نخستوزیر هند در شرایط پیچیده خاورمیانه به اسرائیل سفر کرد؛
گام راهبردی مودی در مسیر اتحاد با تلآویو
رامین پرتو
سفر نارندرا مودی، نخستوزیر هند به اسرائیل، در شرایطی انجام شده که هم خاورمیانه درگیر بحرانهای پیچیده امنیتی و ژئوپلیتیکی است و هم شبهقاره هند در حال تجربه تحولات مهم راهبردی و رقابتهای امنیتی جدید است. این سفر که دومین سفر رسمی مودی به اسرائیل پس از سفر تاریخی سال ۲۰۱۷ محسوب میشود، نهتنها از منظر روابط دوجانبه بلکه از منظر تأثیر آن بر موازنه قدرت منطقهای و جهانی مورد توجه گسترده تحلیلگران قرار گرفته است.
استقبال رسمی بنیامین نتانیاهو از مودی در فرودگاه بنگوریون و برنامهریزی برای امضای مجموعهای از توافقنامههای اقتصادی، امنیتی و فناوری، نشاندهنده اهمیت راهبردی این دیدار است.
برنامه سفر مودی شامل دیدار با مقامات عالی اسرائیل، سخنرانی در کنست، شرکت در رویدادهای فناوری و مذاکرات گسترده درباره همکاریهای امنیتی و اقتصادی اعلام شده . گفته شده که در جریان این سفر تفاهمنامههایی در حوزههای دفاعی، فناوریهای پیشرفته، کشاورزی، انرژی و امنیت سایبری امضا خواهد شد. این توافقها در شرایطی صورت میگیرد که هند بهطور فزایندهای به دنبال تقویت توان دفاعی خود در برابر تهدیدات منطقهای، بهویژه رقابت با پاکستان و نگرانی از قدرت نظامی چین است.
در همین حال، این سفر با چالشهای سیاسی داخلی نیز همراه بوده است. در هند، حزب کنگره و گروههای حامی فلسطین دولت مودی را به فاصله گرفتن از سیاست سنتی حمایت از فلسطینیان متهم کردهاند. در اسرائیل نیز اختلافات سیاسی داخلی و تهدید برخی نمایندگان به تحریم سخنرانی مودی در کنست، نشاندهنده فضای سیاسی پیچیدهای است که این سفر در آن انجام میشود. با این حال، اهمیت راهبردی این دیدار برای هر دو طرف بهقدری بالاست که اختلافات داخلی نتوانسته مانع پیشبرد آن شود.
انگیزههای هند؛ امنیت، فناوری و تثبیت جایگاه جهانی
یکی از مهمترین دلایل سفر مودی به اسرائیل، تلاش هند برای تقویت توان نظامی و دفاعی خود است. اسرائیل یکی از پیشرفتهترین دولتها در حوزه فناوریهای نظامی، از جمله سامانههای دفاع موشکی، پهپادها، جنگ الکترونیک و فناوریهای لیزری محسوب میشود و حالا گزارشها نشان میدهد هند به دنبال دسترسی به سامانههای پدافند هوایی پیشرفته، از جمله سامانه لیزری «پرتو آهنین»، و همچنین توسعه مشترک سامانههای دفاع موشکی است.
سفر نخستوزیر هند به تلآویو و دیدار وی با بنیامین نتانیاهو نه تنها روابط دوجانبه هند و اسرائیل را تقویت میکند، بلکه میتواند پیامدهای گستردهای برای موازنه قدرت در خاورمیانه، جنوب آسیا و حتی نظام بینالملل در شرایط کنونی داشته باشد
این همکاریها برای هند اهمیت حیاتی دارد. این کشور با دو رقیب اصلی یعنی چین و پاکستان، مواجه است که هر دو دارای تواناییهای نظامی قابل توجهی هستند. در چنین شرایطی، دسترسی به فناوریهای پیشرفته اسرائیلی میتواند برتری نسبی هند را در حوزه دفاعی افزایش دهد و بازدارندگی آن را تقویت کند.
از سوی دیگر، هند به دنبال تقویت جایگاه خود بهعنوان یک قدرت جهانی است. همکاری با اسرائیل، که روابط نزدیکی با ایالات متحده دارد، میتواند جایگاه هند را در معادلات جهانی ارتقا دهد. این همکاری همچنین به هند امکان میدهد در حوزه فناوریهای پیشرفته مانند هوش مصنوعی، امنیت سایبری، رایانش ابری و فناوریهای کوانتومی پیشرفت کند.
علاوه بر حوزه نظامی، همکاریهای اقتصادی نیز نقش مهمی در این روابط دارد. حجم تجارت دوجانبه میان هند و اسرائیل به حدود پنج میلیارد دلار رسیده و انتظار میرود با امضای توافقهای جدید افزایش یابد. اسرائیل به دنبال جذب شرکتهای هندی برای مشارکت در پروژههای زیرساختی، از جمله توسعه متروی تلآویو و پروژههای انرژی و فناوری است.
از منظر سیاسی، این سفر نشاندهنده تغییر مهم در سیاست خارجی هند است. دهلینو که در گذشته تلاش میکرد میان اسرائیل و فلسطین تعادل برقرار کند، اکنون بهطور فزایندهای به اسرائیل نزدیک شده است و این تغییر نشاندهنده اولویت یافتن منافع راهبردی و امنیتی بر ملاحظات سیاسی سنتی است.
اهداف اسرائیل؛ ایجاد محور جدید و گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی
برای اسرائیل، نزدیکی به هند بخشی از یک راهبرد گستردهتر برای گسترش نفوذ منطقهای و بینالمللی است. هند با جمعیتی بیش از ۱.۴ میلیارد نفر و اقتصادی رو به رشد، یکی از مهمترین قدرتهای نوظهور جهان محسوب میشود. ایجاد روابط نزدیک با چنین کشوری میتواند موقعیت اسرائیل را در نظام بینالملل تقویت کند. یکی از اهداف اصلی اسرائیل، ایجاد یک محور جدید از کشورهایی است که در برابر تهدیدات مشترک امنیتی همکاری میکنند. بنیامین نتانیاهو بارها از تلاش برای ایجاد چنین محوری سخن گفته است؛ محوری که از هند تا کشورهای مدیترانهای و آفریقایی امتداد خواهد داشت و در این چارچوب، هند به عنوان یکی از ستونهای اصلی این محور در نظر گرفته میشود.
همکاری با هند همچنین مزایای اقتصادی مهمی برای اسرائیل دارد. اسرائیل به دنبال گسترش صادرات فناوریهای پیشرفته، بهویژه در حوزههای نظامی و امنیت سایبری است و هند بهعنوان یکی از بزرگترین بازارهای جهان، فرصتهای اقتصادی قابل توجهی برای شرکتهای اسرائیلی فراهم میکند. از منظر امنیتی، این همکاری میتواند به اسرائیل امکان دهد در شرایط بحران به منابع جایگزین برای تأمین تجهیزات نظامی دسترسی داشته باشد. گزارشها نشان میدهد اسرائیل حتی ممکن است در صورت مواجهه با محدودیتهای تسلیحاتی از سوی کشورهای غربی، به هند بهعنوان یک شریک تأمینکننده تجهیزات نظامی اتکا کند.
علاوه بر این، همکاری با هند میتواند به اسرائیل کمک کند نفوذ خود را در آسیا گسترش دهد و از انزوای منطقهای فاصله بگیرد. این امر بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که اسرائیل تلاش میکند روابط خود را با کشورهای مختلف، از جمله کشورهای آسیایی و آفریقایی، تقویت کند.
نگرانی پاکستان و پیامدهای منطقهای اتحاد هند و اسرائیل
تعمیق روابط هند و اسرائیل بدون تردید برای پاکستان، بهعنوان رقیب اصلی هند، نگرانکننده است. پاکستان که روابط نزدیکی با کشورهای اسلامی و همچنین چین دارد، نزدیکی هند به اسرائیل را تهدیدی برای امنیت ملی خود میداند. یکی از نگرانیهای اصلی پاکستان، انتقال فناوریهای پیشرفته نظامی اسرائیل به هند است. دسترسی هند به سامانههای دفاع موشکی پیشرفته، پهپادهای مدرن و فناوریهای لیزری میتواند موازنه نظامی در شبهقاره را به نفع هند تغییر دهد و این امر ممکن است پاکستان را به سمت تقویت روابط نظامی خود با چین و سایر شرکای خود سوق دهد.
همکاری با هند میتواند به اسرائیل کمک کند نفوذ خود را در آسیا گسترش دهد و از انزوای منطقهای فاصله بگیرد. این امر بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که اسرائیل تلاش میکند روابط خود را با کشورهای مختلف، ازجمله کشورهای آسیایی و آفریقایی، تقویت کند
علاوه بر این، نزدیکی هند و اسرائیل میتواند پیامدهای سیاسی نیز داشته باشد. پاکستان همواره از آرمان فلسطین حمایت کرده و روابط نزدیکی با کشورهای عربی دارد و تعمیق روابط هند با اسرائیل میتواند موقعیت پاکستان را در جهان اسلام تقویت کند، زیرا اسلامآباد ممکن است تلاش کند خود را بهعنوان مدافع فلسطین معرفی کند. در سطح گستردهتر، همکاری هند و اسرائیل میتواند به شکلگیری بلوکهای جدید قدرت در نظام بینالملل منجر شود. این همکاری بخشی از روند گستردهتری است که در آن کشورها به دنبال ایجاد اتحادهای جدید برای مقابله با تهدیدات مشترک هستند.
در نهایت، سفر مودی به اسرائیل نشاندهنده تغییرات مهم در معادلات ژئوپلیتیکی جهان است. این سفر نه تنها روابط دوجانبه هند و اسرائیل را تقویت میکند، بلکه میتواند پیامدهای گستردهای برای موازنه قدرت در خاورمیانه، جنوب آسیا و حتی نظام بینالملل داشته باشد. بر این اساس به نظر میرسد همکاریهای دو طرف در سالهای آینده در حوزههای دفاعی، فناوری و اقتصادی به سطحی بیسابقه برسد و این اتحاد به یکی از عوامل مهم شکل دهنده نظم جدید جهانی تبدیل شود که البته درون خود پیچیدگیهایی را دارد که به هیچ وجه نمیتوان آنرا نادیده گرفت و باید منتظر ماند و خروجیهای آن را به تحلیل و بررسی نشست.
دیدگاه تان را بنویسید