تحلیلگر اقتصاد کلان در واکنش به خوشبینی «همتی» نسبت به ابرتورم و ذخایر ارزی
ابزارهای کنترلی بانک مرکزی چندان جای مانور ندارد!
رامتین موثق
پس از اجرای سیاست گرانسازی نرخ ارز در دیماه 1404، تورم افسارگسیخته دست از سر سفرهها و معیشت مردم ایران برنداشته است و همچنان گریبانگیر خانوارهاست.
با تشدید تورم، بسیاری از اقتصاددانان هشدار دادند که احتمال وقوع ابرتورم در ایران، بسیار بالاست اما در این میان،رئیسکل بانک مرکزی، که خود نیز در میان اقتصاددانان و اساتید دانشگاه جای دارد، با خوشبینی نسبت به آینده اقتصادی ایران در سیوششمین همایش بانکداری اسلامی، احتمال وقوع ابرتورم را در ایران رد کرد
عبدالناصر همتی، روز گذشته گفت: «بسیاری از کارشناسان، حتی کارشناسانی که نگاه مثبت و خوشبینانهای داشتند، معتقد بودند که ما بهزودی وارد ابرتورم خواهیم شد. من در گذشته نیز از دوستان انتقاد میکردم که چرا معتقدند با این روند، یعنی با ادامه محاصره، جنگ و فشارهای اقتصادی، کشور وارد ابرتورم خواهد شد. قبلاً هم گفتهام که بانک مرکزی مصمم است اجازه ندهد چنین اتفاقی رخ دهد.»
البته لازم به یادآوری است که این خوشبینی همتی در حالی ابراز شده است که خود او در گذشته، به محدود شدن منابع ارزی اذعان کرده بود و مقامات دیگر نیز درباره وخامت اوضاع اقتصادی، سخن گفته بودند. برای مثال، قائمپناه، معاون مسعود پزشکیان، در روزهای گذشته گفته است که دولت مجبور به چاپ پول است بنابراین با این روند، تورم متوقف نمیشود.
ادعای کاهش شدت تورم در مرداد 1405
در روزهای ابتدایی شهریور 1405، مرکز آمار آخرین گزارش خود را درباره تورم عمومی اقتصاد ایران، منتشر کرد. بنا به این گزارش، تورم ماهانه 3.4 درصد، تورم نقطه به نقطه 89 درصد و تورم سالانه به 69.9 درصد رسیده است.
کارشناس و تحلیلگر اقتصادکلان: در تیرماه و مردادماه شتاب تورم کم شده و ترمز آن مقداری کشیده شده است اما در مقیاس جهانی و تجربه گذشته، نرخ تورم ماهانه ۳.۷ درصدی که با تورم سالانه ۷۰ درصدی همراه است، آمار نگرانکنندهای است. در ضمن اگر به آمار نرخ تورم نقطه به نقطه و سالانه نگاه کنیم، متوجه میشویم که روند همچنان صعودی است بنابراین نباید به کاهش نرخ تورم ماهانه در تیر و مرداد، دلخوش بود
البته روند تورم عمومی همچنان تا 3 رقمی شدن فاصله دارد اما بررسی دقیقتر گزارش مرکز آمار مشخص میکند که تقریبا تمام گروههای خوراکی، تورم بالای 100 درصدی را تجربه میکنند. همچنین فاصله تورمی دهکها در مردادماه به ۱۰.۷ واحد درصد رسیده که نسبت به ماه قبل (۹.۶ واحد درصد) ۱.۱ واحد درصد افزایش داشته است.
سیاستگذار در واکنش به گزارش تورم مردادماه مدعی شد که شتاب تورم کاهش پیدا کرده است و این موضوع را بهمثابه یک دستاورد، معرفی کرد! در این خصوص، محمد ماجد، معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی، این روند را نتیجه سیاستهای بانک مرکزی دانست و اظهار داشت: «بانک مرکزی با علم به این موضوع، سیاستهای پولی و سیاستهای احتیاطی خود را از اوایل خرداد سال جاری جهت مهار شتاب تورم در وهله اول و سپس کاهش نرخ در ماههای آینده شروع کرد و آثار این اقدامات در طی 3 ماه گذشته در کنترل شتاب تورم قابل مشاهده است.»
در طرف مقابل، تحلیلگران اعتقاد دارند با توجه به شدت گرفتن تورم خوراکیها، فشار گرانی بر خانوارها، به خصوص اقشار کمدرآمد، بیشتر هم شده است.
احتمال پیشدرآمد سونامی جدید
ادعای بانک مرکزی درباره کاهش شتاب تورم در مرداد، باعث واکنش بسیاری از سمت منتقدین شده است و کارشناسان تاکید دارند که گرانیها همچنان ادامه دارد.
در این میان برخی دیگر نیز هشدار میدهند که نباید حتی به این آمار ظاهری کاهش شتاب تورم دلخوش کرد زیرا این روند هشداردهنده سونامی جدید تورمی در ماههای آتی است؛ به خصوص اینکه دولت قصد دارد نرخ سوم بنزین را 2 برابر کند که این موضوع خود یکی از اهرمهای افزایش سطح عمومی قیمتهاست.
محمدتقی فیاضی در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: مهمترین ابزار بانک مرکزی برای مقابله با ابرتورم، استقلال این نهاد است اما بانک مرکزی ما مستقل نیست. برخی ابزارهای مرسوم دیگر هم وجود دارند؛ برای مثال بانک مرکزی با تغییرات نرخ بهره میتواند جریان عرضه و تقاضای پول را کنترل کند که این اختیار نیز از دست بانک مرکزی ما خارج است و در ضمن، ذخایر ارزی قابل اعتنایی هم برای کنترل بازار ارز در اختیار ندارد و در مجموع نمیتوان به ابزارهای بانک مرکزی برای مقابله با تورم اتکا کرد
در گزارش اقتصاد24 آمده است: «اگر دولت در روزهای آتی، یا حتی اگر به گفته سخنگوی دولت بعد از شهریورماه، تصمیم به افزایش قیمت بنزین بگیرد، که به گفته رئیس دفتر پزشکیان این تصمیم قطعی است، تمام ادعاهای بانک مرکزی مبنی بر «مهار شتاب تورم» ظرف چندهفته فرو خواهد ریخت.»
ابزارهای بانک مرکزی قابل اتکا نیست
یک تحلیلگر اقتصاد کلان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»، درباره خوشبینی همتی نسبت به آینده اقتصادی ایران، و به خصوص رخ ندادن ابرتورم، اظهار کرد: شاید بتوان گفت که با ابرتورم همچنان مقداری فاصله داریم.
محمدتقی فیاضی درباره ابرتورم، افزود: فعلا قضاوت درباره رخ دادن یا رخ ندادن ابرتورم، زود است اما اگر محاصره دریایی، تا 6 ماه دیگر و بیشتر، ادامه داشته باشد، در آن زمان میتوان قضاوت بهتری داشت که تورم به چه سمتی خواهد رفت.
او در پاسخ به اینکه «همتی تاکید بسیاری بر ابزارهای بانک مرکزی برای مقابله با تورم دارد؛ آیا این ابزارها برای مقابله با پدیده ابرتورم کارآمد هستند؟»، بیان داشت: مهمترین ابرازی که بانک مرکزی میتواند داشته باشد، استقلال این نهاد است یعنی اینکه بتواند مقابل دستگاههای دولتی و شبهدولتی، اعم از شرکتها، بانکها، نهادها و حتی خود بودجه دولت، مقاومت نشان دهد.
این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: مهمترین ابزار بانک مرکزی، استقلال این نهاد است اما بانک مرکزی ما مستقل نیست و مانند یک عضو کابینه است و رئیسکل آن باید در کنار دیگر وزرا قرار بگیرد و دستورات دولت را اجرایی کند.
فیاضی درباره دیگر ابزارهای بانک مرکزی، عنوان کرد: برخی ابزارهای مرسوم دیگر هم وجود دارند؛ برای مثال بانک مرکزی با تغییرات نرخ بهره میتواند جریان عرضه و تقاضای پول را کنترل کند که این اختیار نیز از دست بانک مرکزی ما خارج است و در ضمن، ذخایر ارزی قابل اعتنایی هم برای کنترل بازار ارز در اختیار ندارد.
به اعتقاد او، در مجموع نمیتوان به ابزارهای بانک مرکزی برای مقابله با تورم اتکا کرد بنابراین چندان جای مانور دادن هم ندارد!
تنها در ظاهر میتوان خوشبین بود
این اقتصاددان درباره ادعای کاهش شتاب تورم، مطرح کرد که مانور بانک مرکزی و رئیسکل آن بیشتر مربوط به گزارش مرکز آمار از تورم ماهانه تیر و مرداد است.
شاید بتوان گفت که با ابرتورم همچنان مقداری فاصله داریم و فعلا قضاوت درباره رخ دادن یا رخ ندادن ابرتورم، زود است اما اگر محاصره دریایی، تا 6 ماه دیگر و بیشتر، ادامه داشته باشد، در آن زمان میتوان قضاوت بهتری داشت که تورم به چه سمتی خواهد رفت
فیاضی ادامه داد: از دیماه 1404 که ارز ترجیحی حذف شد، ما شاهد جهش در نرخ تورم ماهانه بودیم. تورم ماهانه در آذرماه از ۴.۲ درصد به ۷.۹ درصد در دی رسید. این نرخ در بهمنماه، ۹.۴ درصد ثبت شد. در فروردین ماه به 5 درصد رسید اما در اردیبهشت، و پس از پایان جنگ، در محدوده ۸.۸ درصد ایستاد که بالاترین نرخ تورم ماهانه در سال 1405 بوده است. این نرخ در خرداد 1405 حدود 6 درصد بوده اما در تیر و مرداد کاهش پیدا کرده و به حدود نصف آمار خرداد رسیده است.
او تاکید کرد: تنها در ظاهر امر، میتوان به روند تورمی خوشبین بود چرا که نرخ تورم ماهانه کاهش پیدا کرده و حتی میتوان گفت شتاب تورم نیز کمتر شده است.
تورم سالانه و نقطه به نقطه همچنان بالاست
این کارشناس مسائل اقتصادی در عین حال عنوان کرد که اگر به آمار نرخ تورم نقطه به نقطه و سالانه نگاه کنیم، متوجه میشویم که روند همچنان صعودی است.
فیاضی توضیح داد: نرخ تورم نقطه به نقطه از ابتدای سال از ۷۳.۵ درصد به ترتیب به ۸۳.۹، ۸۶.۶، ۸۷.۹ و در مرداد به ۸۹ درصد رسیده است. همچنین نرخ تورم سالانه از ابتدای امسال هم افزایشی بوده است و این 2 ماه کاهش نرخ تورم ماهانه، هنوز تاثیر خود را در نرخ تورم نقطه به نقطه و سالانه نشان نداده است.
به گفته او، باید این آمار را در مقیاس بزرگتر درنظر گرفت زیرا نمیتوان به کاهش نرخ تورم ماهانه تنها در 2 ماه، خوشبین و امیدوار بود و ادعا کرد که نرخ تورم کنترل یا مهار شده است.
این تحلیلگر حوزه اقتصاد یادآور شد: حتی در سالهای برجامی، تورم ما تکرقمی شد اما این نرخ تورم تکرقمی تنها 2 سال دوام پیدا کرد و در سالهای بعد وارد تورمهای ۴۰ تا ۵۰ درصدی شدیم. در مقیاس دوره زمانی ۲۰ ساله، حتی بازه زمانی ۲ ساله هم نمیتواند ملاکی برای کنترل و مهار تورم قرار بگیرد.
فیاضی تصریح کرد: زمانی میتوان گفت نرخ تورم مهار شده است که نرخ سالانه آن به حدود ۳ درصد برسد و این ۳ درصد برای چندسال متوالی ادامه پیدا کند و در همین مدت، تورم ماهانه هم برای ۱۲ تا ۲۴ ماه، نهایتا ۱ درصد باشد و تنها در این شرایط است که میتوان امیدوار بود.
او در جمعبندی سخنان خود، گفت: در تیرماه و مردادماه شتاب تورم کم شده و ترمز آن مقداری کشیده شده است اما در مقیاس جهانی و تجربه گذشته، نرخ تورم ماهانه ۳.۷ درصدی که با تورم سالانه ۷۰ درصدی همراه شده، آمار نگرانکنندهای است.
این کارشناس اقتصادکلان در نهایت، خاطرنشان کرد: این آمار را حداقل در میانمدت و بلندمدت نمیتوان دستاورد دانست. اگر نرخ تورم ماهانه، حداقل تا پایان سال جاری، در همین محدوده 3 درصدی باقی بماند شاید بتوان ادعا کرد که بانک مرکزی موفق به کشیدن ترمز تورم شده است؛ هرچند که میانگین تورم ماهانه 3 درصدی در سال به حدود 30 تا 40 درصد میرسد که باز هم رقم بسیار بالایی است.
دیدگاه تان را بنویسید