اعلام آمادگی مجدد پوتین برای میانجی‌گری در دیدار با پزشکیان
حرافی‌های دیپلماتیک مسکو تمامی ندارد!
روسیه بار دیگر از حمایت ایران سخن می‌گوید؛ این بار در دیدار مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین در ترکمنستان، دیداری که در میانه یکی از حساس‌ترین مقاطع تنش میان تهران و واشنگتن برگزار شد. اما پشت لبخندهای دیپلماتیک و وعده‌های کرملین، پرسشی قدیمی همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا مسکو در روزهای سخت واقعاً در کنار تهران می‌ایستد، یا دوستی با ایران تا جایی اعتبار دارد که با منافع روسیه در تضاد قرار نگیرد؟ برای پاسخ، باید از تشریفات این دیدار فراتر رفت و به کارنامه‌ای نگاه کرد که از همراهی روسیه با تحریم‌های شورای امنیت و معادلات برجام تا مواضعش در جنگ دوازده‌روزه، خاطرات تلخ زیادی درباره معنای «شراکت راهبردی» میان دو کشور بر جای گذاشته است. و اکنون که پوتین بار دیگر از حمایت روسیه سخن می‌گوید، مسئله فقط آن چیزی نیست که کرملین وعده می‌دهد؛ مسئله این است که تهران در لحظه آزمون، از این وعده‌ها چه چیزی در عمل به دست خواهد آورد؟ خانم‌ها و آقایان، به «میز سیاست‌خارجی توسعه ایرانی» خوش آمدید.
حمیدرضا مهدیزاده
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز چهارشنبه ۷ اکتبر ۲۰۲۶، ۱۵ مهر ، در تماس تلفنی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، هفتاد و چهارمین زادروز او را تبریک گفت. یک روز بعد، پنجشنبه ۸ اکتبر، دو رئیس‌جمهور در ترکمنستان با یکدیگر دیدار کردند؛ ملاقاتی که در شرایط ادامه جنگ تهران با واشنگتن و تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان‌دادن به آن، برگزار شد.
پشت لبخندهای دیپلماتیک و وعده‌های کرملین، پرسشی قدیمی همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا مسکو در روزهای سخت واقعاً در کنار تهران می‌ایستد، یا دوستی با ایران تا جایی اعتبار دارد که با منافع روسیه در تضاد قرار نگیرد؟ برای پاسخ، باید به کارنامه‌ای نگاه کرد که از همراهی روسیه با تحریم‌های شورای امنیت و معادلات برجام تا مواضعش در جنگ دوازده‌روزه، خاطرات تلخ زیادی درباره معنای «شراکت راهبردی» میان دو کشور بر جای گذاشته است
بر اساس گزارش‌ها، در تماس تلفنی پزشکیان برای پوتین سلامتی، طول عمر و موفقیت آرزو کرد. رئیس‌جمهور روسیه نیز از تبریک او تشکر کرد و برای مردم ایران صلح، امنیت و رفاه خواست. ولادیمیر پوتین همچنین از آمادگی مسکو برای مشارکت در تلاش‌های دیپلماتیک و کمک به کاهش تنش‌ها سخن گفت.
در دیدار حضوری روز بعد، پوتین اعلام کرد که ایران برای پایان‌دادن به بحران، تلاش‌های جدی انجام می‌دهد و روسیه آماده است هر کاری در توان دارد برای حل‌وفصل وضعیت منطقه انجام دهد. پزشکیان نیز از مواضع روسیه، به‌ویژه در سازمان ملل، قدردانی کرد و گفت تهران همچنان به دنبال راه‌حلی است که حقوقش را تضمین کند.
یکی از مهم‌ترین نکات این ملاقات، اشاره پزشکیان به مبادله پیشنهادهای تازه میان ایران و آمریکا بود. او از ادامه بررسی پیشنهادها و تلاش برای دستیابی به توافق سخن گفت؛ موضوعی که نشان می‌دهد مذاکرات، در کنار روابط دوجانبه، جایگاه مهمی در گفت‌وگوی دو رئیس‌جمهور داشته است.
این اظهارات در نگاه نخست از حمایت سیاسی مسکو از تهران حکایت دارد. اما آیا اعلام آمادگی برای کمک به پایان جنگ به معنای تعهدی عملی و پایدار است؟ برای پاسخ، باید سخنان امروز پوتین را در کنار کارنامه گذشته روسیه قرار داد.
روسیه؛ شریک راهبردی یا بازیگری که منافع خودش را مقدم می‌داند؟
روابط ایران و روسیه در سال‌های گذشته در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، هسته‌ای و امنیتی گسترش یافته است. دو کشور پیمان مشارکت جامع راهبردی امضا کرده‌اند و در برخی پرونده‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مواضع مشترکی داشته‌اند.
سابقه شش قطعنامه شورای امنیت، موضع روسیه در جنگ دوازده‌روزه و تفاوت میان پیمان راهبردی و تعهد دفاعی، نشان می‌دهد که این روابط به ظاهر دوستانه در روزهای سخت مردم ایران، عملا کارایی ندارد. در واقع، معیار واقعی حمایت روسیه از ایران، نه تبریک تولد و نه عکس‌های مشترک، بلکه اقدام مشخص، تعهد روشن و هزینه‌ای است که مسکو حاضر می‌شود برای حمایت از تهران بپردازد، تاکنون که چنین نبوده است
با این حال، تاریخ روابط دو کشور نشان می‌دهد که نزدیکی سیاسی الزاماً به معنای هم‌سویی کامل منافع نیست. روسیه در پرونده هسته‌ای ایران با غرب مذاکره کرده، به شش قطعنامه شورای امنیت علیه ایران رأی مثبت داده، در جنگ دوازده‌روزه وارد حمایت نظامی مستقیم از تهران نشده و در روابط منطقه‌ای خود همواره کوشیده راه ارتباط با اسرائیل و دیگر قدرت‌ها را نیز حفظ کند.
در نتیجه، پرسش اصلی این نیست که آیا روسیه با ایران رابطه دارد یا نه؛ بلکه این است که وقتی حمایت از ایران برای مسکو هزینه‌زا شود، کرملین تا چه اندازه حاضر است به وعده‌های خود عمل کند؟
شش قطعنامه شورای امنیت؛ سابقه‌ای تعیین‌کننده
روسیه بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ به شش قطعنامه مرتبط با پرونده هسته‌ای ایران رأی مثبت داد. این قطعنامه‌ها محدودیت‌هایی جدی در زمینه فعالیت‌های هسته‌ای، تسلیحاتی، مالی و تجاری ایران ایجاد کردند.
این سابقه نشان می‌دهد که مسکو، حتی در شرایط روابط نزدیک با ایران، منافع خود را مستقل از منافع تهران تعریف می‌کند.
برجام؛ همکاری واقعی، اما نه اتحاد بی‌قیدوشرط
روسیه یکی از طرف‌های اصلی برجام در سال ۲۰۱۵ بود و پس از خروج آمریکا از توافق در سال ۲۰۱۸، از حفظ آن حمایت کرد. مشارکت مسکو در این روند نشان می‌دهد که همکاری دیپلماتیک میان دو کشور حداقل روی کاغذ همچنان به پیش رفت.
با این حال، روسیه در این پرونده هم اهداف خود را دنبال می‌کرد؛ از جمله جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای، حفظ نقش بین‌المللی خود و مدیریت بحران در منطقه.
برجام نمونه‌ای از همکاری دو کشور است، اما از ابتدای تولدش که «سرگی لاوروف» حاضر نشد در وین به تماشایش بنشیند و به قهر عازم مسکو شد تا لحظه احتضار، هیچ‌یک از اقدامات کرملین هرگز به معنای تعهد روسیه برای پشتیبانی از تمام مواضع ایران در هر شرایطی نبود.
روسیه در پرونده هسته‌ای، اهداف خود را دنبال می‌کرد؛ از جمله جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای، حفظ نقش بین‌المللی خود و مدیریت بحران در منطقه. برجام نمونه‌ای از همکاری دو کشور است، اما از ابتدای تولدش که «سرگی لاوروف» حاضر نشد در وین به تماشایش بنشیند و به قهر عازم مسکو شد تا لحظه احتضار، هیچ‌یک از اقدامات کرملین هرگز به معنای تعهد روسیه برای پشتیبانی از تمام مواضع ایران در هر شرایطی نبود
جنگ دوازده‌روزه؛ حمایت لفظی در برابر انتظار کمک عملی
در جنگ دوازده‌روزه ایران و اسرائیل در خرداد ماه 1404، روسیه حملات اسرائیل را محکوم کرد و خواستار کاهش تنش شد؛ اما وارد رویارویی نظامی مستقیم با این رژیم نشد و کمک نظامی مستقیمی که بتوان آن را مداخله روسیه در دفاع از ایران دانست، در گزارش‌های معتبر هرگز تأیید نشد.
و جالب است که پیمان مشارکت راهبردی ایران و روسیه نیز تعهد خودکار دفاع متقابل ندارد. بنابراین، عدم ورود نظامی روسیه را نمی‌توان به‌تنهایی نقض یک تعهد دفاعی دانست؛ اما این تجربه، انتظارات موجود در ایران را از یک شریک راهبردی با پرسش‌های جدی روبه‌رو کرد.
اس-۳۰۰؛ چرا پدافند ایران نتوانست مانع حملات اسرائیل شود؟
عملکرد پدافند هوایی ایران در جنگ دوازده‌روزه، از جمله سامانه‌های اس‌ـ۳۰۰ ساخت روسیه، یکی از موضوعات شدیدا بحث‌برانگیز پس از جنگ بود.
برتری هوایی اسرائیل و توانایی آن برای حمله به اهدافی در عمق ایران، درباره آمادگی و یکپارچگی شبکه پدافندی پرسش‌هایی زیادی ایجاد کرد. اما پرسش اساسی این است که همکاری دفاعی ایران و روسیه تا چه اندازه توانسته امنیت عملی ایران را افزایش دهد و آیا این همکاری در زمان بحران، پشتیبانی فنی و عملیاتی متناسبی فراهم کرده است؟
سخنان بوش پسر درباره رهبران ایران؛ و تایید پوتین
در اسناد منتشرشده از گفت‌وگوی جورج دبلیو بوش و ولادیمیر پوتین در سپتامبر ۲۰۰۵، موضوع برنامه هسته‌ای ایران مطرح شد. عبارت «دیوانه‌های مذهبی» که گاه در نقل این گفت‌وگو بازتاب یافته، از سوی بوش به کار رفت، ولی پوتین نه تنها با بوش در به کار بردن این جمله مخالفت نکرد که با تایید حرف‌های رئیس‌جمهور اسبق ایالات متحده گفت که موضع مسکو در خصوص عدم دستیابی تهران به بمب اتمی با واشنگتن یکسان است.
این سند نشان می‌دهد که نگرانی درباره دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، حتی در دوره همکاری نزدیک مسکو و تهران، در گفت‌وگوهای رهبران روسیه و آمریکا نه تنها مطرح بوده که به صورت مشترک دنبال هم شده است.
بنابراین، روابط روسیه با ایران همواره در کنار ملاحظات همسوی با غرب توسط مسکو، درباره منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای قرار داشته است.
حمایت روسیه را باید با عمل سنجید
اعلام آمادگی پوتین برای کمک به پایان جنگ در گفت‌وگوی تلفنی و دیدار حضوری با پزشکیان، ظاهرا نشانه‌هایی از تداوم ارتباط سیاسی دو کشور هستند. و نیز، اشاره پزشکیان به مذاکرات ایران و آمریکا نشان می‌دهد که مسئله جنگ و راه‌حل دیپلماتیک از موضوعات مهم این ملاقات بوده است.
در جنگ دوازده‌روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، روسیه وارد رویارویی نظامی مستقیم با اسرائیل نشد و جالب است که پیمان مشارکت راهبردی ایران و روسیه نیز تعهد خودکار دفاع متقابل ندارد. بنابراین، عدم ورود نظامی روسیه را نمی‌توان به‌تنهایی نقض یک تعهد دفاعی دانست؛ اما این تجربه، انتظارات موجود در ایران از یک شریک راهبردی را با پرسش‌های جدی روبه‌رو کرد
حال، پرسش نهایی اینجاست: آیا روسیه در لحظه‌ای که حمایت از ایران برایش هزینه‌زا شود، به همان اندازه که امروز سخن می‌گوید، عمل خواهد کرد؟
پاسخ هم به خوبی روشن است: سابقه شش قطعنامه شورای امنیت، موضع روسیه در جنگ دوازده‌روزه و تفاوت میان پیمان راهبردی و تعهد دفاعی، نشان می‌دهد که این روابط به ظاهر دوستانه در روزهای سخت مردم ایران، عملا کارایی ندارد.
در واقع، معیار واقعی حمایت روسیه از ایران، نه تبریک تولد و نه عکس‌های مشترک، بلکه اقدام مشخص، تعهد روشن و هزینه‌ای است که مسکو حاضر می‌شود برای حمایت از تهران بپردازد، تاکنون که چنین نبوده است.
دیدگاه تان را بنویسید