تجدیدپذیرها؛ از کاهش ناترازی تا حفظ آب و سوخت کشور؛ اگر پنلها بیکیفیتاند، چرا جهان از آنها استفاده میکند؟
نظر به درج گزارشی با عنوان «۲۰۰ همت برای واردات پنلهای بیکیفیت چینی هدر رفت»، در صفحه ۳ شماره ۲200 روزنامه «توسعه ایرانی»
۲۱ خرداد ۱۴۰۵، سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، از شرکتهای وابسته به وزارت نیرو، با ارسال جوابیه به موارد مطرح شده در این گزارش پاسخ داده است که بنا بر قانون مطبوعات، عینا از نظرتان میگذرد.
سردبیر محترم روزنامه «توسعه ایرانی»
با سلام و احترام
با عنایت به مطلب منتشر شده با عنوان « ۲۰۰ همت برای واردات پنلهای بیکیفیت چینی هدر رفت»، موارد ذیل در رد موارد مطرح شده و همچنین تنویر افکار عمومی ارسال میگردد.
پیش از ورود به پاسخ کارشناسی به موضوعات مطرح شده، تاکید میشود که ابتدای شروع به کار دولت چهاردهم و پس از موافقت رهبر شهید انقلاب، مقرر بود 1.5 میلیارد دلار به موضوع توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در کمتر از یکسال اختصاص یابد، با این حال آنچه تاکنون در واقعیت و پس از گذشت نزدیک به دوسال محقق شده است، تنها تزریق حدود 800 میلیون دلار است؛ موضوعی که اگر در همان زمان محقق میشد، اکنون و با وجود محاصرهها و جنگ، باعث افزایش قیمت نشده و به کمک شایاتی به تحقق برنامه کشور کرده بود. با این مقدمه و ضمن رد کامل ادعای صرف 200 همت برای واردات پنل، موارد ذیل جهت تنویر افکار عمومی ارسال میگردد:
۱- درباره کیفیت پنلهای خورشیدی مورد استفاده
نخست باید توجه داشت که در حال حاضر بخش عمده بازار جهانی پنلهای خورشیدی در اختیار شرکتهای چینی است و بزرگترین و معتبرترین تولیدکنندگان پنل خورشیدی جهان در کشور چین فعالیت میکنند. امروزه در بسیاری از کشورهای توسعهیافته از جمله ایالات متحده، آلمان، اسپانیا، استرالیا، امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز بخش قابل توجهی از نیروگاههای خورشیدی با استفاده از پنلهای ساخت چین احداث شدهاند.
بنابراین چینی بودن یک پنل خورشیدی بههیچوجه به معنای بیکیفیت بودن آن نیست. کیفیت تجهیزات تابع استانداردهای تولید، گواهینامههای فنی معتبر بینالمللی، آزمونهای کنترل کیفیت و سازوکارهای نظارتی است.
در پروژههای خورشیدی کشور نیز به منظور اطمینان از کیفیت تجهیزات، فرآیندهای کنترلی متعددی در نظر گرفته شده است. در این چارچوب، مشاور منتخب پروژه به صورت مستمر نسبت به نمونهبرداری، بازرسی و کنترل کیفیت تجهیزات از مبدأ تأمین تا محل نصب اقدام میکند و کیفیت پنلهای تحویلی و نصبشده در مقصد نیز به صورت مستمر مورد ارزیابی قرار میگیرد.
۲- درباره تفاوت ظرفیت نصبشده و راندمان نیروگاهها
در یادداشت مذکور میان ظرفیت نصبشده و میزان تولید واقعی نیروگاهها خلط مفهومی صورت گرفته است.
در تمامی فناوریهای تولید برق، اعم از نیروگاههای حرارتی، آبی، بادی و خورشیدی، ظرفیت نامی نیروگاه با میزان تولید واقعی انرژی تفاوت دارد. در نیروگاههای حرارتی، شاخص اصلی عملکرد، راندمان تبدیل انرژی است که در بهترین نیروگاههای حرارتی کشور معمولاً در محدوده حدود ۳۹ تا ۴۱ درصد قرار دارد.
در نیروگاههای تجدیدپذیر، بهویژه نیروگاههای خورشیدی، عملکرد معمولاً با شاخص «ضریب ظرفیت» یا «ضریب تولید» سنجیده میشود. این شاخص بیانگر نسبت تولید واقعی نیروگاه به تولید فرضی آن در صورت کارکرد مداوم با ظرفیت نامی است.
از آنجا که نیروگاههای خورشیدی ذاتاً در ساعات تابش خورشید امکان تولید دارند، طبیعی است که ضریب ظرفیت آنها کمتر از ۱۰۰ درصد باشد. این موضوع نه یک ضعف، بلکه ویژگی شناختهشده و پذیرفتهشده فناوری خورشیدی در سراسر جهان است و تمامی مطالعات اقتصادی و فنی نیروگاههای خورشیدی نیز بر همین اساس انجام میشود.
۳- درباره نقش تجدیدپذیرها در ناترازی برق
برخلاف آنچه در برخی اظهارنظرها القا میشود، هیچگاه از سوی متولیان توسعه انرژیهای تجدیدپذیر ادعا نشده است که نیروگاههای تجدیدپذیر به تنهایی قادر به حل کامل ناترازی برق کشور هستند.
موضع رسمی و کارشناسی همواره این بوده است که توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در کنار سایر راهکارها از جمله افزایش راندمان نیروگاههای موجود، توسعه شبکه، مدیریت مصرف، کاهش تلفات و احداث ظرفیتهای جدید تولید میتواند به کاهش ناترازی، کاهش خاموشیهای احتمالی و افزایش امنیت انرژی کشور کمک کند.
در بسیاری از کشورهای جهان نیز توسعه تجدیدپذیرها بخشی از سبد راهکارهای تأمین برق محسوب میشود و نه تنها راهکار موجود.
4-توسعه تجدیدپذیرها؛ موتور محرک صنعت، اشتغال و محیطزیست
یکی دیگر از ابعاد مهمی که معمولاً در برخی نقدها مورد غفلت قرار میگیرد، آثار اقتصادی، صنعتی و زیستمحیطی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر است.
ساتبا به نمایندگی از وزارت نیرو و در راستای سیاستهای دولت، صرفاً به دنبال واردات تجهیزات نیست، بلکه همزمان برنامه توسعه زنجیره تأمین داخلی و بومیسازی تجهیزات مورد نیاز نیروگاههای تجدیدپذیر را نیز دنبال میکند. طی سالهای اخیر ظرفیتهای قابل توجهی در کشور برای تولید سازههای نیروگاههای خورشیدی، کابلهای تخصصی، تابلوهای برق، ترانسفورماتورها، اینورترها و بخشی از تجهیزات جانبی مورد نیاز ایجاد شده است و تعدادی از شرکتها و کارخانههای داخلی در این حوزه فعال شدهاند.
در سالهای اخیر واحدهای صنعتی متعددی در زمینه تولید تجهیزات نیروگاههای خورشیدی و بادی راهاندازی یا توسعه یافتهاند که از جمله میتوان به تولیدکنندگان داخلی سازههای خورشیدی، تولیدکنندگان اینورترهای متصل به شبکه، کارخانههای تولید کابل و تجهیزات الکتریکی مورد استفاده در نیروگاههای تجدیدپذیر و همچنین خطوط تولید پنل خورشیدی در کشور اشاره کرد. این روند علاوه بر کاهش وابستگی خارجی، موجب انتقال دانش فنی، توسعه فناوری و تقویت توان صنعتی کشور شده است.
از منظر اشتغال نیز انرژیهای تجدیدپذیر جزو اشتغالزاترین بخشهای صنعت برق محسوب میشوند. بر اساس برآوردهای فنی و تجربیات جهانی، به ازای هر مگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر، به طور متوسط بین ۸ تا ۱۰ فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم در مراحل طراحی، ساخت، نصب، بهرهبرداری و نگهداری ایجاد میشود. بنابراین توسعه چند هزار مگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر میتواند به ایجاد دهها هزار شغل پایدار در کشور منجر شود.
5- تاثیر تجدیدپذیرها بر حفظ محیطزیست، منابع آب و سوخت کشور
از سوی دیگر، نیروگاههای تجدیدپذیر برخلاف نیروگاههای حرارتی برای تولید برق نیازمند مصرف سوختهای فسیلی نیستند.
همچنین نیروگاههای خورشیدی و بادی در مقایسه با نیروگاههای حرارتی تقریباً مصرف آب ناچیزی دارند. این مزیت در کشوری مانند ایران که با محدودیت منابع آبی مواجه است، از اهمیت راهبردی برخوردار است. توسعه تجدیدپذیرها به معنای کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی، کاهش مصرف آب در بخش تولید برق و کمک به حفظ منابع حیاتی کشور برای نسلهای آینده است.
علاوه بر این، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر موجب کاهش انتشار آلایندههای هوا، کاهش انتشار گازهای گلخانهای، کاهش ذرات معلق و بهبود کیفیت محیط زیست میشود. این آثار نه تنها از منظر زیستمحیطی، بلکه از منظر سلامت عمومی و کاهش هزینههای اجتماعی و درمانی نیز دارای اهمیت فراوان است.
به صورت مشخصتر: 5 هزار و 200 مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر نصب شده در حال حاضر، به طور میانگین با تولید بیش از 10 میلیارد و 40 میلیون کیلووات ساعت برق به ویژه در ساعت های اوج مصرف، باعث جلوگیری در مصرف گاز حدود 3 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی، صرفهجویی در مصرف 2 میلیون و 300 هزار متر مکعب آب و پیشگیری از انتشار بیش از 7 میلیون تن گاز CO2 در هوا میشود.
این موضوع علاوه بر کاهش هزینههای بلندمدت تولید برق، امکان آزادسازی بخشی از گاز طبیعی، گازوئیل و سایر سوختهای مصرفی نیروگاهها را فراهم میکند که میتواند در بخش صادرات یا سایر مصارف با ارزش افزوده بالاتر مورد استفاده قرار گیرد.
نکته مهم آن است که امروزه در سطح جهان، نیروگاههای خورشیدی و بادی در بسیاری از مناطق به اقتصادیترین و رقابتیترین روش تولید برق تبدیل شدهاند. کاهش چشمگیر هزینه تجهیزات، پیشرفت فناوری و افزایش بهرهوری موجب شده است که در بسیاری از کشورها برق تولیدی از منابع تجدیدپذیر از برق تولیدی نیروگاههای فسیلی جدید ارزانتر باشد. در ایران نیز با توجه به افزایش هزینه تأمین سوخت، توسعه شبکه و الزامات زیستمحیطی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر یکی از مقرونبهصرفهترین راهکارهای تأمین برق در بلندمدت محسوب میشود.
6- درباره تغییر مواضع برخی منتقدان
بررسی سوابق رسانهای نشان میدهد برخی از منتقدان فعلی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر تا پیش از سال ۱۴۰۲ از مدافعان توسعه این فناوریها بودهاند و در مصاحبهها و یادداشتهای مختلف بر ضرورت گسترش انرژیهای پاک تأکید داشتهاند.
همزمان با پذیرش مسئولیت اجرایی در برخی طرحهای صنعت برق، مواضع رسانهای این افراد تغییر محسوسی یافته و انتقادات گستردهای نسبت به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر مطرح شده است. این تغییر رویکرد، موضوعی است که افکار عمومی و کارشناسان میتوانند درباره علل و انگیزههای آن قضاوت کنند.
در عین حال، شایسته است عملکرد تمامی طرحها و برنامههای حوزه برق، اعم از طرحهای توسعه تجدیدپذیر و سایر برنامههای صنعت برق، بر اساس شاخصهای شفاف عملکردی، میزان پیشرفت اجرایی، دستاوردهای عملیاتی و نتایج قابل اندازهگیری مورد ارزیابی قرار گیرد، نه صرفاً بر اساس حجم مصاحبهها، نشستها یا پوششهای رسانهای.
جمعبندی
1- توسعه تجدیدپذیرها صرفاً یک پروژه تولید برق نیست، بلکه یک برنامه ملی برای تقویت امنیت انرژی، توسعه صنعتی، ایجاد اشتغال، حفاظت از محیط زیست، حفظ منابع آبی و افزایش ظرفیت صادرات سوختهای فسیلی کشور به شمار میرود.
2- توسعه انرژیهای تجدیدپذیر یک انتخاب صرفاً سیاسی یا تبلیغاتی نیست، بلکه ضرورتی فنی، اقتصادی و زیستمحیطی برای آینده صنعت برق کشور محسوب میشود. نقد کارشناسی و مبتنی بر داده میتواند به بهبود تصمیمگیریها کمک کند، اما قضاوت درباره فناوریهای نوین باید بر پایه واقعیتهای فنی، تجربیات جهانی و نتایج عملی صورت گیرد، نه بر مبنای برداشتهای غیرمستند یا مقایسههای نادقیق.
دیدگاه تان را بنویسید