عضو اتاق بازرگانی با تأکید بر اینکه نظم تجاری کشور عملا از دست رفته است:
با دیپلماسی و حصول توافق، مسیرهای تجارت گشوده شود
رامتین موثق
در سالی که گذشت، روند تجارت غیرنفتی کشور رشد کرد و دولتمردان از افزایش صادرات به بازارهای مقصد کالاهای ایرانی، خبر دادند. همچنین تراز تجاری تاحدودی بهبود یافت و حتی در ماههای نخست 1404 نزدیک به 70 درصد رشد داشت.
اما تجارت مانند بسیاری از فعالیتهای اقتصادی، مانند سرمایهگذاری، نیازمند آرامش فضای اجتماعی-سیاسی، پیشبینیپذیری و اطمینان از آینده است که وقوع دو جنگ طی سال 1404، فضای ناآرام کشور را بحرانزده کرد و باعث ضربه به بخشهای اقتصادی به ویژه تجارت شد.
در جریان جنگ دوم، ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیجفارس، نظیر قطر و امارات نیز حمله کرد و به اصطلاح جنگ وارد فاز منطقهای شد. تا قبل از این تنش، بازار این کشورها محیط فعالیت تجار و سرمایهگذاران ایرانی بود اما روند قبلی، مختل شد و احتمال میرود مسیرهای تجاری و اقتصادی و بازار این کشورها، برای فعالان اقتصادی ایرانی از دست رفته باشد.
ضرر تجارت جهانی از جنگ ایران
البته ترکشهای جنگ تنها به تجارت ایران اصابت نکرد بلکه در مجموع بخشی از تجارت جهانی و بینالملل را مختل کرد. بحرانهای انرژی در اروپا، آمریکا، شرق آسیا و اقیانوسیه نمونهای از این دست است.
به عقیده برخی کارشناسان، علاوه بر ایران، کشورهای حاشیه خلیجفارس نیز متحمل ضرر میشود. در همین راستا مهراد عباد، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و فعال اقتصادی، در گفتوگو با «مهر»، درباره روابط تجاری ایران و امارات پس از جنگ، بیان کرد: «طی سالهای گذشته بخش زیادی از واردات به صورت واسطهای از طریق امارات انجام میشد، اما میتوان کشورهایی مانند ترکیه، عراق و کشورهای شمالی را جایگزین کرد. البته نحوه و میزان این جایگزینی در آینده مشخصتر خواهد شد. در بلندمدت امکان کاهش وابستگی به امارات وجود دارد که میتواند به ضرر این کشور باشد، هرچند در کوتاهمدت شرایط به نفع آن است. طی سالهای گذشته به دلیل تحریمها، بخشی از کالاها از طریق امارات به صورت ریاکسپورت وارد ایران میشد که نفع زیادی برای این کشور داشت.»
عمده صادرات دریایی ما با وساطت بندر «جبلعلی» انجام میشد اما اکنون متاسفانه این مسیر مختل شده است. صادرات به بازار کشورهای آفریقایی نیز به دلیل بسته بودن دیگر مسیرهایی دریایی برای ما، ضربه خورده است و اکنون تنها برخی از کالاهای باصرفه، با پرداخت کرایه بیشتر از مسیر ترکیه و دریای مرسین صادر میشود اما صادرات برخی از کالاهای دیگر، متوقف شده است
همچنین به گزارش اقتصادآنلاین، الکساندر فرانک، رئیس بخش ریسک و معاملات الیور وایمن، اظهار داشته است که ضررهای اولیه شرکتهای بازرگانی از جنگ میان ایران و آمریکا، به «میلیاردها دلار» رسیده است. او توضیح داده است: «برای اکثر شرکتکنندگان، این وضعیت غافلگیرکننده بود. قبل از شروع جنگ، اعتقاد راسخی در بازار وجود داشت که قیمتها کاهش خواهند یافت و به دلیل جنگ، قیمتها به شدت افزایش یافت.»
«توسعه ایرانی» نیز در این گزارش به آسیبهای تجارت کشور از جنگ اخیر، از دست رفتن بازارهای صادراتی و راهکارهای حداقلی کردن این ضررها، پرداخته است.
برهم خوردن نظم تجاری کشور
رئیس کمیسیون تسهیل و توسعه تجارت اتاق بازرگانی تهران درباره آسیبهای تجارت، صادرات و واردات از جنگ اخیر، به «توسعه ایرانی»، گفت: در نتیجهی جنگ مسائل متعددی برای تجارت کشور، ایجاد شد.
محمدرضا غفراللهی اولین چالش را بسته شدن مسیرهای دریایی دانست و اظهار کرد: عمده صادرات دریایی ما با وساطت بندر «جبلعلی» انجام میشد به این صورت که کالای صادراتی ایران از بندرعباس عمدتا به جبلعلی منتقل میشد و از آن بندر امارات به کشتیرانی بینالمللی وصل میشد اما اکنون این مسیر مختل شده است.
او درباره مشکلات از دست رفتن بندر جبلعلی توضیح داد: قبل از جنگ کالاهای بسیار زیادی در آن بندر موجود بود و تجار برای صادرات برنامهریزیهایی انجام داده بودند که تمام این برنامهها متوقف شد و ضربه بزرگی به تجارت زد. وضعیت واردات هم به همین صورت است؛ حجم زیادی از کالاهایی که مقصد نهایی آنها ایران بود، به جبلعلی رفته بود تا به کشور وارد شود اما این روند هم متوقف شده است.
رئیس کمیسیون تسهیل تجارت اتاق بازرگانی تهران: در نتیجه جنگ، بسیاری از کشتیها کالاهای وارداتی را در بندر جبلعلی بارگیری نکردند و بسیاری از این کالاها وارد ایران نشد و یا برخی دیگر به سمت مرسین یا بنادر جایگزین نظیر کراچی رفتند. تمام این مسائل به مثابه افزایش هزینه برای تجارت کشور بود که باعث شد عملا نظم تجاری کشور بههم بخورد و شرایط مناسبی ایجاد نشود
این کارشناس حوزه تجارت همچنین درباره مشکلات پیش آمده برای واردات تهلنجی، بیان کرد: قبل از جنگ واردات تهلنجی منظم شده بود، سهمیه لنجها، مقدار کالاها، حقوق و عوارض گمرکی و دیگر مسائل آن روشن شده بود و این واردات نیز ثبت آماری میشد که جنگ این روند را متوقف کرد. همچنین لنجهای ما مقداری آسیب دیدند و هم امارات این روند را متوقف کرد که آسیب این امر هم رقم سنگینی بود.
غفراللهی افزود: همچنین مسیرهای ارسال و تامین کالاهای تولیدی و مواد اولیه در امارات متوقف شدند و شرکتهای صادراتی قادر به استفاده از این مسیر نیستند و به دنبال مسیرهای جایگزین هستند که تبعا هزینههای بیشتری به آنها تحمیل میکند. برای مثال مسیر دریایی مرسین و ارسال کالا به ترکیه، مسیری است که هزینه بیشتری به کشور تحمیل میکند.
به گفته او، بسیاری از کشتیها کالاهای وارداتی را در بندر جبلعلی بارگیری نکردند و بسیاری این کالاها وارد ایران نشد و یا برخی دیگر از این کالاها به سمت مرسین یا بنادر جایگزین نظیر کراچی رفتند. تمام این مسائل به مثابه افزایش هزینه برای تجارت بود که باعث شد عملا نظم تجاری کشور بههم بخورد و شرایط مناسبی ایجاد نشود.
از صادرکننده به واردکننده تبدیل میشویم
این عضو اتاق بازرگانی در ضمن عنوان کرد: متاسفانه زیرساختهای صنایع اصلی مانند فولاد و پتروشیمی ضربه خوردند. این دو صنعت برای کشور ارزآوری زیادی داشتند و اکنون پیشبینی اینست که ورود ارزی کمتری داشته باشیم و در عین حال باید تمام آن مواد اولیهای که سابقا در کشور تولید میشده است، وارد شود.
غفراللهی درباره نیاز صنایع به مواد اولیه، گفت: صنایعی نظیر خودروسازی، کنسروسازی و ... نیاز به ورق دارند، صنایع غذایی ما نیاز به بستهبندی و پلاستیک دارند، صنعت قطعهسازی نیاز به مواد اولیه پتروشیمی دارد و زنجیره صنعت در کل، به صنایع مادر وابسته است و همین موضوع باعث میشود که از صادرکننده، به واردکننده تبدیل شویم!
محمدرضا غفراللهی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: اگر مسیر دیپلماسی به سرانجام نرسد و تنشها تداوم پیدا کند، قاعدتا تجارت کشور متحمل آسیبهای بیشتری خواهد شد. در نتیجه جنگ، زیرساختهای صنایع اصلی مانند فولاد و پتروشیمی ضربه خوردند و از آنجایی که زنجیره صنعت در کل، به صنایع مادر وابسته است به جای صادرکننده مواد فولادی و پتروشیمی، به واردکننده تبدیل میشویم!
او درباره روشهای کمتر کردن آسیب صنایع در این شرایط، پیشنهاد داد: باید در ساختار قبلی، از قبیل سهمیهها و غیره، بازنگری و محدودیتهای موجود رفع شود. همچنین باید مشوقهایی برای دیگر صادرکنندگان درنظر بگیریم که بتوانیم حجم کالای بیشتری صادر کنیم تا ارزآوری بیشتری داشته باشند و تامین مواد اولیه کشور،
مختل نشود.
برخی بازارهای صادراتی از دست رفتند
این فعال اقتصادی درباره وضعیت بازارهای صادراتی ایران پس از جنگ تحمیلی اخیر، اظهار داشت: بازارهای همسایگان شمالی، نظیر کشورهای CIS، بازار همسایگان شرقی نظیر پاکستان و افغانستان و بازار عراق، عمدتا تا امروز ضربهای نخوردند و مسیر زمینی باز بوده و تجارت به حالت روتین، در جریان بوده است.
غفراللهی ادامه داد: ارسال کالا به بازار چین هم دچار مشکل خاصی نشد زیرا تجارت از طریق مسیرهای دریایی، با توجه به فعالیت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، برقرار بوده است اما اکنون باید دید محدودیتهای تحریمی جدید آمریکا به کجا میرسد که امیدواریم نتواند اثربخش باشد.
او درباره بازارهای صادراتی از دست رفته، عنوان کرد: البته صادرات به بازار کشورهای آفریقایی، به دلیل بسته بودن دیگر مسیرهایی دریایی برای ما، ضربه خورده است و اکنون تنها برخی از کالاهای باصرفه، با پرداخت کرایه بیشتر از مسیر ترکیه و دریای مرسین صادر میشود اما صادرات برخی از کالاهای دیگر، متوقف شده است.
ضرر بیشتر تجارت با تداوم تنشها
رئیس کمیسیون تسهیل و توسعه تجارت اتاق بازرگانی تهران خاطرنشان کرد که اگر مسیر دیپلماسی به سرانجام نرسد و تنشها تداوم پیدا کند، قاعدتا تجارت کشور متحمل آسیبهای بیشتری خواهد شد.
غفراللهی ابراز امیدواری کرد که هرچه زودتر توافقاتی حاصل و سایه جنگ از سر کشور دور شود و در ادامه شهامت و دلاوری که مردان میدان ما انجام دادند، بتوانیم در عرصه دیپلماسی هم موفقیت حاصل کنیم و حقوق مسلم کشور را تثبیت کنیم و پیش ببریم.
او درباره انتظارات تجار از دولت برای حداقل کردن آسیبها، مطرح کرد: در ادامه نیازست که دولت با کشورهایی مانند چین مذاکرات و توافقاتی حاصل کند که مسیر دریایی برای تجار گشوده شود و همچنین با ترکیه برای ترانزیت از مسیر این کشور و انتقال به بنادر ترکیه، توافقاتی حاصل شود که این موضوع در کاهش هزینهها، سهل و روان شدن تجارت به کشور، کمک کند.
عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی در پایان، تاکید کرد: اینها مسائلی است که انتظار میرود دولتمردان بتوانند آن را پیش ببرند و جلوی آسیبهای بیشتر را بگیرند تا به مرور زمان، انشاالله شرایط بهبود پیدا کند.
دیدگاه تان را بنویسید