پژوهشگر اقتصادسیاسی در گفتوگو با «توسعه ایرانی» و با انتقاد از طرح مجلس برای کنترل تنگه:
نمایندگان استراتژی تنگه هرمز را به دریافت عوارض تقلیل دادهاند
رامتین موثق
بیش از 50 روز است که ایران کنترل تنگه هرمز را به دست گرفته و اظهار میکند که شرایط این تنگه مهم جهانی، به شرایط قبل از جنگ بازنمیگردد و بازیگران جهانی باید نقش ایران را بپذیرند.
توجه کنیم که ذینفعان بسیاری در تنگه هرمز وجود دارند؛ علاوه بر تاجران، دولتهای غربی و کشورهای حاشیه خلیجفارس، با شرکتهای کشتیرانی و بیمه هم مواجهیم که هرکدام باید به نحوی در این سیستم بازی کنند. پس نباید با دریافت ریالی عوارض، بهانهای به دست تمام ذینفعان بدهیم که نخواهند خود را در سیستم جدید عوارض جای دهند و فرصت سوءاستفاده آنها را فراهم کنیم
مجلس نیز در این راستا در حال تصویب طرحی است تا کنترل ایران را بر این تنگه تثبیت کند. در روزهای گذشته، رئیس کمیسیون عمران 10 بند از این طرح را عمومی کرد که دو محور مورد توجه قرار گرفت؛ یکی دریافت ریالی عوارض از تنگه هرمز برای تقویت پول ملی و دوم، پیششرط دریافت غرامت از کشورهای حاشیه خلیجفارس برای عبور از تنگه. وجود این دو ماده انتقاداتی را متوجه این طرح مجلس کرد.
یک تحلیلگر و کارشناس اقتصادسیاسی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، به بررسی این طرح مجلس، از دیدگاه عملیاتی و استراتژیک پرداخت که مشروح آن تقدیم حضور میگردد.
ایران تنگه هرمز را دست کم گرفته
پژوهشگر موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی درباره ارزیابی خود از طرح مجلس درباره تنگه هرمز، به «توسعه ایرانی»، گفت: مسئله تنگه هرمز از دو منظر قابل بررسی است، یک چارچوب استراتژی کلان و دو، چارچوب اجرایی.
ابوالفضل گرمابی درباره چارچوب استراتژی کلان، عنوان کرد: طبق موضعگیریهایی که از طرف مقامات مطرح میشود، سیاسیون ما چارچوب کلان این موضوع را دست کم گرفتهاند. او توضیح داد: همهچیز به صحنه ظاهری جنگ و کنترل تنگه هرمز برای در دست گرفتن ابزاری به منظور پیروزی در جنگ با آمریکا و اسرائیل و افزایش قدرت چانهزنی در مذاکرات احتمالی، تقلیل داده میشود. در صورتی که از عمق بالای این بازی بیخبریم چرا که سیستم سرمایهدارانه با یک سازوکاری گره خورده است و ایران کاملا غیرعامدانه و ناخودآگاه، به روی سست کردن این سازوکار دست گذاشته است.
اخلال در انتقال رانت انرژی و بازارهای جهانی
این تحلیلگر اقتصادسیاسی درباره آثار جهانی بسته شدن تنگه هرمز، اظهار کرد: بستن تنگه هرمز، آسیب وارد کردن به پالایشگاه و پتروشیمیهای منطقه و تهدید تنگه بابالمندب، از فرسایش صنعت انرژی فراتر رفته و عمده بازارها، از بازار مواد غذایی گرفته تا صنعت دیجیتال و بازار فناوری را هم در معرض خطر قرار داده است.
گرمابی افزود: مسئله تهدید دلارهای نفتی و اتکای سیستم سرمایهدارانه به منابع طبیعی خاورمیانه تنها ظاهر قضیه است؛ پترودلارها و تعهد کشورهای عرب خلیجفارس در خرید اوراق قرضه آمریکا و یا فشار وارد شدن بر کریدور زنجیره ارزش جهانی و شبکه تامین منابع تولید سرمایهداری، مسئله اصلی است و این را نباید به یک رویداد مقطعی تقلیل داد و آن را موقت در نظر گرفت.
تقویت ریال باید با ابزارهای درونزایی مثل تقویت بهرهوری در تولید ارزش افزوده، تقویت زیرساختها و انتقال سیاستهای پولی و بانکی مورد توجه قرار بگیرد نه اینکه تقویت ریال را به موضوع تنگه هرمز گره بزنیم که بیشتر باید به آن دید ژئوپولتیک داشته باشیم تا یک ابزار تسهیلگری اقتصادی! پس طرح مجلس برای دریافت ریالی عوارض باید کنار گذاشته شود و نظام حقوقی جدید، به همان دلیل استراتژیک و عملیاتی اشاره شده، سریعتر با یوان چین طراحی شود
به اعتقاد او، مسئله اصلی در خطر قرار گرفتن سیستمی است که با راهبری آمریکا و تأیید ضمنی چین همراه بوده است و مسئله اصلی، درهم ریختن قطعی نظم کنونی جهانی است.
این کارشناس با اشاره به بدهی آمریکا و کشورهای بلوک غرب، بیان داشت: خلاصه بدهی ۴۰ تریلیون دلاری دولت آمریکا و چند تریلیون دلاری دولتهای اروپایی و ژاپن، یعنی مردم جهان به واسطه بودجه دولتها بیش از توان تولید ارزش افزوده خود به هزارک بالایی سیستم سرمایهداری، در طول این سالها بدهکار شدند.
گرمابی درباره ارتباط این بدهی و رانت انرژی در خاورمیانه، مطرح کرد: در واقع شرکتهای نفت و گاز، یا همان ابرکارتلهای منابع طبیعی به عنوان صاحبان اصلی رانت منابع طبیعی، سود ادعایی خود را به خزانه دولت وام میدادند، دولتهای بدهکار، که در واقع نماینده مردمان بدهکار هستند، روزپرداخت آنها را تعهد کردند.
او تصریح کرد: عمده رانت منابع طبیعی، در حال استحصال جهان، شاید بالاتر از 70 درصد، در خاورمیانه است و هرگونه اخلال در جریان تجارت تنگه هرمز و بابالمندب، به معنای اختلال در مکانیسم انتقال رانت و در نهایت تخریب کل بازی سرمایهدارانه موجودست بنابراین بازی محدود به اخذ عوارض از عبور و مرور تنگه هرمز، نیست.
ایران باید حمایت چین را جلب کند
این پژوهشگر اقتصاد کلان همچنین اظهار داشت: حتی اگر طرف ایرانی هم نخواهد بازی را گسترش بدهد، شرایط عینی تنش قریبالوقوع، انسداد مسیرهای دور زدن تنگه همچون خطوط لوله فجیره و ... و کنترل تنگه بابالمندب را هم ضروری میکند. نکته اینست که کنترل بازی از دست آمریکا و جمهوری اسلامی هم خارج شده است.
گرمابی ادامه داد: همانقدر که بازدارندگی موشکی، حذف جمهوری اسلامی را دور از دسترس کرده است، به همان میزان هم ادامه تنش و انسداد آبراهها، به هم ریختن کنونی بازی انتقال رانت را هم محتوم میکند. بنابراین امپریالیسم به راهبری آمریکا، چارهای جز گسترش جنگ و فشار حداکثری ندارد؛ چیزی که ممکن است حتی اکنون هم در ذهن بسیاری از استراتژیستهای آمریکا، دور باشد و آنها هم عمق این قضیه را درک نکرده باشند که شاید در گامهای بعدی مجبورند تنش را گسترش دهند اما شرایط عینی این را به آنها هم در نهایت تحمیل خواهد کرد و مستلزما اگر سیاستگذاران ایرانی از این موضوع غافل باشند، سیستم سیاسی ایران دچار استهلاک تدریجی و نابودی میشود. او درباره خطر استهلاک سیستم سیاسی ایران، به خطر تجزیه اشاره کرد و هشدار داد: بدون درک و اشراف بر این بازی سرنوشتساز بزرگ، نمیتوانیم جان سالم به در ببریم زیرا اصلا حالت جایگزینی هم وجود ندارد. آمریکا و اسرائیل تا جایی باید پیش روند که نه تنها جمهوری اسلامی را براندازند بلکه دیگر یک دولت ملت واحد هم نتوانند تحمل کنند که بعدا بتواند قدرت اعمال فشار خود را حفظ کند.
این تحلیلگر به ضرورت ورود چین، به عنوان دیگر ابرقدرت جهان، اشاره کرد و گفت: اگر چین علاقهای به این گذار کانون هژمونی نشان نمیدهد، یا در فکر آنست که سازوکار فعلی خودش به تدریج این گذار را محقق کند، ایران مجبورست شرایط انتقال این کانون هژمونیک را تسهیل کند و چین را به درون این بازی بکشاند تا نقش فعالتری بازی کند.
دریافت غرامت باید به یوان باشد و نه ریال. البته دریافت غرامت در قواعد بینالمللی فعلی نیز امکانپذیرست. طبق این قوانین، کشوری که اجازه تاسیس پایگاه و جذب تسلیحات و زمینه حمله نظامی از کشور خود به کشور ثالثی را فراهم میکند، خود جزو بخش متخاصم روند به شمار میرود. بنابراین حق داریم که از این کشورها غرامت بگیریم
گرمابی یادآور شد: گذار کانونهای هژمونیک سرمایهداری قبلی، همچون گذار کانون از هلند به بریتانیا و یا از بریتانیا به آمریکا، با تخریب بسیار زیادی همراه بود. مانند گذار اول که با تخریب دولت ملتها و جنگهای دریایی همراه بود و گذار دوم هم که با جنگ جهانی دوم همراه شد.
غرامت به یوآن دریافت شود
او افزود: انتقال کنونی نیز راه خود را میرود فقط مسئله اینست که قربانیهای احتمالی چه دولت ملت هایی هستند. پس تنها راه برای ایران اینست که چین را به بازی فعالانهای بکشاند. در این چارچوب اخذ عوارض با ارز یوان چین و حتی اجبار کشورهای حاشیه خلیج فارس به پرداخت غرامت جنگی با ارز یوان به ایران، و با مکانیسمی که ایران تعیین خواهد کرد، نه یک انتخاب بلکه تنها گزینه ملت ایران است.
این کارشناس اقتصادسیاسی در نقد طرح مجلس برای دریافت غرامت به ریال، عنوان کرد: دریافت غرامت به یوان میتواند بازی را تا مرزهای چین، تایوان و تنگه مالاگا گسترش دهد و چین را مجبور به در دست گرفتن بازی میکند و ایران هم در این میان آسیب کمتری میبیند. بنابراین دریافت غرامت باید به یوان باشد و نه ریال!
حتی با قوانین فعلی هم میتوان غرامت گرفت
گرمابی درباره اینکه «کشورهای عربی با قبل از وقوع جنگ مدعی میانجیگری میان ایران و آمریکا برای صلح بودند اما اکنون شاکی هستند که ایران حسن همجواری را رعایت نکرده است و علیرغم حسن رفتارهای قبلی این کشورها، آنها را مورد حمله موشکی قرار داده است بنابراین اکنون آنها برای دریافت غرامت، طلبکار شدهاند. با این اوضاع چگونه میتوان به دریافت غرامت امیدوار بود؟»، پاسخ داد: وقتی قواعد بینالمللی از کار افتاده است، باید با قواعد خود زندگی کرد.
او توضیح داد: اگر بخواهیم منفعل باشیم و خود را به قواعد بینالمللیای واگذار کنیم که قرارست ما را درنظر نگیرد، از پیش شکست خورده این ماجرا هستیم. این پژوهشگر اقتصادی درباره چارچوب دریافت غرامت حتی در چارچوب فعلی، مطرح کرد: البته دریافت غرامت در قواعد بینالمللی فعلی نیز امکانپذیرست. طبق این قوانین، کشوری که اجازه تاسیس پایگاه و جذب تسلیحات و زمینه حمله نظامی از کشور خود به کشور ثالثی را فراهم میکند، خود جزو بخش متخاصم روند به شمار میرود. بنابراین حق داریم که از این کشورها غرامت بگیریم.
ابوالفضل گرمابی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: نمایندگان در طرح اخیر، چارچوب استراتژیک کلان تنگه هرمز را دست کم گرفتهاند. همهچیز به صحنه ظاهری جنگ و کنترل تنگه هرمز برای در دست گرفتن ابزاری به منظور پیروزی در جنگ با آمریکا و اسرائیل و افزایش قدرت چانهزنی در مذاکرات احتمالی، تقلیل داده میشود. در صورتی که از عمق بالای این بازی و سازوکار گره خورده سیستم سرمایهدارانه بیخبریم
چین باید متوجه بحران سیستم فعلی شود
گرمابی همچنین در پاسخ به این سوال که «شما تاکید ویژهای بر نقش چین دارید اما تجربه گذشته نشان داده است که این کشور گاها به نفع آمریکا، به ایران نیز پشت کرده است که البته از نظر منطق کنونی جهان، عجیب نیست چرا که منافع چین و آمریکا همسو بودهاند و ایران منفعت کمتری برای چین داشته است. اکنون باید به چه شکل منافع چین را تامین کرد تا در نهایت وارد بازی به نفع ایران شود؟»، بیان کرد: از لحاظ ظاهری اصلا به نفع چین نیست که فعلا وارد این موضوع شود بلکه منافع ایران در گرو این مسئله است!
او توضیح داد: چین میخواهد دلارهای خود را در منابع انرژی خاورمیانه، طبق همین سیستم فعلی خرج کند اما این کار پرریسک است چرا که سیستم فعلی اقتصاد جهانی دچار بحران شده است. برای مثال بدهی حدود ۱۹ تریلیون دلاری آمریکا سال ۲۰۱۷ در طول 10 سال، ۴۰ تریلیون دلار، بیش از 2 برابر شده است.
این تحلیلگر اقتصادسیاسی تاکید کرد: اکنون که این بازی در حال بههم خوردن است اما چین متوجه این موضوع نشده است و آگاهانه وارد این روند نیست و به خطر افتادن سلامت سیستم فعلی، و امکان گذار از دلار به یوان را، با پوست و گوشت و استخوان خود حس نمیکند. وقتی چین آگاهانه وارد روند گذار از دلار به یوان شود، صحنه سهمگینی رخ میدهد اما ایران باید در جایی قرار بگیرد که واکسینه شده باشد و هزینه کمتری بدهد.
گرمابی ادامه داد: البته به لحاظ منافع اقتصادی اکنون اصلا به نفع چین نیست که وارد این روند شود چرا که این سیستم فعلی خو گرفته و آمریکا نیز کالاهای چینی مصرف میکند و چین نیز با دلارهای آن در کشورهای عربی سرمایهگذاری میکند اما باید در نهایت متوجه شود که سیستم فعلی در حال فروپاشی است.
پژوهشگر اقتصادسیاسی: اگرچه این استدلال وجود دارد که پرداخت عوارض با ریال موجب افزایش تقاضای ریال و تقویت پول ملی میشود اما باید توجه داشت که پیششرط تثبیت این اقدام بزرگ اینست که پرداخت عوارض با یک ارز بینالمللی و در دسترس دولتها و شرکتهای کشتیرانی، مانند یوان چین انجام شود
او تاکید کرد که البته تغییر رفتار گذشته چین نیازمند یک اراده جدی در داخل کشورست و مثلا مجبور کردن کشورهای عربی به پرداخت غرامت با یوان چین، میتواند از جمله سیاستهایی باشد تا حمایت چین، جلب شود.
پرداخت ریالی عوارض
فرصت سوءاستفاده میدهد
پژوهشگر موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی در توضیح بعد عملیاتی تنگه هرمز، اظهار کرد: برای دریافت عوارض از تنگه هرمز باید عملیاتی بودن ارز موردنظر نیز مورد توجه قرار گیرد.
گرمابی به استدلال مجلس برای دریافت ریالی عوارض اشاره کرد و گفت: اگرچه این استدلال وجود دارد که پرداخت عوارض با ریال موجب افزایش تقاضای ریال و تقویت پول ملی میشود اما باید توجه داشت که پیششرط تثبیت این اقدام بزرگ اینست که پرداخت عوارض با یک ارز بینالمللی و در دسترس دولتها و شرکتهای کشتیرانی انجام شود.
او با تاکید بر ضرورت حفظ و تثبیت کنترل ایران بر تنگه هرمز، به عنوان دستاورد این جنگ، افزود: توجه کنیم که ذینفعان بسیاری در این حوزه وجود دارند؛ علاوه بر تاجران، دولتهای غربی و کشورهای حاشیه خلیجفارس، با شرکتهای کشتیرانی و بیمه هم مواجهیم که هرکدام باید به نحوی در این سیستم بازی کنند. پس نباید بهانهای به دست تمام ذینفعان بدهیم که نخواهند خود را در سیستم جدید عوارض جای دهند.
این تحلیلگر اقتصاد کلان، تصریح کرد: مشکل تامین و پرداخت ریال هماکنون نیز وجود دارد و این باعث میشود یک فاصله زمانی بین پایان احتمالی جنگ و اخذ عوارض ایجاد شود که این مسئله، تثبیت نظام حقوقی جدید را دچار مشکل میکند. یعنی تا بخواهیم زیرساختهای پرداخت ریال را به وجود بیاریم، یک گپ ایجاد میشود که با این فاصله زمانی، ایران نمیتواند سیستم را تثبیت کند و فضا برای اخلال دولتهای ذینفع فراهم میشود.
گرمابی خاطرنشان کرد که بهترست اخذ عوارض با یک ارز بینالمللی مانند یوان چین انجام شود و در توضیح این مسئله، بیان داشت: با توجه به مبادلات کنونی کشور ایران و چین، و حجم بالای حوالههای ارزی، این اقدام مبادلات ایران و تامین کالاهای اساسی را نیز تسهیل میکند.
او درباره روشهای تقویت ریال، و انتقاد مجدد از طرح مجلس، عنوان کرد: نکته مهم اینست که تقویت ریال باید با ابزارهای درونزایی مثل تقویت بهرهوری در تولید ارزش افزوده، تقویت زیرساختها و انتقال سیاستهای پولی و بانکی مورد توجه قرار بگیرد نه اینکه تقویت ریال را به موضوع تنگه هرمز گره بزنیم که بیشتر باید به آن دید ژئوپولتیک داشته باشیم تا یک ابزار تسهیلگری اقتصادی!
این کارشناس اقتصادسیاسی سرانجام تاکید کرد که طرح مجلس برای دریافت ریالی عوارض باید کنار گذاشته شود و نظام حقوقی جدید، به همان دلیل استراتژیک و عملیاتی اشاره شده، سریعتر با یوان چین
طراحی شود.
دیدگاه تان را بنویسید