آزاد ارمکی:
اعتراض را جمع نکنید، مدنیاش کنید
استاد جامعهشناسی دانشگاه تهران تأکید میکند که اعتراضات دیماه نه فقط ناشی از نارضایتی، بلکه نشانگر توان و جان جامعه ایرانی است. او با تأکید بر اینکه «اعتراض را جمع نکنید، مدنیاش کنید»، میگوید مردم برای نانشان، بچهشان و برای شغلشان به خیابان آمدهاند. شاید کالابرگ بخشی از مشکل را کم کند، اما اجازه بدهید ۱۰ روز در خیابان باشند. پلیس کنارشان و مراقبشان باشد تا تظاهرات کنند و برگردند.
«تقی آزاد ارمکی» در مورد اعتراضات اخیر با ایرنا گفتوگویی انجام داده است که بخشهایی از آن به شرح زیر است:
جامعه ایرانی، ذاتاً جامعه اعتراضی است؛ یعنی نشان میدهد ما هر لحظه ممکن است وارد یک فاز جدیدی از اعتراض اجتماعی شویم. این خود یک ویژگی مهم از ایران را نشان میدهد؛ اینکه ایرانیها با هر شکل و شمایل و هر صورتبندی اجتماعیای که دارند، دغدغهشان بهتر شدن وضعیت زندگی است. دنبال زندگی بهتر هستند و میخواهند با تکیه به تواناییها و سرمایههایی که خود دارند، از بحرانها و مشکلات عبور کنند.
ما با یک جامعه منزوی، منفعل، بیاراده یا جامعهای که هر کاری بخواهید با آن بکنید طرف نیستیم. اینگونه نیست؛ ما با یک جامعه طرفیم که منطق عمل دارد، منطق زیست اجتماعی دارد، زنده است. دقیقاً به همین دلیل است که اعتراض میکند. چون توانش را دارد. چون جان دارد. جامعهای که جان نداشته باشد، اصلاً اعتراض هم نمیکند. یک چیزی در خانواده ما میگفتند که «یک کسی که میخواهد بمیرد هم باید زور داشته باشد که بمیرد.» ببینید، جامعه وقتی میخواهد یک حرکت بنیادین انجام دهد، خودش را جابجا میکند، اعتراض میکند. اگر جان نداشت که اعتراض نمیکرد. منتظر نیست که یکی از جهان ماورا بیاید و ایران را نجات دهد، یا یکی از بیرون بیاید مشکلات را حل کند. این نکته مهم است.
در ماجرای جنبش مهسا، جامعه کاملاً به بیرون آمد و دغدغه خود را اعلام کرد؛ جامعه خواست حکومت به حرفش تن دهد. به نظرم تا حدود زیادی موفق بودند، ولی آن نیرو گم نشد. هنوز هم آماده است؛ همان افرادی که در سالهای ۹۶ و ۹۸ اعتراض کردند، هنوز فعال هستند.
در تهران و ایران روزی نیست که تظاهرات وجود نداشته باشد: جلوی مجلس، در خیابانها، جلوی بانکها، ادارات، دانشگاهها، همیشه یک گروه حضور داشته است. این یک موضوع مثبت است، اما بعضیها فکر میکنند منفی است. جامعه جان دارد. وقتی بازنشستگان مخابرات میگویند ما نمیتوانیم زندگی کنیم، حتی برخی نیروهای انتظامی نیز اعتراض میکنند، اینها همه نشانه عمل است.
اعتراضات دیماه محصول بیپاسخ ماندن مجموعۀ اعتراضات پیشین است
وقتی یک گروه جواب میگیرد، برای اعتراض بعدی آماده میشود و آنهایی که جواب نمیگیرند نیز بعداً نقدهای انباشته خود را نشان میدهند. اعتراضات دیماه محصول مجموعۀ اعتراضات پیشین و بیپاسخ ماندن آنهاست. حالا ما امروز در وضعیتی هستیم که همه میدانیم مشکل اقتصادی داریم. رهبری نیز گفتند ارزش پول ملی پایین آمده و این فکت واقعی است. مشکلات اقتصادی همهجا سرایت کرده و همه مردم گرفتار شدهاند. اعتراضات دیماه خود را بیشتر نشان میدهد و بسیار شنیده و دیده میشود.
تفاوت اصلی این دوره با اعتراضات قبلی این است که قبلاً ممکن بود یک یا دو نیرو باشند، اما اکنون اعتراض چندین نیرو را با خود دارد: بازاریها، دانشجوها، گروههای اجتماعی فرودست، قومیتها و... همه حضور دارند. بازاری میگوید: امروز کالایی که خریدم نمیتوانم بفروشم و مجبورم با ضرر بفروشم. مشتری هم نیست. دانشجو میگوید: من درس میخوانم، برای چه؟ مشکل اشتغال نیز وجود دارد. این مجموعه نیروهای اجتماعی است که باعث شده دوره درخشان اعتراضات اجتماعی شکل بگیرد. اصلاً موضوع بدی نیست و مسئله خود را نشان میدهد.
من میگویم این روش که پزشکیان گفتگو کرد و اعتراض را به رسمیت شناخت؛ نتیجه داده است. همین خشونتها کم شده است. آقای پزشکیان گفته است: ما میپذیریم، طبیعی است، قبول داریم مردم ناراضی هستند. خیلی هم خوب. ولی مسئله خشونت وقتی جمعیت بزرگ به خیابان میآید، پراکنده هستند، اصلاً بسیاری گوششان به حرف رئیسجمهور و سخنگویش نیست. رسانه دیگری دارد روی آنها اثر میگذارد.
حاکمیت باید رفتارش را مدنی کند. زیاد مداخله نکند، اراده تصاحب نداشته باشد، اراده جمعکردن فوری نداشته باشد. چه کسی گفته اعتراض باید یکشبه تمام شود؟ پلیس مراقبشان باشد، کنارشان باشد، تظاهراتشان را بکنند، برگردند.
واقعیت این است که اکنون رسانه ملی دیگر دست بالا را ندارد. چرا صداوسیما جان ندارد؟ چرا نمیتواند اثرگذار باشد؟ ایراناینترنشنال دارد بسیج میکند. چرا؟ چه شده است؟ دو نفر آدم اخراجی یا مهاجر که من خودم بعضیهایشان را میشناسم، رفتهاند آنطرف و شدهاند مدیر یک رسانه.
حالا از آن طرف، رئیسجمهور میآید میگوید من شما را میپذیرم. من منتقد پزشکیان هستم ولی این حرفش درست است. همین باعث شده خشونت کم شود. شما اعتراضات قبلی را نگاه کنید؛ از اول تا آخر شهر آتش بود، بانک میسوخت، درگیری خونین در خیابان راه میافتاد. اگر همین شرایط امروز با تحریک ترامپ و رسانههای خارجی میافتاد روی همان مسیر، باید صدها نفر کشته میشدند. ولی الان اصلاً قابل مقایسه نیست. این نشان میدهد کنش جامعه ایرانی مدنی است.
اصلاً قرار نیست معترضها را از خیابان جمع کنیم. اتفاقاً برعکس، معترض باید در خیابان بماند. باید همیشه باشد. برای چه؟ برای اینکه حاکمیت دچار گمگشتگی نشود، دچار خودفریبی نشود، فکر نکند همهچیز خوب است. معترض باید حضور داشته باشد؛ این لازمه سلامت جامعه است.
دیدگاه تان را بنویسید