده همسایگان از میادین مشترک نفت و گاز، اظهار کرد: دلیل این موضوع کاملا روشن است؛ ما درگیر جنگ و منازعات هستیم و منازعات ما بسیار بنیانکن، وقتگیر و سرمایهبر بوده است.
حسن مرادی افزود: در طول سالهای گذشته سرمایههای ما درگیر موضوعات مربوط به منازعات و تحریمها شده است و ازاینرو به فکر سرمایهگذاری در حوزههای مختلف و تعیین اولویتهای سرمایهگذاری نبودهایم. اکنون اولویت ما به حفظ مخازن موجود، ترمیم خرابیهای به بار آمده و تثبیت زنجیره تولید میعانات، نفت و گاز تقلیل یافته است. او تصریح کرد که در این شرایط، طبیعی است که همسایگان ما برداشتهای خود را از میادین مشترک نفت و گاز، افزایش دهند.
برای برخی همسایگان، حقوق ایران چندان اهمیتی ندارد
این تحلیلگر مسائل انرژی با اشاره به برخورد متفاوت همسایگان ایران نسبت به حقوق کشور در میادین مشترک، توضیح داد: باید میان میادین مشترک خود فرق بگذاریم؛ در میدانی ممکن است منافع مشترکی با عراق داشته باشیم اما در میادین دیگر منافع مشترکی با قطر، عربستان سعودی و امارات داریم. رفتار هر کدام از این کشورها و درجه احترام آنها به رعایت حقوق ایران، فرق میکند؛ برای مثال تعامل ما با عراق بیشتر است اما برای برخی از کشورها، حقوق ایران چندان اهمیتی ندارد.
حسن مرادی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: درباره استفاده از منابع بخش خصوصی برای توسعه میادین مشترک نفتی و گازی، غفلت شده است؛ افزون بر این، ایرانیان بسیاری هستند که مجموع ثروت آنها، به صدها میلیارد دلار میرسد و حاضرند در کشور سرمایهگذاری کنند اما سرمایههای آنها در بازارهای ارز و طلا، سرگردان است
مرادی ادامه داد: همسایگان از این فرصت و جنگ ایران، سوءاستفاده کردند و شرایط اخیر، بهترین زمان را برای دستدرازی آنها به میادین مشترک، فراهم کرده است. البته برخی همسایگان به ظاهر نمیگویند که قصد برداشت منابع ایران را دارند و مدعی میشوند که تنها سهم خود را استخراج میکنند ولی در عرصه عمل، زمانی که همسایگان برداشت خود را از میادین مشترک تشدید میکنند، منابع سیال و مایع به سمت کشوری میرود که برداشت بیشتری دارد و ازاینرو در عمل، سهم ایران کاهش مییابد.
او تاکید کرد: وقتی شرکتهای عظیم بینالمللی در قطر و در میدان پارس جنوبی، استخراج خود را تشدید کردهاند، طبیعی است که بخش عظیمی از سهم ما از بین برود.
از دست رفتن ثروت و دارایی ملی
این کارشناس حوزه انرژی درباره تبعات کاهش سهم ایران از میادین مشترک، به تشدید ناترازی انرژی اشاره کرد و ادامه داد: غافل شدن ما از برداشت از میادین مشترک باعث شده است که بخشی از منابع ملی که میتوانست متعلق به خودمان باشد و به عنوان دارایی و ثروت ما محسوب شود، به سمت طرف مقابل برود.
مرادی عنوان کرد: عربستان و کویت درباره مالکیت خود در میدان آرش، ادعا دارند اما اگر ایران استخراج را زودتر آغاز کند، از این دو کشور در استخراج، پیشی میگیرد بنابراین در میادین مشترک از هر بخشی که شروع کنیم، به نفع ماست. او درباره ضرورت آغاز سرمایهگذاری و استخراج از میادین مشترک، اظهار داشت: امیدوارم که هرچه زودتر برنامهریزی ما برای توسعه میادین آغاز شود، اگر ملاحظاتی برای حفاری داریم، مشخص شود، بودجه و پیمانکاران مورد نیاز را تعیین کنیم تا وزارت نفت و کارکنان شریف و دلسوز این وزارتخانه در همه عرصهها بتوانند تلاش کنند و بتوانیم سهم مناسبی از این ثروتهای طبیعی و خدادادی، داشته باشیم.
غفلت از سرمایههای بخش خصوصی در توسعه میادین مشترک
این استاد دانشگاه درباره اینکه «مسئولین یکی از چالشهای توسعه میادین مشترک را، نبود منابع مالی میدانند؛ آیا واقعا برای این توسعه کمبودی در منابع مالی داریم و یا کمبود منابع مالی تنها یک بهانه برای توجیه غفلتهای موجود است؟»، پاسخ داد: در پاسخ باید بگویم که متاسفانه نتوانستیم از سرمایههای بخش خصوصی استفاده کنیم.
مرادی افزود: شخص من، به عنوان یک استاد حقوق بینالملل، بیش از 30 سال است که فریاد میزنم شرکتهای سهامی ایجاد کنیم تا بتوانیم سرمایههای سرگردان مردم را جمعآوری کنیم. این پولهای سرگردان مردم امروز در بازار ارز است و فردا در بازارهای طلا و تتر اما اگر آنها را در شرکتهای سهامی جمعآوری کنیم، میتوانیم به سرمایهگذاران سود متعارف اختصاص دهیم و از پول آنها برای توسعه کشور و سرمایهگذاری، استفاده کنیم. به گفته او، درباره استفاده از منابع داخلی بسیار غفلت شده است؛ ایرانیان زیادی هستند که مجموع ثروت آنها، به صدها میلیارد دلار میرسد و حاضرند در کشور سرمایهگذاری کنند اما اصلا نباید شک کرد که در این موارد، غفلت کردهایم.
همسایگان از این فرصت و جنگ ایران، سوءاستفاده کردند و شرایط اخیر، بهترین زمان را برای دستدرازی آنها به میادین مشترک، فراهم کرده است. البته برخی همسایگان به ظاهر نمیگویند که قصد برداشت منابع ایران را دارند و مدعی میشوند که تنها سهم خود را استخراج میکنند ولی در عرصه عمل، زمانی که همسایگان برداشت خود را از میادین مشترک تشدید میکنند، منابع سیال و مایع به سمت کشوری میرود که برداشت بیشتری دارد و ازاینرو در عمل، سهم ایران کاهش مییابد
این کارشناس همچنین با اشاره به احتمال تشکیل صندوق مشترک سرمایهگذاری، بیان کرد: در خبرها عنوان شده است که در توافق میان ایران و آمریکا، قرارست که یک صندوق مشترک 300 میلیارد دلاری تشکیل شود و کشورهایی که در جنگ اخیر درگیر بودهاند، منابعی را به این صندوق اختصاص میدهند تا برای جبران خرابیها به کار گرفته شود. تشکیل این صندوق مشترک نیز میتواند افقهای جدیدی پیشروی اقتصاد کشور، و توسعه میادین مشترک، بگذارد.
بعد از صلح به فکر توسعه میادین باشیم
مرادی تصریح کرد: اکنون که به ظاهر بوی صلح به مشام میرسد، باید به فکر توسعه میادین مشترک، از قبیل آرش یا میدان مشترک با عراق یا میدان پارس جنوبی که با قطر مشترک است، باشیم و برداشتها را در چارچوب حقوق خود، آغاز کنیم. به گفته وی، با آزاد شدن تجارت نفت، ایران میتواند سهم بسیار بالایی در اوپک داشته باشد و به سهمیههای قبل از جنگ بازگردد و طبیعی است که در این صورت، ناچاریم به سراغ میادین مشترک نفت و گاز برویم. استاد حقوق انرژی دانشگاه تهران در پایان خاطرنشان کرد که رفع تحریمها برای توسعه میادین مشترک نفتی و گازی میتواند بسیار موثر باشد و بخشی از موانع پیش رو را بردارد.
دیدگاه تان را بنویسید