انحلال احتمالی کنست و برگزاری انتخابات زودهنگام، پایان نتانیاهو را رقم میزند؟
اسرائیل در آستانه دورهای جدید از بیثباتی سیاسی
رامین پرتو
اسرائیل در یکی از پیچیدهترین و بحرانیترین مقاطع سیاسی و امنیتی خود طی سالهای اخیر قرار گرفته است. مجموعهای از بحرانهای همزمان در عرصههای نظامی، امنیتی، سیاسی و اجتماعی موجب شده تا ساختار حاکمیت در سرزمینهای اشغالی با چالشهایی روبهرو شود که بسیاری از تحلیلگران آن را یک «بحران چندلایه» توصیف میکنند. در شرایطی که ارتش اسرائیل همچنان در جبهههای مختلف از غزه تا لبنان درگیر است و پرونده ایران نیز به یکی از مهمترین دغدغههای راهبردی تلآویو تبدیل شده، اکنون اختلافات داخلی به سطحی رسیده که احتمال انحلال کنست و برگزاری انتخابات زودهنگام بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است.
تصویب طرح انحلال کنست در نخستین قرائت با رأی موافق تمامی نمایندگان حاضر، نشانهای آشکار از عمق بحران سیاسی در اسرائیل است. هرچند این طرح برای نهایی شدن باید مراحل قانونی دیگری را نیز طی کند، اما روند کنونی نشان میدهد که ساختار سیاسی اسرائیل وارد مرحلهای از بیثباتی شده که میتواند پیامدهای مهمی برای آینده دولت بنیامین نتانیاهو و حتی معادلات منطقهای داشته باشد.
بحران حریدیها و انحلال کنست
در ظاهر، اختلاف بر سر قانون معافیت یهودیان ارتدوکس افراطی یا همان حریدیها از خدمت سربازی مهمترین دلیل حرکت کنست به سمت انحلال است. احزاب حریدی که از شرکای اصلی ائتلاف حاکم محسوب میشوند، طی سالهای گذشته همواره خواستار حفظ معافیت دانشجویان مدارس دینی از خدمت نظامی بودهاند. با این حال، جنگهای طولانی و فرسایشی اسرائیل در غزه و لبنان موجب شده فشارهای اجتماعی و سیاسی برای مشارکت همه اقشار جامعه در خدمت نظامی افزایش یابد.
برای نخستین بار، نتانیاهو به طور همزمان با چندین چالش بزرگ از جمله جنگ در چند جبهه، اختلافات عمیق در ائتلاف حاکم، فشارهای اجتماعی ناشی از خدمت سربازی، انتقادهای گسترده رسانهای، پروندههای قضایی و کاهش اعتماد بخشی از افکار عمومی روبرو است و به همین دلیل انحلال کنست به خودی خود به معنای پایان کار نتانیاهو نیست
در چنین شرایطی، عدم تصویب قانون مورد نظر احزاب حریدی موجب شده این جریان سیاسی تهدید به خروج از ائتلاف و حمایت از انحلال کنست کند. نکته مهم آن است که بحران فعلی صرفاً یک اختلاف حقوقی یا مذهبی نیست؛ بلکه به شکاف عمیق میان بخشهای مختلف جامعه اسرائیل بازمیگردد. بخش قابل توجهی از افکار عمومی اسرائیل معتقد است در حالی که هزاران نظامی در جبهههای جنگ حضور دارند، ادامه معافیت گسترده حریدیها از خدمت سربازی نوعی تبعیض محسوب میشود.
از سوی دیگر، رهبران مذهبی حریدی این موضوع را مسئلهای هویتی و اعتقادی میدانند و هرگونه عقبنشینی در این زمینه را تهدیدی علیه جایگاه اجتماعی و مذهبی خود تلقی میکنند. به همین دلیل، اختلاف کنونی به یکی از جدیترین بحرانهای سیاسی ائتلاف حاکم تبدیل شده است.
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند و طرح انحلال کنست در قرائت دوم و سوم نیز تصویب شود، اسرائیل ناگزیر به برگزاری انتخابات زودهنگام خواهد شد. طبق طرح مطرح شده، زمان احتمالی انتخابات در فاصله سپتامبر تا اکتبر تعیین شده است. به عبارت دیگر، انحلال کنست عملاً به معنای آغاز رقابتهای انتخاباتی جدید و ورود اسرائیل به دورهای تازه از کشمکشهای سیاسی خواهد بود.
جنگهای فرسایشی و افزایش انتقادها
از نتانیاهو
همزمان با بحران سیاسی، دولت نتانیاهو با موجی از انتقادها در داخل اسرائیل روبهرو شده است؛ انتقادهایی که این بار تنها از سوی مخالفان مطرح نمیشود، بلکه بخشی از حامیان سنتی دولت و حتی رسانههای نزدیک به جریان راست نیز در آن مشارکت دارند.
یکی از مهمترین محورهای انتقاد، نحوه مدیریت جنگ در لبنان است. دولت اسرائیل پس از ماهها درگیری با حزبالله نتوانسته به اهداف اعلامی خود دست یابد. حملات متقابل همچنان ادامه دارد و بخش قابل توجهی از مناطق شمالی سرزمینهای اشغالی با ناامنی و نگرانیهای امنیتی مواجه هستند. در چنین فضایی، هرگونه عقبنشینی یا تغییر تصمیم تحت فشار آمریکا با واکنش منفی جریانهای راستگرا روبهرو میشود.
اظهارات دونالد ترامپ درباره توقف حمله گسترده اسرائیل به بیروت و بازگشت نیروهای آماده عملیات، به یکی از جنجالیترین موضوعات روزهای اخیر تبدیل شده است. بسیاری از منتقدان نتانیاهو معتقدند که نخستوزیر اسرائیل عملاً استقلال تصمیمگیری راهبردی خود را از دست داده و در مسائل حساس امنیتی تابع اراده واشنگتن شده است.
معافیت گسترده حریدیها از خدمت سربازی صرفاً یک اختلاف حقوقی یا مذهبی نیست؛ بلکه به شکاف عمیق میان بخشهای مختلف جامعه اسرائیل بازمیگردد و بخش قابل توجهی از افکار عمومی اسرائیل معتقد است در حالی که هزاران نظامی در جبهههای جنگ حضور دارند، این معافیت نوعی تبعیض محسوب میشود
در همین چارچوب، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون، با انتقاد از وابستگی تصمیمهای اسرائیل به آمریکا اعلام کرده که تلآویو عملاً تحت قیمومیت واشنگتن قرار گرفته است. از سوی دیگر، چهرههای تندرو مانند ایتامار بنگویر نیز از زاویهای متفاوت به نتانیاهو حمله میکنند و معتقدند دولت در برابر حزبالله رویکردی منفعلانه در پیش گرفته است.
پرونده ایران نیز به یکی دیگر از محورهای انتقاد تبدیل شده است. نتانیاهو سالها سیاست خود را بر پایه مقابله با ایران تعریف کرده بود، اما اکنون در شرایطی قرار دارد که نه قادر به پایان دادن به پرونده ایران است و نه بدون هماهنگی آمریکا میتواند وارد رویارویی مستقیم جدیدی شود.
افزون بر این، جنگ غزه نیز پس از ماهها درگیری هنوز به نتیجه روشنی نرسیده است. موضوع اسرا، هزینههای اقتصادی جنگ، فرسایش توان نظامی و افزایش فشارهای بینالمللی علیه اسرائیل از جمله عواملی هستند که به افزایش نارضایتی داخلی دامن زدهاند.
در چنین فضایی، رسانههای اسرائیلی نیز لحن انتقادی خود را تشدید کردهاند. روزنامه معاریو با انتشار یادداشتهایی تند، نتانیاهو را به تناقضگویی، وابستگی بیش از حد به آمریکا و ناتوانی در تحقق اهداف جنگی متهم کرده است. این سطح از انتقاد در رسانههای اسرائیلی نشان میدهد که بحران اعتماد نسبت به نخستوزیر تنها محدود به اپوزیسیون سیاسی نیست و به بخشی از بدنه سیاسی و رسانهای نزدیک به حاکمیت نیز سرایت کرده است.
نتانیاهو از قدرت کنار خواهد رفت؟
مهمترین پرسش امروز فضای سیاسی اسرائیل این است که آیا انحلال کنست و افزایش انتقادها میتواند به پایان دوران نخستوزیری بنیامین نتانیاهو منجر شود؟
پاسخ به این پرسش چندان ساده نیست. از یک سو، نتانیاهو همچنان یکی از قدرتمندترین و باتجربهترین سیاستمداران اسرائیل محسوب میشود و بارها در گذشته توانسته از بحرانهای سیاسی عبور کند. او شبکهای گسترده از حامیان سیاسی، حزبی و اجتماعی در اختیار دارد و همچنان بخش مهمی از جریان راست اسرائیل را نمایندگی میکند. اما از سوی دیگر، شرایط کنونی با بحرانهای گذشته تفاوتهای اساسی دارد. برای نخستین بار، نتانیاهو به طور همزمان با چندین چالش بزرگ روبهرو است؛ جنگ در چند جبهه، اختلافات عمیق در ائتلاف حاکم، فشارهای اجتماعی ناشی از خدمت سربازی، انتقادهای گسترده رسانهای، پروندههای قضایی و کاهش اعتماد بخشی از افکار عمومی. لذا انحلال کنست به خودی خود به معنای پایان کار نتانیاهو نیست، اما او را وارد رقابتی انتخاباتی خواهد کرد که نتیجه آن از پیش مشخص نیست. نظرسنجیهای اخیر نشان دادهاند که ائتلاف حاکم دیگر از موقعیت مستحکم گذشته برخوردار نیست و احزاب مخالف امیدوارند بتوانند از فضای نارضایتی عمومی
بهرهبرداری کنند.
با این حال، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد این است که سرمایه سیاسی نتانیاهو نسبت به گذشته آسیب دیده است. انتقادهای بیسابقه از سوی مخالفان، شرکای سیاسی، رسانهها و حتی برخی نهادهای امنیتی نشان میدهد که مشروعیت سیاسی او با چالشهای جدی روبهرو شده است. استعفاها و اختلافات در موساد، انتقادها نسبت به انتصابات امنیتی و ناکامی در تحقق اهداف اعلامشده جنگ نیز بر این وضعیت افزوده است. در مجموع، اسرائیل در آستانه دورهای جدید از بیثباتی سیاسی قرار گرفته است. انحلال احتمالی کنست و برگزاری انتخابات زودهنگام میتواند آرایش قدرت را در این رژیم تغییر دهد، اما هنوز نمیتوان با قاطعیت از پایان دوران نتانیاهو سخن گفت.
دیدگاه تان را بنویسید