جنوب یمن، گره تازه روابط ریاض و ابوظبی

اختلافات عربستان و امارات بر سر آینده جنوب یمن همچنان پابرجاست؛ ابوظبی خواهان سهم بیشتر در معادلات سیاسی و نظامی است و ریاض نگران تضعیف نفوذ خود. هم‌زمان، شورای انتقالی جنوب یمن هم با نمایش قدرت، به دنبال تثبیت جایگاه خود است. 

با گذشت دو هفته از سفر معاون رئیس امارات به عربستان سعودی، نشانه‌ای از حل اختلافات دو کشور بر سر یمن دیده نمی‌شود؛ ابوظبی خواستار در اختیار گرفتن مدیریت مناطق جنوبی و تضمین سهم خود در معادلات سیاسی و نظامی این کشور است، در حالی که ریاض با نگرانی از تضعیف موقعیت راهبردی خود، همچنان بر حفظ اهرم‌های نفوذش تاکید دارد.

روزنامه الاخبار در گزارشی نوشت، به‌رغم سفر اخیر منصور بن زاید، معاون رئیس امارات به عربستان سعودی، تاکنون هیچ نشانه عملی از پیشرفت در حل اختلافات میان دو کشور مشاهده نشده است؛ این موضوع برخلاف انتظاراتی است که پیش‌بینی می‌کردند این سفر به حل‌وفصل اختلافات باقی‌مانده میان دو طرف، به‌ویژه در پرونده یمن، منجر شود.

به نظر می‌رسد ریاض آمادگی پذیرش خواسته‌های ابوظبی را ندارد؛ خواسته‌هایی که بر واگذاری مدیریت پرونده استان‌های جنوب یمن به امارات متمرکز است. ابوظبی این مناطق را حوزه نفوذ و سهم سیاسی و نظامی خود می‌داند؛ سهمی که به گفته این کشور، در ازای مشارکت پیشین آن به‌عنوان شریک دوم در ائتلاف عربی شکل گرفته است.

با این حال، عربستان سعودی این مطالبات را از زاویه‌ای راهبردی‌تر بررسی می‌کند و نگران است که پذیرش نفوذ امارات در جنوب، اهرم‌های باقی‌مانده ریاض در معادلات یمن را از میان ببرد و پیشرفتی مشابه در مناطق شمالی این کشور حاصل نشود.

با وجود شرایط دشواری که عربستان در یمن با آن مواجه است و نیاز این کشور به استفاده از همه اهرم‌های موجود، دولت تحت امر آن در عدن، همچنان عیدروس الزبیدی، رئیس شورای انتقالی جنوب یمن مورد حمایت ابوظبی را به خیانت بزرگ متهم می‌کند. همچنین برخی فعالان سعودی یا افراد نزدیک به ریاض، امارات را به تبانی با دولت یمن در صنعا و هماهنگی میدانی با آن از طریق فرماندهان میدانی وابسته به شورای انتقالی جنوب متهم می‌کنند.

در مقابل، امارات امکان ورود مستقیم به جنگ در کنار عربستان را ندارد؛ به‌ویژه آنکه قدرت‌های بزرگ بین‌المللی و منطقه‌ای به دلیل پیامدها و مخاطرات امنیتی و راهبردی چنین مداخله‌ای، تمایلی به درگیر شدن مستقیم در این جنگ ندارند. افزون بر این، امارات همچنان با پیامدهای جنگ رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران دست‌وپنجه نرم می‌کند و ورود به رویارویی دیگری با هزینه‌های سنگین را به سود خود نمی‌داند.

از دیدگاه کارشناسان، تنها در صورتی ممکن است امارات تصمیم به مشارکت مستقیم در جنگ یمن بگیرد که آمریکا نیز وارد این جنگ شود و چارچوبی جامع برای آن در نظر گرفته شود که سهم ابوظبی از دستاوردهای احتمالی را تضمین کند.

این همان الگویی است که در سال ۲۰۲۱ رخ داد؛ زمانی که امارات به درخواست واشنگتن و برای دفاع از مأرب در برابر جنبش انصارالله به یمن بازگشت، در حالی که این کشور در سال ۲۰۱۹ رسماً خروج خود از جنگ را اعلام کرده بود. با این حال، اگر تأسیسات حیاتی امارات هدف حملات نیروهای مسلح یمن قرار نمی‌گرفت و این حملات به تهدیدی مستقیم علیه امنیت و رشد اقتصادی این کشور تبدیل نمی‌شد، ابوظبی نیز بار دیگر در نبرد مشارکت نمی‌کرد.

در ادامه گزارش آمده است که مواضع رسانه‌های اماراتی و بسترهای رسانه‌ای جنوب یمن نزدیک به ابوظبی نشان می‌دهد که امارات هنوز از پیامدهای آنچه «تحقیر شدید» از سوی عربستان در پایان سال گذشته می‌داند، عبور نکرده است؛ رویدادی که به اخراج اجباری این کشور از استان‌های جنوبی یمن انجامید.

بسیاری از فعالان و سیاستمداران جنوب یمن نیز پنهان نمی‌کنند که از ناکامی‌های ریاض، چه در مدیریت عملیات نظامی و چه در حفاظت از تأسیسات حیاتی، خرسند هستند.

برای نمونه، صلاح بن لغبر، نویسنده و فعال نزدیک به شورای انتقالی جنوب که در ابوظبی اقامت دارد، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که هرچه نوشته‌های کارشناسان سعودی، از جمله روزنامه‌نگاران، روشنفکران و استادان دانشگاه را بیشتر می‌خواند، دلایل ناکامی‌های پی‌درپی عربستان را بهتر درک می‌کند. او این ناکامی‌ها را به آنچه «ناآگاهی شگفت‌آور از یمن، سرزمین، مردم، تاریخ و جامعه آن، در کنار سطحی‌نگری در تفکر» خواند، نسبت داد.

از سوی دیگر، با وجود آنکه نیروهای موسوم به «العمالقه» از نظر نیروی انسانی عمدتاً از نظامیان سلفی جنوب یمن، به‌ویژه از استان لحج، تشکیل شده‌اند، گفتمان شورای انتقالی جنوب در مقایسه با مواضع پیشین، در تعیین شروط مشارکت در عملیات نظامی سخت‌گیرانه‌تر شده است. این شورا مشارکت نیروهایش را به دفاع از جنوب و آرمان سیاسی آن مشروط می‌کند و با اعزام نظامیان اهل جنوب یمن به نبردهای شمال، بدون دریافت امتیاز متقابل، مخالفت دارد.

عیدروس الزبیدی در گفت‌وگو با شبکه اسکای‌نیوز عربی مدعی شده است که نیروهای جنوب یمن کنترل مناطقی در المضاربه، باب‌المندب و جزیره میون را دوباره به دست گرفته‌اند.