سوئیس در میانة تنش‌های نظامی شبه‌جزیره، در کره شمالی دفتر دیپلماتیک افتتاح کرد؛
میانجیگری در فضای مه‌آلود پیونگ‌یانگ
رامین پرتو
تحولات تازه شبه‌جزیره کره نشان می‌دهد معادلات سیاسی و امنیتی شرق آسیا وارد مرحله‌ای حساس شده است؛ مرحله‌ای که در آن، هم‌زمان با افزایش تحرکات نظامی کره شمالی و جنوبی، نشانه‌هایی از تلاش بازیگران بین‌المللی برای احیای کانال‌های دیپلماتیک با پیونگ‌یانگ مشاهده می‌شود. در این میان، تصمیم سوئیس برای بازگشایی دفتر دیپلماتیک خود در پایتخت کره شمالی پس از بیش از شش سال وقفه، اهمیت ویژه‌ای دارد. سفر ایگنازیو کاسیس، وزیر امور خارجه سوئیس، به پیونگ‌یانگ و حضور او در مراسم بازگشایی این دفتر را نمی‌توان صرفاً اقدامی تشریفاتی دانست؛ به‌ویژه آنکه این تحول در شرایطی اتفاق افتاده که تنش‌های نظامی دو کره افزایش یافته و دونالد ترامپ نیز بار دیگر از تمایل خود برای گفت‌وگو با کیم جونگ اون سخن گفته است. پرسش اصلی این است که آیا بازگشت سوئیس به عرصه دیپلماسی کره شمالی ناشی از سیاست مستقل برن است یا می‌تواند بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر برای بازگرداندن پیونگ‌یانگ به میز مذاکرات باشد؟
بازگشت سوئیس به پیونگ‌یانگ
دولت سوئیس در اواخر اکتبر اعلام کرد ایگنازیو کاسیس برای انجام مذاکرات سیاسی و حضور در مراسم بازگشایی دفتر دیپلماتیک این کشور به کره شمالی سفر خواهد کرد. این سفر از ۲۹ اکتبر آغاز شد و مراسم رسمی افتتاح دفتر در ۳۰ اکتبر برگزار شد و کاسیس با انتشار تصاویری از مراسم افتتاحیه در شبکه اجتماعی ایکس، این اقدام را فصل جدیدی در حضور سوئیس در پیونگ‌یانگ و گامی عملی برای تقویت گفت‌وگوی مستقیم با کره شمالی توصیف کرد.
اهمیت این تحول زمانی روشن‌تر می‌شود که به سابقه حضور سوئیس در کره شمالی توجه کنیم. برن از سال ۱۹۹۷ دفتری برای همکاری‌های بشردوستانه و توسعه‌ای در پیونگ‌یانگ داشت که عمدتاً در زمینه کشاورزی و کمک‌های انسانی فعالیت می‌کرد اما این دفتر در مارس ۲۰۲۰ و هم‌زمان با محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری کرونا تعطیل شد. اکنون اما ماهیت حضور جدید سوئیس متفاوت است. دفتر تازه مأموریت سیاسی و دیپلماتیک دارد و هدف اصلی آن تسهیل ارتباط مستقیم با مقام‌های کره شمالی و پشتیبانی از مذاکرات دوجانبه است.
بازگشایی دفتر سوئیس می‌تواند برای واشنگتن اهمیت داشته باشد، چراکه ایالات متحده و کره شمالی از سال ۲۰۱۹ و پس از شکست نشست هانوی نتوانسته‌اند مذاکرات هسته‌ای خود را به مسیر مؤثری بازگردانند و به همین دلیل احتمال دارد که سوئیس به یک مجرای دیپلماتیک میان این دو تبدیل شود
البته بازگشایی این دفتر به معنای تأسیس سفارتی مستقل نیست؛ زیرا مسئولیت رسمی روابط دیپلماتیک و کنسولی سوئیس با کره شمالی همچنان بر عهده سفارت این کشور در پکن باقی می‌ماند. با این حال، استقرار نمایندگی دائمی در پیونگ‌یانگ امکان ارتباط مستمر با مقام‌های کره شمالی را فراهم می‌کند و مذاکرات کاسیس نیز موضوعاتی مانند ازسرگیری رایزنی‌های دوجانبه، امنیت شبه‌جزیره کره و تحولات ژئوپلیتیکی را در بر می‌گیرد.
اما چرا سوئیس در چنین مقطعی تصمیم به بازگشت گرفته است؟ نخستین دلیل را باید در جایگاه سنتی این کشور در دیپلماسی بین‌المللی جست‌وجو کرد. سوئیس به دلیل سیاست بی‌طرفی و سابقه میانجیگری در منازعات بین‌المللی، ظرفیت ویژه‌ای برای برقراری ارتباط با طرف‌هایی دارد که روابطشان با قدرت‌های غربی با بحران مواجه شده است. مشارکت تاریخی این کشور در کمیسیون نظارت کشورهای بی‌طرف بر آتش‌بس شبه‌جزیره کره نیز این جایگاه را تقویت می‌کند.
دلیل دوم، خلأ ارتباطی میان کره شمالی و کشورهای غربی است. در شرایطی که اتحادیه اروپا عملاً گفت‌وگوی مستقیم خود با پیونگ‌یانگ را محدود کرده، سوئیس تلاش دارد جایگاه یک کانال ارتباطی مستقل را حفظ کند. برن احتمالاً معتقد است که قطع ارتباط دیپلماتیک نه‌تنها به مهار برنامه هسته‌ای کره شمالی کمک نمی‌کند، بلکه احتمال سوءمحاسبه و تشدید بحران‌های امنیتی را افزایش می‌دهد. بنابراین، بازگشایی دفتر را می‌توان تلاشی برای حفظ امکان گفت‌وگو در شرایطی دانست که فضای سیاسی منطقه به‌شدت متشنج است.
ترامپ و تحرکات دیپلماتیک سوئیس
با وجود اهمیت سیاست مستقل سوئیس، نمی‌توان تحولات جدید را بدون توجه به رویکرد ایالات متحده و شخص دونالد ترامپ بررسی کرد. رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر تمایل خود را برای دیدار با کیم جونگ اون مطرح کرده و از احتمال برقراری ارتباط مستقیم با رهبر کره شمالی سخن گفته است. ترامپ همچنان به رابطه شخصی خود با کیم استناد می‌کند و مذاکره با پیونگ‌یانگ را راهی برای مدیریت یکی از مهم‌ترین تهدیدهای امنیتی شرق آسیا می‌داند.
از این منظر، بازگشایی دفتر سوئیس می‌تواند برای واشنگتن اهمیت داشته باشد. ایالات متحده و کره شمالی از سال ۲۰۱۹ و پس از شکست نشست هانوی نتوانسته‌اند مذاکرات هسته‌ای خود را به مسیر مؤثری بازگردانند. اختلاف بر سر رفع تحریم‌ها در برابر محدودسازی برنامه هسته‌ای کره شمالی، عملاً روند دیپلماسی دو کشور را متوقف کرد. اکنون نیز پیونگ‌یانگ تأکید دارد که برنامه هسته‌ای خود را کنار نخواهد گذاشت.
سوئیس به دلیل سیاست بی‌طرفی و سابقه میانجیگری در منازعات بین‌المللی، ظرفیت ویژه‌ای برای برقراری ارتباط با طرف‌هایی دارد که روابطشان با قدرت‌های غربی با بحران مواجه شده و مشارکت تاریخی این کشور در کمیسیون نظارت کشورهای بی‌طرف بر آتش‌بس شبه‌جزیره کره نیز این جایگاه را تقویت می‌کند
در چنین شرایطی، وجود یک کانال ارتباطی اروپایی می‌تواند از نظر دیپلماتیک مفید باشد. سوئیس به دلیل روابط نسبتاً پایدار با پیونگ‌یانگ و سابقه بی‌طرفی، بالقوه قادر است پیام‌ها را منتقل کند، زمینه گفت‌وگوهای مقدماتی را فراهم سازد و در صورت توافق طرفین، نقش تسهیل‌کننده مذاکرات را بر عهده بگیرد.
با این حال، تاکنون هیچ سند یا اعلام رسمی معتبری منتشر نشده که نشان دهد دولت ترامپ مستقیماً پشت تصمیم سوئیس برای بازگشایی دفتر دیپلماتیک خود قرار دارد یا این اقدام در چارچوب توافقی محرمانه میان واشنگتن و برن انجام شده است. بنابراین، نسبت دادن این تحول به یک طرح سازمان‌یافته آمریکایی، بدون شواهد کافی، بیشتر یک فرضیه سیاسی است تا واقعیتی اثبات‌شده.
با وجود این، هم‌زمانی تحولات قابل توجه است. ترامپ از احتمال دیدار با کیم سخن می‌گوید و واشنگتن همچنان برای احیای دیپلماسی با پیونگ‌یانگ ابراز تمایل می‌کند. از این رو، می‌توان گفت بازگشایی دفتر سوئیس به‌طور غیرمستقیم با فضای جدید تلاش‌های آمریکا برای ارتباط مجدد با کره شمالی هم‌پوشانی دارد، اما نمی‌توان آن را مأموریتی نیابتی از سوی ترامپ دانست. حتی اگر واشنگتن از ایجاد چنین کانالی استقبال کند، ابتکار رسمی این اقدام متعلق به دولت سوئیس است.
سئول و نگرانی از تغییر معادلات امنیتی
در سوی دیگر این معادله، کره جنوبی قرار دارد؛ کشوری که بازگشت سوئیس به پیونگ‌یانگ را از منظر تلاش‌های خود برای کاهش تنش و احیای گفت‌وگوهای بین‌کره‌ای ارزیابی می‌کند. روابط دو کره در سال‌های اخیر به‌شدت تیره شده و پیونگ‌یانگ با بازتعریف کره جنوبی به‌عنوان یک دولت متخاصم، عملاً از سیاست وحدت دو کره فاصله گرفته است. استحکامات مرزی، مین‌گذاری و تهدیدهای نظامی نیز بر پیچیدگی این وضعیت افزوده‌اند.
از سوی دیگر، توافق اخیر سئول و برلین برای ارتقای روابط به سطح شراکت راهبردی پیشرفته و تقویت همکاری‌های دفاعی و امنیتی نشان می‌دهد کره جنوبی در حال گسترش شبکه همکاری‌های امنیتی خود با بازیگران اروپایی است. با این حال، این کشور همچنان از تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش استقبال می‌کند؛ زیرا هر کانال ارتباطی جدید می‌تواند به جلوگیری از سوءتفاهم‌های نظامی کمک کند.
در مجموع، بازگشایی دفتر دیپلماتیک سوئیس در پیونگ‌یانگ را باید نشانه‌ای از تلاش برای شکستن انزوای ارتباطی کره شمالی دانست، نه لزوماً آغاز یک توافق بزرگ سیاسی. برن می‌خواهد با استفاده از ظرفیت بی‌طرفی خود کانالی پایدار برای گفت‌وگو ایجاد کند؛ واشنگتن نیز می‌تواند از چنین فضایی برای تسهیل تماس‌های احتمالی با کیم بهره ببرد و سئول امیدوار است این تحرکات به کاهش تنش‌های نظامی منجر شود. با این حال، تا زمانی که اختلافات بنیادین درباره برنامه هسته‌ای، تحریم‌ها و امنیت منطقه‌ای پابرجاست، نمی‌توان از بازگشت قطعی دیپلماسی سخن گفت. اهمیت اقدام سوئیس در نهایت به این بستگی دارد که آیا حضور تازه این کشور از یک اقدام نمادین فراتر می‌رود و به سازوکاری عملی برای جلوگیری از تشدید بحران در شبه‌جزیره کره تبدیل می‌شود یا خیر.
دیدگاه تان را بنویسید