لیسانسه‌ها در جست‌وجوی کار

از هر ۱۰ فرد بیکار در ایران، حدود ۳ نفر مدرک کارشناسی دارند و به عبارت دیگر، تحصیلات دانشگاهی دیگر نمی‌تواند مسیر ورود به بازار کار را هموار کند.

به گزارش اکوایران، تعداد دانشجویان کشور از حدود ۴ میلیون و ۷۰هزار نفر در سال تحصیلی ۱۳۹۶-۱۳۹۵ به حدود ۳ میلیون و ۵۰۰هزار نفر در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ رسیده است. بخشی از این کاهش به تغییرات جمعیتی مربوط می‌شود اما ترکیب رشته‌های تحصیلی نیز تغییر کرده است. علوم انسانی همچنان بزرگ‌ترین گروه تحصیلی دانشگاه‌هاست، در حالی‌که تعداد دانشجویان رشته‌های فنی و مهندسی نسبت به ابتدای این دوره کاهش پیدا کرده. اما برای بررسی رابطه تحصیلات و اشتغال، فقط تعداد دانشجویان کافی نیست. باید دید افراد با مدارک تحصیلی مختلف چه سهمی از شاغلان، بیکاران و جمعیت غیرفعال کشور دارند.

طبق آمار سال ۱۴۰۴، حدود ۳۱.۶درصد جمعیت باسواد کشور در گروه ابتدایی و سوادآموزی قرار دارند. در مقابل، حدود ۱۳.۴درصد مدرک کارشناسی دارند و سهم افراد دارای تحصیلات تکمیلی کمتر از ۴درصد است. در میان شاغلان نیز دارندگان مدرک دیپلم و پیش‌دانشگاهی، متوسطه اول و کارشناسی روی‌هم حدود ۷۵درصد جمعیت شاغل را تشکیل می‌دهند. همچنین بیش از ۱۸درصد شاغلان، تحصیلات ابتدایی یا سوادآموزی دارند. این ترکیب نشان می‌دهد بازار کار ایران به افراد با سطوح تحصیلی متفاوت متکی است و دانشگاه تنها یکی از مسیرهای ورود به اشتغال محسوب می‌شود.

در میان بیکاران کشور، دارندگان مدرک کارشناسی با سهم ۳۰.۶درصدی بزرگ‌ترین گروه را تشکیل می‌دهند. پس از آنها، افراد دارای دیپلم و پیش‌دانشگاهی با ۲۹.۳درصد و دارندگان تحصیلات متوسطه اول با ۱۸.۶درصد قرار دارند. این آمار به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که تحصیلات دانشگاهی شانس پیدا کردن شغل را کاهش می‌دهد. برای چنین نتیجه‌ای باید تعداد فارغ‌التحصیلان هر گروه، نرخ بیکاری آنها و تناسب مهارت‌هایشان با نیاز بازار کار را هم بررسی کرد. با این حال، سهم بالای فارغ‌التحصیلان کارشناسی در میان بیکاران نشان می‌دهد عرضه مدرک دانشگاهی لزوما با تقاضای کافی برای نیروی کار تحصیل‌کرده همراه نیست.

سهم بالای زنان در جمعیت باسواد غیرفعال کشور

بیش از ۸۰درصد جمعیت باسواد غیرفعال کشور تحصیلات دانشگاهی ندارند. البته این گروه شامل افراد مسنی هم می‌شود که دیگر قادر به کار کردن نیستند. از سوی دیگر، در تمام استان‌های کشور سهم زنان در میان جمعیت باسواد غیرفعال بیشتر از مردان است. محدودیت فرصت‌های شغلی، کمبود زیرساخت‌های مراقبتی و عوامل اجتماعی و فرهنگی می‌توانند در این وضعیت نقش داشته باشند.

همچنین بیش از نیمی از شاغلان کشور در دو گروه تحصیلی «مهندسی، ساخت و تولید» و «بازرگانی، علوم اداری و حقوق» قرار دارند. پس از آنها، هنر و علوم انسانی با ۹.۲درصد، فناوری اطلاعات و ارتباطات با ۷.۳درصد و بهداشت با حدود ۷درصد سهم دارند. از نظر نرخ اشتغال نیز بیش از ۶۱درصد فارغ‌التحصیلان گروه مهندسی، ساخت و تولید شاغل هستند. این نسبت برای رشته‌های کشاورزی و دامپزشکی نیز از ۵۵درصد بیشتر است.