ترامپ در میانه مذاکرات با ایران، عمان را به حمله نظامی تهدید کرد؛
اصطکاک آمریکا با متحد سنتی در تنگة هرمز!
رامین پرتو
تنشهای سیاسی و نظامی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران بر سر تنگه هرمز، اکنون وارد مرحلهای تازه و پیچیده شده است؛ مرحلهای که دیگر صرفاً محدود به تهران و واشنگتن نیست و دامنه آن به کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز کشیده شده است. در تازهترین تحول، دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا با لحنی کمسابقه و تهاجمی، سلطاننشین عمان را تهدید کرد و هشدار داد اگر مسقط در موضوع تنگه هرمز «متفاوت رفتار کند»، آمریکا «مجبور خواهد شد آن را منفجر کند».
این موضعگیری، نه تنها واکنشهای گستردهای در داخل عمان برانگیخت، بلکه به یکی از مهمترین نشانههای تشدید بحران در خلیج فارس تبدیل شد؛ بحرانی که به باور بسیاری از تحلیلگران، از کنترل واشنگتن خارج شده و اکنون حتی متحدان سنتی آمریکا را نیز در معرض فشار مستقیم قرار داده است.
اظهارات ترامپ در شرایطی مطرح شد که آمریکا در ماههای اخیر تلاش کرده است با ترکیبی از فشار نظامی، محاصره دریایی، تحریمهای گسترده و جنگ روانی، معادلات منطقه را به سود خود تغییر دهد. اما آنچه امروز در تنگه هرمز دیده میشود، نه تثبیت قدرت آمریکا، بلکه گسترش دامنه تنش و افزایش نگرانی بازیگران منطقهای از آینده امنیت خلیج فارس است. ترامپ در نشست کابینه آمریکا با اشاره به اینکه تنگه هرمز باید برای همه باز باشد، مدعی شد ایالات متحده از این آبراه محافظت خواهد کرد و هیچ کشوری حق کنترل آن را ندارد. او سپس در پاسخ به پرسشی درباره احتمال توافق میان ایران و عمان برای مدیریت مشترک تنگه، مستقیماً عمان را تهدید کرد و گفت: «عمان مثل بقیه رفتار خواهد کرد وگرنه مجبور میشویم آن را منفجر کنیم».
عمان برخلاف برخی کشورهای عربی، همچنان بر سیاست سنتی بیطرفی و میانجیگری خود تأکید دارد و حاضر نشده است به بخشی از پروژه فشار حداکثری آمریکا علیه ایران تبدیل شود و همین موضوع عصبانیت ترامپ را برانگیخته است
این اظهارات در حالی بیان شد که عمان طی دهههای گذشته همواره یکی از مهمترین شرکای منطقهای آمریکا و در عین حال یکی از اصلیترین میانجیهای گفتوگو میان تهران و واشنگتن بوده است. از همین رو، لحن تند ترامپ علیه مسقط برای بسیاری از ناظران سیاسی غیرمنتظره و معنادار تلقی شد؛ بهویژه آنکه همزمان با این تهدیدها، مقامات دولت آمریکا نیز مواضعی مشابه اتخاذ کردند و تلاش کردند فشار سیاسی و اقتصادی علیه عمان را افزایش دهند.
سیاست فشار حداکثری و انتقال بحران به متحدان منطقهای
در ادامه مواضع ترامپ، «اسکات بسنت» وزیر خزانهداری آمریکا نیز با ادبیاتی کمسابقه عمان را تهدید کرد و گفت واشنگتن هیچگونه تلاش برای اعمال عوارض در تنگه هرمز را تحمل نخواهد کرد. او هشدار داد هر نهاد یا بازیگری که بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم در چنین روندی مشارکت داشته باشد، هدف تحریمهای آمریکا قرار خواهد گرفت. بسنت حتی تأکید کرد مؤسسات مالی و افراد عمانی نیز در صورت همکاری با هرگونه سازوکار مرتبط با ایران، در معرض مجازات قرار میگیرند.
این مواضع نشان میدهد که دولت ترامپ تلاش دارد بحران هرمز را از یک تقابل محدود با ایران، به مسئلهای منطقهای تبدیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس را وادار کند در چارچوب راهبرد واشنگتن حرکت کنند. در واقع، آمریکا اکنون نگران آن است که برخی کشورهای منطقه، بهویژه عمان، از سیاستهای تقابلی واشنگتن فاصله بگیرند و به سمت نوعی موازنهسازی میان تهران و واشنگتن حرکت کنند.
از منظر راهبردی، علت اصلی عصبانیت ترامپ از عمان را باید در چند عامل جستوجو کرد. نخست آنکه عمان برخلاف برخی کشورهای عربی، همچنان بر سیاست سنتی بیطرفی و میانجیگری خود تأکید دارد و حاضر نشده است به بخشی از پروژه فشار حداکثری آمریکا علیه ایران تبدیل شود.
دوم آنکه مسقط در ماههای گذشته تلاش کرده مسیرهای دیپلماتیک میان تهران و غرب را باز نگه دارد و همین مسئله، از نگاه جریانهای تندرو در واشنگتن، نوعی مانع در برابر سیاستهای تهاجمی آمریکا تلقی میشود.
عامل سوم به مسئله اسرائیل و پروژه عادیسازی روابط بازمیگردد. بخشی از نخبگان عمانی معتقدند عصبانیت ترامپ از مسقط، ریشه در ناکامی آمریکا در گسترش «توافق ابراهیم» دارد. عمان تاکنون حاضر نشده است وارد روند عادیسازی کامل روابط با اسرائیل شود و همچنان بر ابتکار صلح عربی و راهحل دو دولتی تأکید دارد.
دفاع عمان از حاکمیت ملی
اظهارات تند ترامپ علیه عمان، موجی از واکنشهای انتقادی در این کشور ایجاد کرد. نخبگان سیاسی، دانشگاهیان و تحلیلگران عمانی با محکوم کردن سخنان رئیسجمهور آمریکا، تأکید کردند که سلطنت عمان تسلیم «باجخواهی» نخواهد شد و حاکمیت ملی این کشور قابل معامله نیست.
حاتم الطائی، نویسنده و تحلیلگر مشهور عمانی، تهدیدات ترامپ را نشانه گرفتار شدن آمریکا در بحرانی عمیق دانست و تأکید کرد واشنگتن در تحقق اهداف خود در منطقه شکست خورده است. او معتقد است آمریکا نه توان باز کردن تنگه هرمز از طریق جنگ را دارد و نه موفق شده کشورهای عربی را به پذیرش کامل سیاستهای خود وادار کند.
عمان طی دهههای گذشته همواره یکی از مهمترین شرکای منطقهای آمریکا و در عین حال یکی از اصلیترین میانجیهای گفتوگو میان تهران و واشنگتن بوده و به همین دلیل، لحن تند ترامپ علیه مسقط برای بسیاری از ناظران سیاسی غیرمنتظره و معنادار تلقی شد
عبدالله باعبود، استاد دانشگاه و متخصص روابط بینالملل در عمان، نیز زبان ترامپ را «خام، پرخاشگرانه و خطرناک» توصیف کرد و گفت عمان همچنان به سیاست بیطرفی، گفتوگو و دیپلماسی پایبند خواهد ماند. او تأکید کرد مسقط تسلیم دیکتههای ترامپ و نتانیاهو نخواهد شد و سیاست خارجی مستقل خود را حفظ میکند.
واکنشها در عمان همچنین نشان داد که جامعه سیاسی این کشور، برخلاف تصور برخی محافل آمریکایی، تهدیدهای ترامپ را صرفاً یک «لفاظی انتخاباتی» تلقی نمیکند، بلکه آن را نشانه تغییر خطرناک در رویکرد آمریکا نسبت به متحدان سنتی خود میداند. به همین دلیل، بخش مهمی از نخبگان عمانی تلاش کردند با موضعگیریهای علنی، از حاکمیت ملی و جایگاه منطقهای کشورشان دفاع کنند.
در همین حال، انتقادها در داخل آمریکا نیز در مورد این موضع ترامپ افزایش یافته است. کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکایی، تهدید عمان را نشانه خروج جنگ از کنترل دولت ترامپ دانست و تصریح کرد که کاخ سفید در وضعیت «وحشتزدگی و آشفتگی» قرار دارد و پیدرپی مرتکب اشتباه میشود. این موضعگیری نشان میدهد حتی در داخل ساختار سیاسی آمریکا نیز نگرانیهایی جدی نسبت به تبعات رفتارهای تهاجمی ترامپ وجود دارد.
آینده روابط واشنگتن- مسقط
اگرچه بعید به نظر میرسد روابط عمان و آمریکا بهصورت کامل وارد مرحله تقابل شود، اما بدون تردید مواضع اخیر ترامپ شکاف بیسابقهای در مناسبات دو طرف ایجاد کرده است. عمان طی دو قرن گذشته روابط نسبتاً باثباتی با آمریکا داشته و همواره یکی از شرکای قابل اعتماد واشنگتن در منطقه محسوب شده است. اما تهدید مستقیم این کشور از سوی رئیسجمهور آمریکا، اعتماد سیاسی میان دو طرف را تا حد زیادی تضعیف کرده است.
با این وجود کشورهای حاشیه خلیج فارس با نگرانی تحولات اخیر را دنبال میکنند. بسیاری از دولتهای عربی منطقه، اگرچه در ظاهر روابط نزدیکی با واشنگتن دارند، اما در عمل نگرانند که سیاستهای غیرقابل پیشبینی ترامپ، امنیت و ثبات منطقه را بیش از پیش تهدید کند؛ چراکه تهدید مستقیم عمان برای این کشورها حامل این پیام بود که حتی متحدان سنتی آمریکا نیز از فشار و تهدید مصون نیستند.
از همین رو، برخی کشورهای عربی تلاش میکنند ضمن حفظ روابط با واشنگتن، مسیرهای گفتوگو با تهران را نیز باز نگه دارند و از گرفتار شدن در یک تقابل گسترده منطقهای جلوگیری کنند. عمان در این میان همچنان نماد سیاست موازنه و میانجیگری در خلیج فارس به شمار میرود و به نظر میرسد فشارهای اخیر آمریکا نیز نتوانسته این رویکرد را تغییر دهد.
دیدگاه تان را بنویسید