نوادگان کاسترو؛ لابی فشار ترامپ بر هاوانا

رامین پرتو

از ابتدای شروع دولت دوم ترامپ، بسیاری بر این عقیده بودند که او و تیم سیاست خارجی‌ وی به هر ترتیب که شده یک راهی برای غلبه و یا در ساده‌ترین وضعیت، ایجاد موازنه با کشورهای آمریکای لاتین پیدا خواهد کرد؛ چراکه او در دور اول ریاست جمهوری خود اعلام کرده بود که به هر ترتیب این کشورها را با سیاست‌های خود همراه خواهد کرد. در همان زمان شاهد آن بودیم که ترامپ ونزوئلا را در دستور کار قرار داد. او در کاراکاس با تقویت خوان گوآیدو، رئیس پیشین اپوزیسیون ونزئلا سعی کرد تا نیکولاس مادورو را وارد یک محاصره مشخص کرده و به نوعی او را به سمت سازش با واشنگتن یا تسلیم سوق دهد که این اتفاق رخ نداد و صرفاً تحریم‌های سنگین‌تر علیه ونزوئلا وضع شد و ساختار اجتماعی این کشور را بر هم زد.

با گذشت زمان و کنار رفتن بایدن از معادله قدرت و بازگشت دوباره ترامپ او اینبار لبه تیز سیاست خارجی و امنیتی ایالات متحده را نشان کاراکاس و جهانیان داد و در نهایت با ربایش نیکولاس مادورو به نوعی یک پیام اخطار جدی را به هم‌پیمانان و هم‌مسلکان ونزوئلا ارسال کرد. این پیام به صورت عریان بر این اصل استوار بود که یا باید با ایالات متحده بر اساس یک چارچوب مشخص وارد مناسبات مشخص شوید یا اینکه از طریق «زور» شما را با واشنگتن هماهنگ خواهیم کرد. بدون شک پیام ترامپ درباره ونزوئلا متوجه کشورهایی مانند کوبا و کلمبیا بوده است؛ چراکه چند روز پس از ربایش مادورو و انتقال وی به نیویورک، او کوبا و سپس کلمبیا را خطاب قرار داد اما تمرکز اصلی وی و تیم او، همچنان بر هاوانا است. 

کوبا در حالی از آغاز مذاکرات با آمریکا خبر داده که سیاست خارجی ایالات متحده، چنان که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه این کشور پیشتر اعلام کرده، تحمیل «صلح با زور» در هر نقطه از جهان است و حالا همین تئوری روند صلح دو طرف را با مشکل روبرو می‌کند

هاوانا زیر بار تهدید

آنچه از زمان ربایش مادورو تاکنون به عنوان یک دستورالعمل مشخص در دستور کار ترامپ و سپس مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده قرار گرفته، تهدید و استفاده از سناریوی ارعاب علیه هاوانا است. باید توجه داشت که روبیو خود کوبایی‌الاصل است و اعلام کرده که بخشی از مشاوره‌های ترامپ در حوزه کوبا از طریق او طرح و ارائه می‌شود و بر همین اساس می‌توان او را یک عنصر کلیدی و موثر در این پرونده دانست. بر همین اساس پس از ربایش مادورو، ترامپ و روبیو بارها و بارها این کشور را تهدید به جنگ و سقوط کرده‌اند و حالا این خط سیر تقابل، به نقطه صعودی خود رسیده است. 

در این راستا حدود سه روز پیش میگل دیاز-کانل، رئیس‌جمهور کوبا اعلام کرد کشورش برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی آمریکا آماده است. او در سخنرانی مقابل هزاران نفر در هاوانا، به مناسبت شصت‌وپنجمین سالگرد شکست حمله آمریکا در «خلیج خوک‌ها» گفت که ما خواهان چنین رویارویی‌ نیستیم اما وظیفه داریم برای جلوگیری از آن آماده باشیم و اگر اجتناب‌ناپذیر شد، در آن پیروز شویم. 

از سوی دیگر دیاز-کانل روایت آمریکا مبنی بر «دولت درمانده» بودن کوبا را که ترامپ بارها آن را مطرح کرده رد کرد و گفت که کوبا یک دولت درمانده نیست، بلکه کشوری تحت محاصره است که مشکلات اقتصادی آن عمدتاً ناشی از تحریم‌های تجاری آمریکا است که از زمان به قدرت رسیدن «رائول کاسترو» رئیس‌جمهور پیشین کوبا همچنان ادامه دارد. 

در این میان خبرگزاری فرانسه اعلام کرده که کوبا پس از هشدارهای مکرر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر اینکه این کشور «هدف بعدی» است، در حالت آماده‌باش قرار گرفته است و این در حالیست که واشنگتن و هاوانا گفت‌وگوهایی برای کاهش تنش انجام داده‌اند اما این مذاکرات میان دو دشمن دیرینه به پیشرفت قابل‌توجهی نرسیده است و حالا سطح تنش حداقل از منظر شکلی بالا رفته است. 

توافق با کوبا در راه است؟ 

اینکه ایالات متحده به صورت مشخص به دنبال آن است تا بتواند به هر ترتیب که شده کوبا را وارد یک دور جدید از تقابل کند و حتی دایره آن را تا وقوع یک جنگ نظامی علیه هاوانا گسترش دهد، موضوعی است که به هیچ وجه  نمی‌توان آن را رد کرد اما مساله اینجاست که تحرکاتی در حال شکل‌گیری است که به نظر، می‌تواند مثبت ارزیابی شود.  

در این خصوص روز گذشته (شنبه) همزمان با تهدیدهای ترامپ علیه کوبا، خبرگزاری آسوشیتدپرس ادعا کرد در چارچوب «فشار دیپلماتیک جدید»، مقام‌های آمریکایی و کوبایی به تازگی در هاوانا دیدار و تغییرات اساسی در اقتصاد و نحوه حکومتداری را از دولت هاوانا درخواست کردند. 

تمرکز تماس‌ آمریکا با نوه کاسترو نه بر مذاکره رسمی با دولت مستقر، نشان از ارتباط‌گیری با نسل جدیدی از بازیگران اقتصادی و سیاسی است که هدف آن دور زدن هسته سخت قدرت و سرمایه‌گذاری بر لایه‌های میانی ساختار حاکمیت کوبا تلقی می‌شود

بر اساس این گزارش، یک مقام ارشد وزارت امور خارجه دولت ترامپ، هفته گذشته در جریان این سفر با «رائول گیِرمو رودریگس کاسترو» نوه «رائول کاسترو» رهبر بازنشسته کوبا دیدار کرده است و دیدار با نوه رائول کاسترو در حالی انجام شده که گمان می‌رود پدربزرگ او با وجود نداشتن سِمت رسمی، نقش موثری در دولت کوبا ایفا می‌کند. یک مقام دیگر آمریکایی هم گفته است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در این هیات حضور نداشته است.

مقام‌های آمریکایی پیش از این ادعا کردند که روبیو در ماه فوریه (بهمن- اسفند) با کاستروی جوان در جزیره سنت کیتس و نویس در کارائیب دیدار کرده است. این مقام وزارت امور خارجه آمریکا همچنین گفت که در جریان تلاش دیپلماتیک فوق‌العاده هفته گذشته که پیش از این توسط آکسیوس گزارش شده بود، هیات آمریکایی، تغییرات اساسی در اقتصاد و نحوه حکومتداری را از دولت هاوانا درخواست کرده است.

به نوشته این خبرگزاری آمریکایی، این اولین پرواز دولت ایالات متحده بود که از سال ۲۰۱۶ (بجز پایگاه دریایی آمریکا در خلیج گوانتانامو) در کوبا فرود آمد. این در حالیست که در ازای کاهش تحریم‌ها، خواسته‌های آمریکا شامل پایان سرکوب سیاسی، آزادی زندانیان سیاسی و آزادسازی اقتصاد نابسامان این جزیره بوده است. 

نکته مهم این است در روزهایی که فشار آمریکا علیه کوبا تشدید شده و ترامپ نیز هفته گذشته گفت دولت او می‌تواند پس از پایان جنگ در ایران بر کوبا تمرکز کند، گزارش‌های منتشرشده از سوی آسوشیتدپرس و آکسیوس مبنی بر تماس‌های دولت ترامپ با نوه رائول کاسترو، خبری است که فراتر از یک افشاگری رسانه‌ای می‌تواند نشانه‌ای از تغییر در شیوه اعمال فشار واشنگتن علیه کوبا باشد. تمرکز ادعایی این تماس‌ها نه بر مذاکره رسمی با دولت مستقر به ریاست میگل دیاز کانل، بلکه بر ارتباط‌گیری با نسل جدیدی از بازیگران اقتصادی و سیاسی است؛ رویکردی که هدف آن دور زدن هسته سخت قدرت و سرمایه‌گذاری بر لایه‌های میانی ساختار حاکمیت تلقی می‌شود.

همچنین این خبرها در حالی منتشر می‌شود که دولت کوبا بارها به صورت علنی بر آمادگی خود به منظور مذاکرات با واشنگتن به شرط به رسمیت شناختن حاکمیت این کشور خبر داده است. همچنین کوبا در حالی از آغاز مذاکرات با آمریکا خبر داد که سیاست خارجی ایالات متحده، چنان که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه این کشور پیشتر اعلام کرده است، تحمیل «صلح با زور» در هر نقطه از جهان است.

نکته پایانی این است که رئیس‌جمهوری آمریکا با برچسب زدن به کوبا به عنوان «تهدید غیرمعمول و فوق‌العاده» برای امنیت ایالات متحده و منطقه، فرمان اجرایی اعلام «وضعیت اضطراری ملی» را امضا کرده و بر اساس این اقدامات، تعرفه‌هایی برای کشورهایی که به این کشور حوزه کارائیب نفت می‌فروشند، اعلام شد و همچنین کسانی که برخلاف دستور اجرایی کاخ سفید عمل کنند، تهدید به انتقام‌جویی شدند. همین موضوعات باعث شده تا آینده هرگونه توافق میان واشنگتن و هاوانا (آن هم به موازات تهدیدهای نظامی) با هاله‌ای از ابهام مواجه شود.